3 CR 179/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Resich (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, R. Mielczarek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mirosława-Tadeusza P. przeciwko Tadeuszowi P. o ustalenie ojcostwa, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:1."Czy w wypadku, jeśli pozwany w sprawie o ustalenie ojcostwa zmarł przed wytoczeniem powództwa, a w procesie - zakończonym wyrokiem ustalającym ojcostwo - zastąpiony był przez kuratora ustanowionego w trybie art. 153 k.p.c. jako nieznany z miejsca pobytu - dopuszczalne jest ustanowienie przez władzę opiekuńczą na zasadzie art. 56 post. niesp. w spr. rodz. w zw. z art. 47 § 3 Kod. rodz. "kuratora zmarłego" celem wytoczenia przeciwko dziecku skargi o wznowienie postępowania o ustalenie ojcostwa?"2."Czy spadkobiercy osoby zmarłej, której ojcostwo zostało ustalone prawomocnym wyrokiem, są uprawnieni do wniesienia skargi o wznowienie postępowania o ustalenie ojcostwa?"3."Czy postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania jest w razie dopuszczenia wznowienia dalszym ciągiem prawomocnie zakończonego procesu w sensie możliwości sanacji wadliwości zaszłych w toku tego procesu?"4."Czy dopuszczalna jest skarga o wznowienie postępowania w sprawie, w której zapadło na skutek braku innego niż powód podmiotu tzw. orzeczenie nieistniejące (sentetia inexistens), skoro orzeczenie takie nie może nabrać skuteczności prawnej, a okoliczność jego nieistnienia może być dochodzona każdej chwili nawet w postaci pytania prejudycjalnego lub jako przesłanka orzeczenia w innej sprawie?"5."Czy termin miesięczny do wniesienia skargi o wznowienie przez kuratora z art. 47 § 3 k.r. liczyć należy - w razie jeśli kurator dowiedział się o faktach uzasadniających wznowienie jeszcze przed ustanowieniem go kuratorem - od ogłoszenia postanowienia o ustanowieniu kuratora, czy też od prawomocności tego postanowienia?"1)przejął sprawię do rozpoznania we własnym zakresie,2)oddalił rewizję z tym, iż prostuje brzmienie sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że utrzymuje w mocy wyrok b. Sądu Grodzkiego w Czeladzi z dnia 27.IV.1950 r. w sprawie C. 24/50.Uzasadnienie faktyczneW sprawie z powództwa Heleny P., działającej osobiście i w imieniu małoletniego syna Mirosława-Tadeusza P., przeciwko nie znanemu z miejsca pobytu Tadeuszowi P. Sąd Grodzki w Czeladzi wyrokiem z dnia 27.IV.1950 r. (C. 24/50) ustalił ojcostwo pozwanego w stosunku do małoletniego powoda, któremu również nadał nazwisko "P".Postanowieniem z dnia 27.X.1952 r. Sąd Powiatowy w Nisku (Zg. 2/52) stwierdził, że Tadeusz P. zmarł 12.IV.1944 r. w Jarosławiu.Na wniosek Bolesława P., brata zmarłego, postanowieniem z dnia 4.III.1954 r. Sąd Powiatowy w Czeladzi (Ns. 16/54) ustanowił go kuratorem zmarłego Tadeusza P. celem wytoczenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie C. 24/50 o ustalenie ojcostwa.Równocześnie ze złożeniem wniosku o ustanowienie kuratora Bolesław P. wniósł w dniu 1 marca 1954 r. skargę o wznowienie postępowania, opierając ją na dwóch podstawach, a mianowicie na braku należytego zastępstwa w poprzednim procesie (art. 401 pkt 1 k.p.c.) oraz na wykryciu nowych okoliczności (art. 403 § 2 k.p.c.).Postanowieniem z dnia 30.III.1954 r. Sąd Powiatowy dopuścił wznowienie postępowania.Wyrokiem z dnia 15.V.1956 r. Sąd Powiatowy skargę o wznowienie postępowania i zmianę wyroku w sprawie C. 24/56 oddalił.Od powyższego wyroku wniósł rewizję kurator Bolesław P., domagając się uchylenia tegoż wyroku bądź zmiany przez oddalenie powództwa.Rozpoznając rewizję, Sąd Wojewódzki w Katowicach przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia opisane w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Przy prowadzeniu procesu przeciwko osobie nie znanej z miejsca pobytu nie można nigdy wyłączyć takiej możliwości, że osoba ta już nie żyje. Okoliczność więc ta, jeżeli tylko nie ma pewności co do śmierci tej osoby, nie podważa podstawy do powołania celem jej zastępowania kuratora z art. 153 k.p.c. W tych warunkach kurator taki, prawidłowo powołany, zastępuje formalnie nie znanego z miejsca pobytu i broni jego interesów. Czynności procesowe dokonane przez niego są w zasadzie ważne. Nie można zatem - gdyby się po skończonym procesie okazało, że nie znany z miejsca pobytu już w czasie procesu nie żył - skutecznie zarzucić, że orzeczenie zapadło w postępowaniu z jego udziałem jest nie istniejące (sententia non existens). Przy odmiennej wykładni podważałoby się instytucję kuratora z art. 153 k.p.c. i zmuszało strony do każdorazowego wdrożenia postępowania o uznanie za zmarłego bądź o stwierdzenie zgonu, co bardzo często prowadziłoby do zbędnego przewlekania sprawy i nie dawałoby żadnych realnych rezultatów.W świetle tych rozważań wysunięta w skardze rewizyjnej podstawa z art. 401 pkt 2 k.p.c. nie może być uznana za uzasadnioną.Co się tyczy drugiej podstawy wysuniętej w skardze rewizyjnej, to należy podnieść, co następuje:Ustanowienie kuratora na podstawie art. 47 § 3 k.r. i jego legitymacja do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w wypadku, gdy po prawomocnym ustaleniu ojcostwa okaże się, że domniemany ojciec już nie żyje, a są podstawy do wznowienia - nie powinny budzić wątpliwości. Art. 47 § 3 Kod. rodz. ma zastosowanie nie tylko do sytuacji, w której ma być dopiero wytoczone powództwo, lecz również, jak to wyraźnie wynika z art. 446 § 2 k.p.c., w toku samego postępowania. Niewątpliwie zaś skarga o wznowienie postępowania zmierza do kontynuacji samego postępowania.W tych więc warunkach, gdy prawo materialne wyraźnie daje legitymację do obrony osobistych praw zmarłego domniemanego ojca tylko kuratorowi, to oczywiście nie mają jej spadkobiercy, co zresztą wynika z zestawienia przepisu cyt. art. 47 § 3 z przepisami art. 432, 433 i 446 k.p.c. Z tych więc również powodów termin określony w art. 406 § 1 pkt 4 k.p.c. należy liczyć od momentu, w którym kurator, powołany na podstawie tegoż art. 47 § 3, o fakcie tym się dowiedział. Termin ten nie może wcześniej rozpocząć swego biegu niż od dnia ustanowienia przez sąd kuratora.W tym stanie rzeczy Sąd Powiatowy prawidłowo dopuścił wznowienie postępowania. Prawidłowo również, po przeprowadzeniu dalszego postępowania dowodowego, merytorycznie sprawę osądził. Dokonane przez sąd I instancji ustalenia są niewadliwe, a zawarte w tym przedmiocie w rewizji zarzuty stanowią niedopuszczalną z punktu widzenia art. 242 k.p.c. polemikę ze swobodną oceną sądu. Domniemanie z art. 47 § 2 k.r. nie zostało obalone.Trafne również wydaje się ustalenie dotyczące prawidłowości ogłoszenia o powołaniu kuratora z art. 153 k.p.c. W każdym jednak razie nawet w wypadku przeciwnym brak ten zostałby w toku wznowienia postępowania sanowany.Uznając trafność zaskarżonego wyroku, Sąd Najwyższy dokonał jedynie sprostowania jego sentencji, dostosowując ją do wymagań z art. 408 i 409 k.p.c.