3 CZ 193/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Dobrzański. Sędziowie: J. Majorowicz, K. Lipiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Łazarza Z. przeciwko Mariannie Z. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Katowicach Ośrodek w Częstochowie z dnia 16 lipca 1958 r., postanowił zaskarżone postanowienie uchylić, wniosek pozwanej o uzupełnienie wyroku przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach Ośrodek w Częstochowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 23 czerwca 1958 r. Sąd Wojewódzki orzekł rozwód stron z winy powoda. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach procesu, choć obie strony (powód w pozwie, a pozwana w odpowiedzi na pozew) wnosiły o zasądzenie od przeciwnika kosztów procesu "według norm przepisanych".Pismem nadanym pocztą 7 lipca 1958 r. pozwana wniosła o uzupełnienie wyroku przez wydanie orzeczenia o kosztach.Zaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki orzekł: "wniosek pozwanej o uzupełnienie wyroku przez zasądzenie na rzecz pozwanej od powoda kosztów procesu oddalić". W uzasadnieniu stwierdza Sąd Wojewódzki, że pozwana "nie dopełniła wymogów z art. 11 k.p.c.".Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie pozwanej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Ponieważ Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, na czym polega niedopełnienie "wymogów z art. 110 k.p.c.", nie wiadomo, czy po prostu przeoczył, iż w odpowiedzi na pozew pozwana wnosiła o zasądzenie kosztów procesu czy też był zdania, że wniosek o koszty musi być bezwzględnie powtórzony na rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia. Jeżeli takie było stanowisko Sądu Wojewódzkiego, to polega ono na błędnej wykładni art. 100 k.p.c.Treść art. 110 k.p.c. nie daje podstaw do przyjęcia, że wniosek o przyznanie kosztów procesu może być skutecznie zgłoszony tylko w czasie rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia. Użyte w art. 110 k.p.c. wyrażenie "przed zamknięciem rozprawy" oznacza tylko, że wniosek o koszty nie może być zgłoszony po zamknięciu rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia, nie oznacza natomiast wcale, by wniosek taki nie mógł być zgłoszony wcześniej albo by istniał obowiązek powtarzania wcześniej zgłoszonego wniosku na ostatniej rozprawie. Również spis kosztów może być złożony w każdym stadium postępowania, a nie tylko w toku ostatniej rozprawy w instancji, której koszty dotyczą, jeśli oczywiście elementy do sporządzenia spisu są wcześniej znane.Ponieważ pozwana w odpowiedzi na pozew żądała zasądzenia kosztów według norm przepisanych, spełniła ona warunki przewidziane w art. 110 k.p.c. (por. OSN, zesz. IV/1955, poz. 89). Sąd Wojewódzki nie mógł więc bez obrazy art. 356 k.p.c. odmówić uzupełnienia wyroku, w którym nie orzekł o należycie zgłoszonym żądaniu zasądzenia kosztów procesu. Uzupełnienie może polegać tak na pozytywnym, jak i na negatywnym rozstrzygnięciu o żądaniu, które pominięto w pierwotnym orzeczeniu. Niedopuszczalna natomiast jest odmowa uzupełnienia orzeczenia, jeśli rzeczywiście sąd nie orzekł o wszystkich żądaniach (słusznych czy niesłusznych) oraz jeśli wniosek o uzupełnienie został zgłoszony w terminie. Nie uzasadnia odmowy uzupełnienia zamiar oddalenia pominiętego żądania. W takim wypadku należy orzec, że wyrok uzupełnia się przez oddalenie żądania. Sąd Najwyższy nie uznał za możliwe orzec co do istoty sprawy, skoro Sąd Wojewódzki, błędnie odmówiwszy uzupełnienia wyroku, co do meritum kwestii zasądzenia kosztów procesu w ogóle nie orzekał. Zaskarżone postanowienie należało przeto uchylić.Ponieważ w wyliczeniu zawartym w art. 391 § 1 k.p.c. wypadek odmowy uzupełnienia wyroku nie figuruje, nasuwa się wątpliwość, czy środek odwoławczy wniesiony przez pozwaną nie powinien być potraktowany jako rewizja (art. 369 § 1 k.p.c.).Według art. 358 k.p.c., orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w postaci wyroku, jeżeli uzupełnienie nie dotyczy wyłącznie kosztów lub natychmiastowej wykonalności. W tych dwóch wypadkach orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w postaci postanowienia (art. 360 k.p.c.). Na postanowienie w przedmiocie natychmiastowej wykonalności przysługuje zażalenie (art. 391 § 1 pkt 3 k.p.c.). Na orzeczenie o kosztach, jeżeli strona nie składa innego środka odwoławczego co do istoty sprawy, również przysługuje zażalenie (art. 391 § 1 pkt 12 k.p.c.). Nie ma żadnych podstaw do rozróżniania w zakresie sposobu zaskarżenia - sytuacji, gdy wymieniane wyżej postanowienia zawarte są w wyroku, od sytuacji, gdy stanowią one uzupełnienie wyroku. Regułą w postępowaniu cywilnym jest to, że od orzeczenia treści negatywnej lub pozytywnej w tym samym przedmiocie przysługuje taki sam środek odwoławczy, chyba że ustawa w ogóle przewiduje środek odwoławczy tylko od orzeczenia pozytywnego lub tylko od orzeczenia negatywnego.Skoro - jak to wyżej wskazano - na pozytywne orzeczenie o uzupełnieniu wyroku w zakresie natychmiastowej wykonalności lub kosztów przysługuje zażalenie, a od takiegoż orzeczenia negatywnego musi istnieć środek odwoławczy, bo kończy ono postępowanie, to należy dojść do wniosku, że na postanowienie odmawiające uzupełnienia wyroku, gdy żądanie uzupełnienia dotyczyło wyłącznie natychmiastowej wykonalności lub kosztów, przysługuje zażalenie (art. 391 § 1 pkt 3 i art. 12 k.p.c.), a nie rewizja. Zażalenie przysługuje również wtedy, gdy sąd oddalił żądanie uzupełnienia wyroku w szerszym zakresie, ale strona z odmową uzasadnienia co do meritum sprawy godzi się, natomiast zaskarża jedynie odmowę uzupełnienia w zakresie kosztów.