VI KO 31/59

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu wniosku o rozstrzygnięcie przedstawionej przez Sąd Wojewódzki kwestii prawnej:"Czy wyrok oddalający powództwo cywilne o ustalenie ojcostwa w sprawie cywilnej daje podstawę do wznowienia postępowania w sprawie karnej na korzyść oskarżonego z art. 201 § 2 k.k." -uchwalił rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzestępstwo z art. 201 § 2 k.k. popełnia ten, kto będąc - z mocy bądź prawomocnego, bądź jeszcze nieprawomocnego, lecz podlegającego wykonaniu orzeczenie sądowego - obowiązany do łożenia na utrzymanie określonej osoby, przez złośliwe uchylanie się od tego obowiązku doprowadza tę osobę do stanu opisanego w art. 201 § 1 k.k.Przestępstwo z art. 201 § 2 k.k. jest popełnione i trwa od chwili, kiedy sprawca złośliwie przestał łożyć na utrzymanie osoby wskazanej w orzeczeniu sądu i doprowadził ją do stanu opisanego w art. 201 § 1 k.k. lub od chwili, gdy z mocy orzeczenia sądowego miał zacząć łożyć na jej utrzymanie, a ze złośliwości tego nie uczynił, przez co doprowadził ją do stanu opisanego w art. 201 § 1 k.k.Sprawca przestępstwa z art. 201 § 2 k.k. musi wiedzieć, że nie dopełnia obowiązku nałożonego nań orzeczeniem sądowym, prawomocnym lub nawet nieprawomocnym, lecz podlegającym wykonaniu, choćby to ostatnie orzeczenie nie ustalało ostatecznie podstawy tego obowiązku i choćby o tę podstawę toczył się dalej spór przed sądem. Ustawa toczenie się sporu dopuszcza i zakłada, przyjmuje nawet możliwość zmiany nieprawomocnego przecież orzeczenia, jednakże ze względu na dobro osoby wymagającej utrzymania, jej zdrowie i życie (por. 201 § 3 k.k.) zezwala na nałożenie na pozwanego obowiązku alimentacji, choćby nawet ustalono później nieistnienie podstawy do tego obowiązku. Za złośliwe uchylanie się od tego nałożonego przez sąd obowiązku ustawa grozi sankcją karną, uznając takie uchylanie się za przestępstwo z art. 201 § 2 k.k. Mając do wyboru między zdrowiem, czy nawet życiem osoby wymagającej utrzymania (art. 201 § 3 k.k.) a zobowiązaniem majątkowym (co do którego istnieje przecież później możność dochodzenia zwrotu) ustawa nakazuje pozwanemu łożyć na to utrzymanie już na podstawie nieprawomocnego orzeczenia, opatrzonego klauzulą wykonalności.Sprawca musi działać ze świadomością obowiązku, który na nim ciąży, z postanowieniem niespełnienia go celem sprowadzenia niebezpieczeństwa dla życia osoby, wobec której jest z mocy wyroku sądowego obowiązany do starań o utrzymanie jej życia lub zdrowia (Por. J. Makarewicz: Komentarz do k.k. 1938, s. 483; podobnie L. Peiper: Komentarz do k.k., 1938, s. 417).Możliwość zaś, że orzeczenie, nieprawomocne (acz wykonalne), zostanie w toku procesu zmienione, jako oparte na błędzie, nie uchyla odpowiedzialności karnej sprawcy, który popełnia przestępstwo - w warunkach art. 201 § 2 k.k. - z chwilą umyślnego i złośliwego, tj. mimo możności - niedopełnienia tego obowiązku.Jeżeli zatem po uprawomocnieniu się wyroku sądu karnego, skazującego na podstawie art. 201 § 2 k.k. sąd rewizyjny w procesie cywilnym oddalił powództwo o ustalenie ojcostwa i alimenty, zasądzone nieprawomocnym, lecz zaopatrzonym w klauzulę wykonalności wyrokiem sądu I instancji - to fakt ten, przy skazaniu za przestępstwo z art. 201 § 2 k.k. nie jest "nowym" faktem w rozumieniu art. 463 k.p.k. nie stwierdza bowiem, że oskarżony nie popełnił przypisanego mu przestępstwa lub, że skazany został za przestępstwo cięższe niż to, które popełnił.Oskarżony został skazany ze przestępstwo z art. 201 § 2 k.k., które popełnił; sąd karny, skazując go nie ustalił i nie badał ani kwestii ojcostwa, ani tego, czy istniała podstawa prawna do nałożenia obowiązku alimentacyjnego i późniejszy wyrok sądu cywilnego, oddalający powództwo o alimenty, w tym względzie niczego nie zmienia. W myśl orzeczenia Sądu Najwyższego (por. orzecz. z 14.XII.1953 r. I K 636/53) - okoliczność, że wyrok w sprawie cywilnej nie zawiera ustalenia ojcostwa, jest dla sprawy karnej obojętny, gdyż w rozumieniu art. 201 § 2 k.k. wystarcza, przy istnieniu innych warunków ustawowych, od których zależy karalność czynu, stwierdzenie wyrokiem nieprawomocnym obowiązku łożenia na utrzymanie dziecka.Wyrok sądu rewizyjnego, oddalający powództwo ma to znaczenie, że od chwili jego wydania, oskarżony zostaje zwolniony od obowiązku dalszego łożenia na utrzymanie określonej osoby.Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi na pytanie prawne, postawione przez wydział rewizyjny sądu Wojewódzkiego, dotyczące kwestii prawnej, wynikłej w związku z rozpoznawaniem wniosku o wznowienie postępowania, uznając iż udzielenie odpowiedzi jest w tym wypadku w interesie wymiaru sprawiedliwości a bez szkody dla interesów oskarżonego.Załatwienie bowiem wniosku o dopuszczenie wznowienia nie polega na rozpoznawaniu meritym sprawy, kwestii winy i kary, co jest charakterystyczną cechą postępowania przed sądem I instancji, lecz dokonuje się w warunkach istnienia prawomocnego wyroku. Sąd rozstrzygający o wznowieniu jest zawsze sądem wyższego rzędu w stosunku do sądu, który wydał wyrok w I instancji, funkcja jego polega na kontroli czy badany wyrok nie jest oparty na fałszywych dowodach, lub przekupstwie, czy dowody wskazane we wniosku należą do grupy falsa lub nova: sąd ten rozpoznaje wniosek o wznowienie w składzie 3 sędziów a więc takim samym, w jakim rozpoznaje środki odwoławcze i jego orzeczenia są ostateczne, po dopuszczeniu wznowienia sąd ten uchyla wyrok, podobnie, jak czyni to druga instancja.Za udzieleniem odpowiedzi przemawiają więc te same względy, w tym przypadku, co w przypadku rozpoznania rewizji, jeżeli istotnie kwestia sporna jest kwestią wymagającą zasadniczej wykładni ustawy. Tak samo, jak ustaliła się praktyka udzielania odpowiedzi na kwestie prawne, wynikłe w toku postępowania zażaleniowego.Sąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi w trybie art. 390 § 1 k.p.k., realizuje swe uprawnienia do czuwania nad jednolitością orzecznictwa i daje wykładnię zagadnienia, którego rozstrzygnięcie dla sądu wojewódzkiego (rozstrzygającego nie jako I instancja w kwestii winy lub kary) jest potrzebne do zajęcia stanowiska w spornej kwestii prawnej, wymagającej ustalenia należytej wykładni ustawy.