II KZ 13/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Henryka P., osk. z art. 23 i 225 § 1 k.k., po rozpoznaniu zażalenia oskarżonego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Stalinogrodzie z dnia 23 stycznia 1956 r., mocą którego na zasadzie art. 3 pkt 3 k.p.k. umorzono postępowanie przeciw oskarżonemu i zarządzono umieszczenie go w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych jako niebezpiecznego dla porządku prawnego, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora i obrońcy oskarżonego postanowił zaskarżone postanowienie uchylić i zwrócić akta Sądowi Wojewódzkiemu w Stalinogrodzie w celu nadania sprawie dalszego biegu.Uzasadnienie faktycznePostępowanie w sprawie niniejszej jest wadliwe, a postanowienie o umorzeniu postępowania i umieszczeniu oskarżonego w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych przedwczesne.1.Przede wszystkim naruszono prawo do obrony oskarżonego, bo mimo, że obrona w tej sprawie jest obowiązkową ze względu na przepis art. 79 § 1 k.p.k., gdyż zachodziła uzasadniona wątpliwość co do poczytalności oskarżonego, nie zawiadomiono obrońcy oskarżonego ani o terminie badania stanu psychicznego oskarżonego przez biegłych lekarzy psychiatrów w dniu 28 listopada 1955 r. ani też o terminie posiedzenia niejawnego w dniu 23 stycznia 1956 r., na którym zapadło postanowienie o umorzeniu postępowania na zasadzie art. 3 lit. c k.p.k. i o umieszczeniu oskarżonego na mocy art. 79 k.k. w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych.W ten sposób uniemożliwiano obronę oskarżonego, który utrzymuje, iż jest umysłowo zdrowym i przytacza w piśmie obrońcy z dn. 17.IX.1955 r. dowody z przesłuchania świadków, którzy mają naświetlić tło i przyczynę zajścia i wykazać, iż oskarżony zachowuje się normalnie a zarzucanego mu przestępstwa dopuścił się pod wpływem silnego wzruszenia takiego, jakiemu ulegają ludzie zdrowi na umyśle.Obrońca oskarżonego miał prawo składać i podtrzymywać wnioski dowodowe, a także zadawać biegłym pytania, które mogłyby mieć znaczenie dla wyjaśnienia zagadnienia stanu psychicznego oskarżonego, co do którego jeszcze w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie zarysowały się wśród lekarzy różnice zdań. Obowiązkowa obrona przewidziana w art. 79 k.p.k. nie jest formalną w tym rozumieniu, iż oskarżony ma mieć obrońcę z wyboru a w jego braku obrońcę wyznaczonego przez sąd z urzędu, ale rzeczywistą polegającą na koniecznym udziale obrońcy we wszystkich stadiach postępowania sądowego. Dotyczy to również okresu przygotowania do rozprawy głównej gdy chodzi o decyzje, których wydanie winno być poprzedzone wysłuchaniem oskarżonego lub jego obrońcy. Do tych decyzji należy orzeczenie zarządzające umieszczenie nieodpowiedzialnego sprawcy w zakładzie dla psychicznie chorych. Przepis art. 245 k.p.k. przewidziany dla śledztwa ma tutaj analogiczne zastosowanie. Również ze względu na podobną sytuację stosować należy analogicznie w okresie przygotowania do rozprawy głównej przepis art. 307 § 2 k.p.k., bo nie można dopuścić do tego, aby oskarżony i obrońca miał w tym postępowaniu mniej praw aniżeli w śledztwie (art. 242, 243 i 244 k.p.k.). Ze względu na to, iż postępowanie to toczy się już po złożeniu aktu oskarżenia, należy oskarżonemu przy przeprowadzeniu dowodów zapewnić prawa przewidziane w art. 307 § 2 k.p.k.2.W danym przypadku Sąd Wojewódzki zarządził badanie stanu umysłowego oskarżonego już po doręczeniu aktu oskarżenia i opierając się na opinii biegłych psychiatrów umorzył postępowanie na zasadzie art. 3 pkt c k.p.k. wychodząc widocznie z założenia, iż uznanie oskarżonego za umysłowo chorego w chwili czynu stanowi okoliczność wyłączającą ściganie.Postanowienie to wydano bez pisemnego wniosku prokuratora lecz po wysłuchaniu jego wniosku w przedmiocie umorzenia postępowania i zastosowania środków zabezpieczających odnośnie oskarżonego Henryka P. Aczkolwiek wyraźnie tego nie powiedziano należy się domyślać, że był to wniosek pozytywny, niemniej jednak niż mieścił on oświadczenia o cofnięciu aktu oskarżenia.Cofnięcie aktu oskarżenia mogłoby uzasadnić umorzenie postępowania jeszcze przed rozprawą główną ze względu na odpadnięcie przesłanki procesowej, jaką było żądanie ukarania ze strony uprawnionego oskarżyciela (art. 2 k.p.k.).Inaczej jednak przedstawiałaby się sprawa w razie wniosku o umorzenie postępowania z powodu choroby psychicznej oskarżonego, lecz bez cofnięcia aktu oskarżenia.Stan zakłócenia czynności psychicznej wyłączający rozpoznanie znaczenia czynu lub pokierowania swym postępowaniem jest okolicznością wyłączającą winę sprawcy, a nie jest on przesłanką procesu karnego. Ma on znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy po wniesieniu aktu oskarżenia może być dokonane tylko na rozprawie w postaci wyroku skazującego lub uniewinniającego. Umarzając postępowanie przed rozprawą Sąd obraził przepisy art. 3 pkt 3, 252, 329 k.p.k. Uchybienie polegające na rozpoznaniu sprawy z pominięciem postępowania kontradyktoryjnego mogło wywrzeć wpływ na treść wyroku.3.Zarządzenie o umieszczeniu oskarżonego w zakładzie zamkniętym dla psychicznie chorych powziął Sąd bez zażądania w tym przedmiocie opinii lekarzy psychiatrów. Stanowi to obrazę przepisu art. 111 k.p.k., który głosi, iż "w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych wzywa się biegłych".Wysłuchanie opinii biegłych w takich przypadkach nie jest pozostawione uznaniu Sądu.Skoro ocena czy przestępca nieodpowiedzialny lub też o zmniejszanej poczytalności w razie pozostawienia go na wolności będzie niebezpieczny dla porządku prawnego zależy od rodzaju schorzenia psychicznego sprawcy i reakcji chorego na bodźce zewnętrzne, powzięcie powyższej decyzji przed wysłuchaniem biegłych psychiatrów w tym przedmiocie jest przedwczesne. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.