I CR 268/58

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 1958 r. sprawy z powództwa Kornelii J. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "P. N." (dawniej P.P. "Z. N. D.") w W. o 2 000 zł na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 4 grudnia 1957 r., sygn. akt II C 1252/56 rewizję oddala. Uzasadnienie faktycznePowódka wnosiła o zasądzenie od pozwanego przedsiębiorstwa sumy 2 000 zł tytułem wynagrodzenia za nagranie na płyty tekstu powódki do piosenki pt. "Niebieskie róże" bez uzyskania na to zgody powódki. Sąd Wojewódzki wyrokiem z 13 czerwca 1955 r. zasądził na rzecz powódki kwotę 1 000 zł. Z rewizji obu stron Sąd Najwyższy wyrok ten uchylił przytaczając w uzasadnieniu, że skoro niespornym jest, że Stowarzyszenie ZAIKS udzieliło imieniem powódki zezwolenia na nagranie płyty z piosenką "Niebieskie róże" prywatnej firmie "M.", a firma ta poddana została pod przymusowy zarząd państwowy i strona pozwana dokonała w 1954 r. dalszego tłoczenia płyt z omawianą piosenką bez zezwolenia (licencji) powódki z nowym znakiem fabrycznym "M.", to wobec zarzutu pozwanej, że z aktywami przejętej pod zarząd firmy "M." przejęła ona również licencję na dalsze tłoczenie wspomnianej płyty, należało zbadać i wyjaśnić, czy licencja dla firmy "M." była bezterminowa, czy zezwalała na permanentne tłoczenie płyt bez ograniczenia ilościowego, a w szczególności, czy dawała firmie prawo zmiany znaku fabrycznego, tj. prawo tłoczenia płyt z innym znakiem fabrycznym niż w chwili zawierania umowy. Sąd Najwyższy wraził przy tym pogląd, że gdyby postanowienia licencji udzielonej firmie "M." były podobne do załączonej do akt umowy typowej i jej § 2, to pozwanym zakładom nie wolno było by dokonać tłoczenia płyt z innym znakiem fabrycznym bez zgody powódki i zachodziłaby konieczność ustalenia skutków tego naruszenia umowy, w oparciu o postanowienia licencji i ustawy o prawie autorskim. Nadmienił również Sąd Najwyższy, iż błędny jest pogląd pozwanej, jakoby fakt uprzedniego opublikowania utworu dawał jej prawo wykorzystania go w formie tłoczenia płyt. W przypadku uznania roszczeń powódki za uzasadnione konieczne byłoby, zdaniem Sądu Najwyższego, ustalenie, w jakiej wysokości wypłacane jest autorom wynagrodzenie za tego rodzaju utwory i przy tym sposobie rozpowszechniania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej na rzecz powódki sumę 1 000 zł i w oparciu o zeznanie stron, świadków oraz opinię biegłego z zakresu prawa autorskiego ustalił następujący stan faktyczny. W roku 1947 Stowarzyszenie ZAIKS wydało fabryce płyt gramofonowych "M." licencję na nagranie piosenki "Niebieskie róże" z tekstem powódki, lecz bez wiedzy powódki. Firma "M." została przejęta w 1953 r. pod przymusowy zarząd państwowy. Pozwane przedsiębiorstwo w 1954 r., zamierzając wydać płytę pod innym znakiem fabrycznym "M.", zwróciło się do ZAIKS o ponowną licencję. ZAIKS udzielił nowej licencji tylko w imieniu kompozytora i odesłał pozwaną, o ile chodzi o wyrażenie zgody na reprodukcję tekstu, do autorki, tj. powódki, która już wówczas członkiem ZAIKS­u nie była i której praw wobec tego ZAIKS nie reprezentował. Jak wyjaśnił biegły, skoro ZAIKS nie udzielił licencji i zalecił zgłosić się producentowi do autorki tekstu, a producent tego nie uczynił, to nagrywając dalsze płyty od 1954 r. bez zgody autorki działał w złej wierze i powinien zapłacić z tego tytułu odszkodowanie powódce. Biegły zaznaczył, że powódka, nie godząc się na to, aby płyta była nagrana, powinna była zgłosić przedsiębiorstwu swoje zastrzeżenia. Biegły stwierdził nadto, że brak jest taksy na teksty piosenek i przez analogię stosuje się stawki z Uchwały Rządu z 2 czerwca 1952 r. w sprawie wynagrodzeń autorskich i zasad zawierania umów o wydanie książek (Mon. Pol. Nr 56 z 1951 r., poz. 740). W świetle tych ustaleń i w oparciu o art. 56 ustawy o Prawie autorskim Sąd uznał, że powódce przysługuje prawo do odszkodowania, które należy określić w granicach do 1 000 zł - pozwane bowiem przedsiębiorstwo tłoczyło płyty z tekstem powódki bez uzyskania na to jej zgody, a więc działało w złej wierze. W rewizji pozwane przedsiębiorstwo wnosi o uchylenie wyroku w części zasądzającej, względnie jego zmiany i oddalenie powództwa w całości, z zasądzeniem kosztów postępowania za wszystkie instancje. Na rozprawie rewizyjnej przed Sądem Najwyższym pełnomocnik strony pozwanej oświadczył, że umowa licencyjna zawarta przez ZAIKS z firmą "M." w P. odpowiadała warunkom umowy typowej zawieranej z towarzystwem "B.I.E.M.", w imieniu którego występował ZAIKS. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Niespornym jest w sprawie, co podkreślił w zapadłym w niniejszej sprawie orzeczeniu z 15 stycznia 1956 r. Sąd Najwyższy, że Stowarzyszenie ZAIKS udzieliło licencji na wydanie płyty z piosenką "Niebieskie róże", której autorką tekstu była powódka, prywatnej firmie "M.". Po przejęciu firmy "M." pod przymusowy zarząd państwowy, sprawowany przez pozwane przedsiębiorstwo, to ostatnie dokonało w 1954 r. dalszego tłoczenia płyt z piosenką "Niebieskie róże" z nowym znakiem fabrycznym "M.", bez uzyskania na to zezwolenia (licencji) powódki. Trafnie wywodzi skarżący, że państwo, ustanawiając zarząd przymusowy nad przedsiębiorstwem firmy "M." przejęło wszystkie składniki przedsiębiorstwa, a więc i licencję na nagranie płyt, posiadaną przez firmę poddaną zarządowi przymusowemu. Przejęcie uprawnień "M." w tym zakresie nie mogło jednak przekraczać praw, jakie wynikały dla tej firmy z licencji udzielonej jej przez powódkę, względnie w imieniu powódki przez ZAIKS, a w każdym razie nie upoważniały przedsiębiorstwa sprawującego zarząd przymusowy do rozszerzenia ram licencji bez uprzedniego zezwolenia autorki. W związku z powyższym Sąd Najwyższy w cytowanym wyroku wyjaśnił wiążące dla Sądów rozpoznających sprawę, że gdyby postanowienia licencji udzielonej firmie "M." były podobne do postanowień umowy typowej, której odpis złożyła do akt strona pozwana (k. 43), a która zezwalała w zasadzie na tłoczenie płyt ze znakiem fabrycznym producenta ("M."), to pozwanym zakładom nie wolno było tłoczyć płyt z innym znakiem fabrycznym bez zgody powódki, a w przypadku naruszenia tego postanowienia umowy pozwana ponosiłaby odpowiedzialność uregulowaną w przepisach prawa autorskiego. Strona pozwana w wywodzie rewizji (p. IV) oraz przez swego pełnomocnika na rozprawie rewizyjnej stwierdziła, co Sąd Najwyższy na zasadzie art. 18 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (w brzmieniu nadanym przez art. 2 dekretu z 18 stycznia 1956 r.) wziął pod uwagę, że umowa licencyjna między firmą "M." w P. a ZAIKS­em odpowiadała warunkom umowy typowej, której odpis złożony został do akt, zawierała przeto również konkluzję zakazującą tłoczenie płyt z innym znakiem fabrycznym aniżeli znak fabryczny firmy "M." bez uprzedniej zgody na to "B.I.E.M.", u którego przedstawicielem wobec producenta płyt był ZAIKS. Twierdzenie skarżącego, że § 2 umowy dotyczył tylko zezwolenia "B.I.E.M.", względnie ZAIKS­u, a przeto nie uzależniał zmiany znaku fabrycznego na płytach od zgody autorki tekstu - nie jest uzasadnione, skoro zarówno "B.I.E.M.", jak i ZAIKS reprezentowały wobec producenta jedynie interesy autora tekstu i kompozytora i skoro Sąd Wojewódzki prawidłowo ustalił, że ani powódka, ani ZAIKS zgody na powyższą zmianę nie wyrazili. Podkreślić przy tym wypada, że wbrew przytoczonemu twierdzeniu strona pozwana właściwie oceniała znaczenie omawianej klauzuli, skoro, jak to w oparciu o zeznania św. A. (k. 29) niewadliwie ustalił Sąd Wojewódzki, pozwana w 1954 r. zwróciła się do ZAIKS­u o ponowną licencję w związku ze zmianą znaku fabrycznego i uzyskała ją, lecz tylko w imieniu kompozytora, natomiast dla uzyskania zgody autorki stronę pozwaną odesłano do powódki. Zarzut nierozważenia przez Sąd Wojewódzki wyjaśnień biegłego, że powódka nie godząc się na nagrania płyty powinna była zgłosić zastrzeżenia, a jeżeli tego nie uczyniła i pobierała tantiemy to usankcjonowała tym korzystanie z licencji, jest o tyle chybiony, że z materiału sprawy w sposób niewątpliwy wynika (zeznanie św. J. B. i św. K.), iż powódka niemal bezpośrednio po rozpoczęciu tłoczenia płyt z nowym znakiem przez pozwany Zakład w 1954 r. zgłosiła swe pretensje, sam zaś fakt przyjmowania tantiem płaconych powódce przez ZAIKS bez wskazań tytułu wpłaty (zeznanie powódki przesłuchanej w trybie art. 311 kpc) nie świadczył o jej zgodzie na zmianę znaku fabrycznego, zwłaszcza wobec uprzedniego zgłoszenia przez nią zastrzeżeń. Pozostałe zarzuty rewizji, dotyczące rzekomej sprzeczności w opinii biegłego, względnie niedokładnego jej sformułowania w protokóle, nie mogą odnieść skutku, skoro strona pozwana w przepisanym trybie zastrzeżeń nie zgłosiła ani też nie żądała sprostowania lub uzupełnienia treści protokółu (art. 171, 173 kpc). W tych warunkach, gdy w sprawie ustalone zostało, że pozwany zakład z naruszeniem warunków umowy licencyjnej, jaka zawarta była między powódką jako autorką tekstu piosenki a firmą "M.", tłoczył od 1954 r. płyty z nowym znakiem fabrycznym bez zgody na to autorki, trafnie i bez zarzucanego naruszenia przepisów dekretu z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, przyjął Sąd Wojewódzki, że na zasadzie art. 56 Prawa autorskiego zobowiązany jest pozwany zapłacić powódce odszkodowanie. W związku z ostatnim zarzutem rewizji, dotyczącym wysokości przyznanego powódce odszkodowania, a opartym na twierdzeniu, że za utwory już drukowane zakład nie płaci honorarium, zaznaczyć należy, że jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w poprzednim wyroku, fakt uprzedniego opublikowania utworu nie daje prawa wykorzystania go w formie tłoczenia płyt, zwłaszcza wówczas, gdy omawiane tłoczenie podjęte zostało, jak wykazano wyżej, z naruszeniem warunków umowy licencyjnej. Wysokość przyznanego powódce odszkodowania, a nie honorarium, jak to błędnie przyjmuje skarżący, należy uznać za stosowne, skoro nie przewyższa wysokości wynagrodzenia płaconego w 1954 r. za utwór tego rodzaju (odpowiedź na pozew - k. 13), a nawet jest niższe od wynagrodzenia przyznawanego za piosenki w 1955 r. (św. K. - k. 93 v). Z zasad powyższych, skoro zarzuty rewizji okazały się chybione, a Sąd Najwyższy nie dopatruje się także w postępowaniu i rozumowaniu Sądu I instancji takich uchybień, które należałoby uwzględnić z urzędu, rewizję należało z mocy art. 383 kpc oddalić.