VI KO 52/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch. Sędziowie: J. Potępa (sprawozdawca), K. Dobesz. Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Brunona B. oskarżonego z art. 131 § 1 p.k.s., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k. uchwalił przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Katowicach kwestie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy w sprawach karnych skarbowych wydziały finansowe prezydiów rad narodowych mogą wnosić do Sądu Powiatowego samodzielne akty oskarżenia w trybie uproszczonym? 2. Czy obowiązuje nadal przepis art. 273 § 2 p.k.s. o rozpoznawaniu sprawy w składzie trzech sędziów, a jeżeli tak, to czy Sąd Powiatowy rozpoznaje sprawę karno-skarbową w składzie ławniczym, czy też w składzie trzech sędziów zawodowych?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzytoczone powyżej zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Oskarżony Brunon B. znalazł się pod zarzutem przestępstwa z art. 131 § 1 p.k.s. w brzmieniu noweli z dnia 7 marca 1950 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 116), zagrożonego karą aresztu do roku lub grzywny.Wydział Finansowy w Bytomiu, ze względu na przepis art. 150 § 1 p.k.s., złożył w Sądzie Powiatowym w Bytomiu wniosek o ukaranie Brunona B. za powyższe przestępstwo. Brunon B. został skazany z art. 131 p.k.s. na 1.000 złotych grzywny. Od skazującego wyroku założył on rewizję do Sądu Wojewódzkiego w Katowicach.Na rozprawie rewizyjnej przedstawicielka Wydziału Finansowego oznajmiła, że akt oskarżenia został wniesiony w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym. Skłoniło to Sąd Wojewódzki do przedstawienia Sądowi Najwyższemu pytania prawnego w tej sprawie.W uzasadnieniu swego postanowienia Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że tryb uproszczony określony w art. 5 ustawy o zmianie przepisów k.p.k. stosuje się w sprawach karnych skarbowych, lecz wydziały finansowe nie mają prawa wnoszenia aktów oskarżenia ze względu na przepis art. 7 tej ustawy. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawa karna skarbowa jest odrębnym działem ustawodawstwa karnego, niezależna od kodeksu karnego, z którego recypuje jedynie niektóre przepisy jego części ogólnej.Rozpoznawanie spraw o przestępstwa skarbowe należy do wyłącznej właściwości sądów tylko w wypadkach określonych w art. 150 § 1 pkt 1; w sprawach o pozostałe przestępstwa orzekają władze skarbowe z wyjątkiem wypadków określonych w art. 151 p.k.s. Oskarżonemu przysługuje prawo odwołania się do wyższej władzy skarbowej bądź żądanie skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego.Dla spraw należących do właściwości sądu przewidziany jest odrębny tryb postępowania, określony w art. 271 i n. p.k.s.Spośród tych przepisów normy art. 272 i 273 p.k.s. stały się w zasadzie bezprzedmiotowe, a to wobec tego, że mówią o sądach grodzkich i okręgowych, dzisiaj nie istniejących.Właściwość tych sądów przejął sąd powiatowy z wyjątkiem niektórych przestępstw przekazanych (w ustawie) właściwości sądów wojewódzkich jako sądów pierwszej instancji (art. 15 i 16 k.p.k.).Do tych wyjątkowych spraw ustawa nie zalicza spraw karnych skarbowych.Obecnie jedynym sądem powołanym do rozpoznawania spraw karnych skarbowych jest sąd powiatowy.W omawianych sprawach - podobnie jak w innych wypadkach gdy zagrożenie karne nie przekracza dwóch lat pozbawienia wolności lub grzywny albo obu tych kar łącznie - orzekanie w sądzie powiatowym następuje w zasadzie jednoosobowo [art. 5 § 1 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38) w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 28 marca 1958 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 76)].W wypadkach określonych w art. 6 i 12 tej ustawy można odstąpić od przytoczonej zasady w warunkach przewidzianych w tych przepisach.Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu swego postanowienia kwestionuje wytyczne okólnika Ministerstwa Finansów nr ZPO 23/56 z dnia 12 lutego 1956 r. w sprawie stosowania przepisów k.p.k. w sprawach o przestępstwa skarbowe (Dz. Urz. 14/56).Wspomniane wytyczne dotyczą między innymi kwestii uprawnienia władz skarbowych do wnoszenia aktu oskarżenia w sprawach karnych skarbowych.Uprawnienia władzy skarbowej w postępowaniu sądowym normuje Prawo karne skarbowe w art. 277, 278 i 279.Z przepisów tych wynikało, że akty oskarżenia o przestępstwa skarbowe wnosił w zasadzie prokurator. Jeżeli prokurator nie znalazł podstaw do ścigania, przesyłał akta władzy skarbowej, która mogła sądowi złożyć akt oskarżenia. Władza skarbowa miała więc w tym względzie uprawnienia oskarżyciela posiłkowego. Tak było do zmiany k.p.k. wprowadzonej w roku 1955.Dekretem z dnia 21 grudnia 1955 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 46, poz. 309) wprowadzono do k.p.k. przepisy art. 24512 i 24518.Art. 24512 k.p.k. nakazywał prowadzącym dochodzenie przesłać akta dochodzenia prokuratorowi wraz z aktem oskarżenia. Art. 24518 stanowił, że akt oskarżenia sporządzony przez prowadzącego śledztwo lub dochodzenie wymaga pisemnego zatwierdzenia przez prokuratora.Na tle tych przepisów Ministerstwo Finansów w cytowanym okólniku wyjaśniło w pkt 18, że w świetle znowelizowanych przepisów kodeksu postępowania karnego, które ustalają, że prokurator zatwierdza akt oskarżenia (art. 24518), sprawa nie może być skierowana do sądu w wypadku, gdy prokurator odmówi zatwierdzenia tego aktu. W związku z tym art. 278 § 1 przestał być aktualny.Tak było do wejścia w życie noweli procesowej w roku 1958. Nowelą tą skreślono przepis art. 24518 i wobec tego przepis art. 278 p.k.s. jest nadal aktualny.Ponieważ sprawy o przestępstwa skarbowe rozpoznaje zamiast sądów grodzkich i okręgowych sąd powiatowy, przeto przy wydziałach finansowych pozostały uprawnienia do wnoszenia aktów oskarżenia o te przestępstwa do sądów powiatowych w warunkach określonych w powołanych przepisach.Z tych powodów wyjaśniono jak w sentencji.