4 CO 19/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Białek. Sędziowie: J. Majorowicz, K. Lipiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Antoniny S. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:1)"Czy dopuszczalne jest ustanowienie na podstawie art. 13 § 2 k.p.n. kuratora dla nieznanych uczestników postępowania, w konkretnym przypadku dla nieznanych spadkobierców właściciela nieruchomości, w postępowaniu o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie?",2)"Czy kurator, o którym mowa w pkt 1), jest uprawniony do wystąpienia z żądaniem wznowienia postępowania o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, przeprowadzonego z jego udziałem, a jeżeli tak, czy służy mu skarga o wznowienie postępowania także w tym przypadku, gdy po zakończeniu postępowania zgłosi się tylko jeden spośród wielu spadkobierców właściciela nieruchomości?",3)"Czy osoby, które nie uczestniczyły w postępowaniu zakończonym prawomocnym orzeczeniem o stwierdzeniu zasiedzenia własności nieruchomości, ponieważ uchodziły za nieznanych spadkobierców właściciela nieruchomości, mogą, jeśli był wyznaczony dla nich kurator na podstawie art. 13 § 2 k.p.n., wystąpić z żądaniem wznowienia postępowania lub popierać skargę o wznowienie postępowania wniesioną przez takiego kuratora, a zwłaszcza, czy może to uczynić ta osoba, która zgłosiła się po ukończeniu postępowania jeszcze przed wniesieniem skargi o wznowienie postępowania przez kuratora?"uchwalił odpowiedź następującą:"Kurator, o którym mowa w art. 13 § 2 k.p.n., może być wyznaczony tylko do zastępowania określonego uczestnika postępowania, którego miejsce pobytu jest nie znane, nie może natomiast być ustanowiony dla ewentualnych zainteresowanych, nie określonych co do osoby."Uzasadnienie faktyczneKurator, o którym mowa w art. 13 § 2 k.p.n., jest kuratorem procesowym, analogicznie jak kurator przewidziany w art. 153 k.p.c. Przepis art. 13 § 2 k.p.n. zawiera tylko ogólną dyspozycję, że kuratora ustanawia się wówczas, gdy ujawniło się, iż zainteresowany (a więc taka osoba, której praw dotyka wynik postępowania - art. 13 § 1 k.p.n.) nie jest uczestnikiem postępowania, należy przeto wezwać go do wzięcia udziału w sprawie, natomiast nie można mu doręczyć wezwania, gdyż jego miejsce pobytu nie jest znane. Ponieważ Kodeks postępowania niespornego nie reguluje bliżej trybu ustanowienia kuratora, należy na podstawie art. 4 k.p.n. odpowiednio stosować przepisy art. 153-156 k.p.c.Zarówno cel przepisu art. 13 § 2 k.p.n., jak i wykładnia jego tekstu wskazują, że kurator może być ustanowiony tylko dla konkretnej, zindywidualizowanej osoby czy osób. Dodatkowego argumentu dla takiej wykładni dostarcza przepis art. 153 § 1 k.p.c. ustęp ostatni. Skoro funkcja kuratora procesowego kończy się z chwilą zgłoszenia się zastępowanego, osoba zastępowanego musi być określona w sposób umożliwiający stwierdzenie, czy zgłaszający się do udziału w sprawie, w której był zastępowany przez kuratora, jest identyczny z tym, dla którego kurator był wyznaczony. Nie jest przeto dopuszczalne ustanowienie na podstawie art. 13 § 2 k.p.n. kuratora dla nie określonych osób, które ewentualnie mogłyby być zainteresowane w sprawie, gdyby istniały. Dlatego nie można wyznaczyć kuratora dla "nie znanych spadkobierców" dotychczasowego właściciela nieruchomości w sprawie o stwierdzenie nabycia własności tej nieruchomości przez zasiedzenie. Kurator taki, co do którego może się okazać, że nikogo nie reprezentuje (a co najmniej, że nie można stwierdzić, kogo reprezentuje), byłby w istocie swego rodzaju obrońcą interesu publicznego, czyli miałby spełniać rolę zastrzeżoną wyłącznie dla prokuratora (art. 13 § 3 k.p.n.). Gdyby wynik postępowania miał dotknąć praw spadkobierców, mógłby sąd jako zainteresowanego wezwać kuratora spadku, powodując ewentualnie jego ustanowienie, jeżeli istnieją podstawy ku temu (art. 82 Post. spadk.).Jeżeli wbrew przepisowi art. 13 § 2 k.p.n. sąd wyznaczył kuratora do zastępowania nie określonej osoby, kurator taki, ponieważ nikogo nie reprezentuje, nie może działać, a wszystkie jego czynności są pozbawione skutków prawnych.Wobec negatywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie postawione przez Sąd Wojewódzki dalsze dwa pytania, jako zakładające odpowiedź pozytywną na pytanie pierwsze, stają się bezprzedmiotowe. W związku z ich treścią można jeszcze dodać, że osoba, do zastępowania której został w trybie art. 13 § 2 k.p.n. wyznaczony kurator, staje się uczestnikiem postępowania (wynika to z istoty pojęcia zastępstwa), może więc żądać wznowienia postępowania albo wstąpić w miejsce "swojego" kuratora do postępowania ze skargi o wznowienie złożonej przez kuratora przed swym zgłoszeniem się. Natomiast po zgłoszeniu się zastępowanego kurator nie może już działać.Konsekwencją tego, że osoba zastąpiona w postępowaniu przez kuratora wyznaczonego w trybie art. 13 § 2 k.p.n. jest uczestnikiem postępowania, choć nie działa w nim osobiście, jest także ta, że osoba ta nie może swych praw naruszonych zapadłym postanowieniem dochodzić w drodze postępowania spornego (art. 44 k.p.n.) To, że wyznaczenie kuratora dla zainteresowanego zamyka zastępowanemu drogę przewidzianą w art. 44 k.p.n., stanowi zresztą jeszcze jeden argument za tezą wypowiedzianą w niniejszej uchwale. Przyjęcie dopuszczalności wyznaczenia kuratora do reprezentowania nie określonego grona teoretycznie możliwych zainteresowanych utrudniałoby w wysokim stopniu prawidłowe stosowanie art. 44 k.p.n., a sytuację owych hipotetycznych zainteresowanych mogłoby tylko pogorszyć. Możliwość bowiem dochodzenia praw w sposób przewidziany w art. 44 k.p.n. w praktyce daleko skuteczniej zabezpiecza interesy zainteresowanego, niż jego udział w postępowaniu niespornym za pośrednictwem wyznaczonego w trybie art. 13 § 2 k.p.n. kuratora.