IV CO 18/60

SentencjaOrzeczenie nietezowane Sąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Anny K. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B.) o sprostowanie księgi wieczystej, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy Ośrodek w Toruniu do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy w przypadku, gdy w sprawie toczącej się w postępowaniu niespornym uczestnik postępowania był zastąpiony przez kuratora, mimo że w chwili wszczęcia postępowania już nie żył, spadkobierca tego uczestnika ma prawo dochodzić naruszonych postanowieniem praw w drodze postępowania spornego na zasadzie art. 44 k.p.n.?"udzielił odpowiedzi twierdzącej.Uzasadnienie faktycznePowódka i jej mąż byli współwłaścicielami nieruchomości położonej we Włocławku przy ul. C., ujawnionej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego we Włocławku Kw nr 1103. W roku 1947 powódka wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie posiadania całej nieruchomości. Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 21 lutego 1947 r. wniosek dotyczący połowy męża oddalił dla braku czynnej legitymacji, tymczasem mąż powódki zmarł już dnia 5 lutego 1945 r. i powódka uzyskała dnia 22 września 1959 r. stwierdzenie po nim praw do spadku, jako wyłączna jego spadkobierczyni. Poprzednio już dnia 28 grudnia 1956 r. Sąd Powiatowy na wniosek pozwanego w postępowaniu, w którym mąż powódki był reprezentowany przez kuratora ustanowionego z powodu nieznanego jego miejsca pobytu, stwierdził, że Skarb Państwa nabył z upływem dnia 31 grudnia 1955 r. prawo własności męża powódki do połowy nieruchomości. Na tej podstawie pozwany spowodował ujawnienie siebie w księdze wieczystej jako właściciela tej połowy.W sporze niniejszym powódka opierając się na art. 44 k.p.n. domaga się jako właściciela połowy nieruchomości zobowiązania pozwanego do wyrażenia zgody na sprostowanie księgi wieczystej przez zastąpienie wpisu pozwanego wpisem jej męża oraz do zwolnienia nieruchomości spod zajęcia i zarządu.Przeciwko pozwanemu zapadł wyrok zaoczny w myśl żądania powódki. Po sprzeciwie wniesionym na czas Sąd Powiatowy wyrok zaoczny uchylił i powództwo oddalił, z tym Uzasadnieniem, że uwzględnienie żądania powódki przedstawiałoby niedopuszczalne naruszenie prawomocnego postanowienia z dnia 28 grudnia 1956 r.W rewizji od tego wyroku powódka domaga się jego uchylenia i odesłania sprawy do I instancji. Sąd Wojewódzki na podstawie art. 388 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wymienione na wstępie pytanie budzące wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje. Słusznie Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu postanowienia przekazującego powyższe zagadnienie Sądowi Najwyższemu do rozpoznania wyraża pogląd, że następca prawny osoby zainteresowanej, którą należało wezwać do udziału w sprawie, jest reprezentowany w postępowaniu niespornym, jeżeli dla tej osoby został ustanowiony kurator z powodu nieznanego miejsca jej pobytu. Gdyby bowiem zająć inne stanowisko, sąd ustanawiając takiego kuratora powinien by stwierdzić przede wszystkim, że osoba o nieznanym miejscu pobytu żyje. Inaczej instytucja takiego kuratora byłaby nie tylko mało wartościowa, lecz nawet szkodliwa, bo prowadziłaby do niepewności, czy skutki czynności dokonanych przez kuratora utrzymają się w mocy, a razem z tym niejednokrotnie do niepożądanych zupełnie powikłań. Przeprowadzenie jednak takiego dowodu nie wchodzi w grę, skoro brak wiadomości o osobie, której kurator miałby być przydany. W związku z tym instytucja kurateli dla osoby o nieznanym miejscu pobytu stałaby się wyraźnie iluzoryczną. Kuratela zatem, o której jest mowa, ma rację bytu tylko wówczas jeżeli rozciąga się ona także na następców prawnych osoby o nieznanym miejscu pobytu, i dlatego też można racjonalnie przypisać jej tylko to znaczenie.Powyższy stan prawny prowadzi jednak tylko do wniosku, że postanowienie z dnia 28 grudnia 1956 r. jest w stosunku do powódki prawomocne, nic uzasadnia on natomiast poglądu, że postanowienie to jest niewzruszalne przez powódkę na podstawie art. 44 k.p.n. Przepis ten bowiem chroni przed skutkami prawomocności osoby, które nie uczestniczyły w postępowaniu, czyli nie stały się uczestnikami, mimo że istniały warunki, dla których sąd, gdyby je znał, do udziału w postępowaniu wezwać je powinien. Taki warunek zachodził zaś w osobie powódki, skoro ona w czasie, gdy toczyło się postępowanie o ustalenie zasiedzenia, była już ogólną następczynią prawną swego męża i brak było podstawy do ustanowienia dla niego reprezentanta. Dlatego służyć powinno jej obecnie powództwo z art. 44 k.p.n.Z powyższej przyczyny Sąd Najwyższy na przedstawione mu pytanie udzielił odpowiedzi, jak w sentencji.