VI KO 62/59

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu kwestii prawnej, przekazanej do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie:"Czy strona ma prawo składania do protokółu rozprawy głównej zażalenia na postanowienie sądu, ogłoszone na rozprawie" -uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW sprawie J. M. i innych, oskarżonych z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r., poz. 68, Sąd Powiatowy w Ł. po przeprowadzeniu w dniu 6 lutego 1959 r. rozprawy głównej postanowił:Ponieważ nie są ustalone wartości masy drzewnej z drzewa, znajdującego się na obejściu osk. J. M., i masy drzewnej drugiego ściętego drzewa, jak również nie są ustalone wartości poszczególnych kloców, co jest niezbędne dla określenia odpowiedzialności pomocników przestępstwa, jak również odpowiedzialności samego sprawcy, a braki te na rozprawie uzupełnić się nie dadzą i wymagają dokonania pomiarów drewna na miejscu przy obecności osk. J. M., jak również dalszych oskarżonych, jako pomocników, Sąd postanowił po myśli art. 305 k.p.k. zwrócić akta Prok. Pow. celem uzupełnienia dochodzenia we wskazanym wyżej kierunku, przy podaniu wartości detalicznej i defraudacyjnej poszczególnych przedmiotów masy drzewnej i postąpienia w myśl art. 305 § 2 k.p.k.Prokurator składa po ogłoszeniu niniejszego postanowienia do protokółu zażalenie na postanowienie Sądu, ogłoszone jak wyżej, uzasadniając swoje zażalenie tym, że okoliczności, które Sąd chce zbadać, Sąd może zbadać przez powołanie biegłego.Sąd Powiatowy po naradzie postanowił na zas. art. 356 k.p.k. nie przychylić się do zażalenia Prokuratora i akta wraz z zażaleniem przekazać Sądowi Woj. w R., który omówioną w treści niniejszej uchwały kwestię, postanowieniem z dnia 20 lutego 1959 roku przekazał do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, uzasadniając potrzebę zasadniczej wykładni ustawy tym, że, jakkolwiek kodeks postępowania karnego w rozdziale I księgi VIII o zażaleniach nie przewiduje formy pisemnej, to jednak zachodzi wątpliwość co do tego, czy strona może złożyć do protokółu rozprawy głównej zażalenie, zwłaszcza, że przepis art. 221 k.p.k. tego nie przewiduje, a przepis art. 223 k.p.k. odnosi się do okoliczności wymienionych w art. 221 i 222 k.p.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.1. Sąd Wojewódzki słusznie podnosi, że art. 223 k.p.k. wiąże się logicznie z art. 221 k.p.k., który w punkcie d) mówi o obowiązku protokołowania wniosków i oświadczeń stron, nie mówi zaś o obowiązku protokołowania zażaleń. Nie mówi również nic o dopuszczalności ustnych zażaleń na postanowienia Sądu (rozdział I Księgi VIII k.p.k.).Wykładnia gramatyczna powołanych wyżej przepisów k.p.k. przemawia przeciwko uznaniu dopuszczalności składania przez strony zażaleń ustnie do protokółu rozprawy głównej.2. W redakcji kodeksu, obowiązującej do noweli z 1949 r., wywód apelacji (art. 485) wolno było zgłosić ustnie do protokółu w kancelarii sądu. We wspomnianej noweli, po wprowadzeniu w niej instytucji rewizji, zezwolenia na protokolarne wniesienie tego środka odwoławczego w k.p.k. już nie znajdujemy. W aktualnie obowiązujących normach k.p.k. - dotyczących środków odwoławczych - co do rewizji przepisane jest wyraźnie zachowanie formy pisemnej jako wyłącznej (art. 367). Przepisy o zażaleniu formy tej nigdy nie zastrzegały i nie zastrzegają. Fakt ten, jak się wydaje, prowadziłby do wniosku, że wszelkie zażalenia można było i można teraz wnosić ustnie.Powstaje jednakże zaraz pytanie: jak ma być takie zażalenie ujęte, aby jego granice oraz zarzuty i wnioski mogły być wiadome sądowi, mającemu je rozstrzygnąć. Nie trzeba podkreślać, że w konkretnych przypadkach - poza kwestią dopuszczalności zażalenia w ogóle i kwestią zaskarżenia przez osobę uprawnioną - rozstrzygnięcie takie poprzedzać musi sprawdzenie miarodajnych danych, świadczących o zachowaniu ustawowego terminu do odwołania.Wydać się musi oczywiste, że ujęcie zgłoszonego ustnie zażalenia mogłoby nastąpić tylko w protokóle, mającym przewidzianą w k.p.k. postać.Tutaj wszakże napotykamy w ustawie na przeszkodę. Dawniej, w brzmieniu obowiązującym do 28 listopada 1938 r. (Dz. U. Nr 89, poz. 609), kodeks postępowania karnego, po wyliczeniu (art. 230 i 231) przypadków, kiedy spisuje się protokół z czynności sądowych, w art. 232 stanowił o obowiązku sporządzenia protokółu między innymi "w razie zgłoszenia ustnie wniosku, nie wymagającego podpisu adwokata, (...) a w szczególności (...) zapowiedzenia lub wywodu środka odwoławczego". Chociaż w noweli, obowiązującej od wymienionej wyżej daty, słowa "zapowiedzenia wywodu środka odwoławczego" uległy skreśleniu, to jednak - wskutek zachowania poprzedzającej części zdania, odnoszącej się do każdego wniosku nie wymagającego podpisu adwokata, oraz przez utrzymanie wyrazów "a w szczególności" - pozostawiono możność (gdyż wyliczenie w tym zdaniu posiadało nadal charakter przykładowego) spisywania protokółów, obejmujących treść zażalenia, wnoszonego przez stronę ustnie. Ta zmiana tekstu odpowiedniego przepisu (obecnego art. 218 k.p.k.) nie była jednak ostatnia. Ustawa z 20 lipca 1950 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 348) dokonała skreślenia zwrotów, dopiero co wspomnianych. Te okrojenia wprowadziły dzisiejsze (według jednolitego tekstu - Dz. U. Nr 40, poz. 364) brzmienie art. 218 k.p.k. Artykuł ten określa, iż - prócz przypadków, wyliczonych w art. 216 i 217, "(...), protokół sporządza się również, jeżeli strona w sądzie powiatowym zgłasza ustnie wniosek o przywrócenie terminu lub o przeprowadzenie dowodów". To wszystko, co zachowało się z dawnego art. 232 k.p.k.Wykładnia historyczna omówionych wyżej przepisów k.p.k. przemawia również przeciwko uznaniu dopuszczalności składania przez strony zażaleń ustnie do protokółu rozprawy głównej.3. Poza tym należy mieć na uwadze następujące, praktycznie bardzo ważne, względy:a) dyktowanie zażalenia wraz z uzasadnieniem do protokółu znacznie przeciągałoby czas trwania rozprawy sądowej ze szkodą dla innych spraw, na tenże dzień wyznaczonych;b) dyktowanie zażalenia wraz z uzasadnieniem do protokółu sądowego bezpośrednio po ogłoszeniu postanowienia, stanowiłoby polemikę z sądem.Względy powyższe przemawiają również przeciwko uznaniu dopuszczalności składania przez strony zażaleń ustnie do protokółu rozprawy głównej.W konkretnym wypadku, skoro Sąd Powiatowy w sprawie J. M. i innych zażalenie zgłoszone ustnie do protokółu rozprawy, niesłusznie przyjął i przekazał Sądowi Wojewódzkiemu, zachodzą podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.