III K 1121/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Władysława S., osk. z art. 257 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 12 stycznia 1954 r. utrzymującego w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Starogardzie z dnia 15 września 1953 r., na podstawie art. 334-338, 400 § 1, art. 376 § 1 lit. c i art. 376 § 2 k.p.k. uchylił wyżej wymienione wyroki i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Starogardzie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneProkurator Generalny PRL założył rewizję nadzwyczajną od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie utrzymującego w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Starogardzie. Wyrokiem powyższym, w oparciu o art. 371 pkt 3 k.p.k., zarzuca rewizja nadzwyczajna obrazę art. 261 § 2 k.p.k. przez częściowe przeprowadzenie rozprawy w nieobecności oskarżonego, chociaż obecność jego była obowiązkowa i wnosi, aby Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone wyroki Sądów obu instancji i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Starogardzie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził, między innymi, następujący pogląd prawny:Sąd Powiatowy w Starogardzie Szczecińskim wyrokiem z dnia 15 września 1953 r. skazał Władysława S. na podstawie art. 257 § 1 k.k. na jeden rok i 6 miesięcy więzienia za to, że zabrał w celu przywłaszczenia zegarek ręczny na szkodę Feliksa K. wartości około 400 zł.Sąd Wojewódzki w Szczecinie, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 1954 r. sprawy niniejszej w związku z rewizją oskarżonego, wyrok utrzymał w mocy.Wyroki Sądów obu instancji są niesłuszne, a to z przyczyn następujących:Z protokołu rozprawy głównej z dnia 27 sierpnia 1953 r. wynika, że oskarżony Władysław S. na rozprawę nie stawił się, ponieważ wezwanie nie zostało mu doręczone, gdyż pod wskazanym w akcie oskarżenia adresem oskarżony nie zamieszkiwał. Jakkolwiek Władysław S. był oskarżony z art. 257 § 1 k.k. przewidującego sankcję karną do pięciu lat więzienia i obecność jego, w myśl art. 261 § 2 k.p.k., była niezbędna, a nie zachodziły warunki, o których mowa w art. 14 ustawy z dn. 20.VII.1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego, Sąd Powiatowy, wbrew przepisom art. 286 k.p.k., nie odroczył rozprawy, przeprowadzając pod nieobecność oskarżonego w zasadzie całe postępowanie dowodowe. Oskarżony stawił się osobiście na rozprawę dopiero w dniu 15 września 1953 r. i złożył wyjaśnienie zaprzeczając swej winie, przy czym, jak wynika z protokołu, za zgodą stron, zaliczono do materiału dowodowego zeznania świadków przesłuchanych przez sąd w innym składzie na poprzedniej rozprawie bez udziału oskarżonego.Wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego, powołane w jego wyroku przepisy art. 347, 286, 299 § 5 k.p.k., które istotnie wynikają z ekonomiki procesowej, bynajmniej nie dały podstawy Sądowi Powiatowemu nawet do częściowego przeprowadzenia rozprawy pod nieobecność oskarżonego. W myśl bowiem art. 307 k.p.k. sąd może przy określonych warunkach zlecić przesłuchanie świadków jednemu z sędziów albo sądowi powiatowemu, ale postanowienie takie podejmuje na rozprawie, na której niezbędna jest obecność oskarżonego, którego zawiadamia się o czynnościach sądowych. Art. 347 k.p.k. dotyczy przypadków, gdy oskarżonemu wezwanie doręczono i dopuszczalny jest zaoczny tryb postępowania. Przytoczone zaś przez Sąd Wojewódzki przepisy art. 296 i 299 § 5 k.p.k. dają sądowi prawo zaniechania przeprowadzenia postępowania dowodowego, gdy oskarżony przyznał się do winy (art. 296 k.p.k.) lub do odczytania za zgodą stron sądowych protokołów przesłuchania świadków, ale prawidłowo sporządzonych. Interpretacja logiczna powołanych przepisów procesowych wskazuje więc, że w wyjątkowych przypadkach przy istnieniu przesłanek określonych w ustawie, sąd orzekający może odstąpić od bezpośredniego przeprowadzenia dowodów, ale w sposób, który w żadnym razie nie może ograniczyć udziału oskarżonego w procesie. Ta bowiem wyjątkowość i przestrzeganie warunków, o których mowa w tych przepisach, chroni strony w procesie karnym Polski Ludowej przed fikcyjnością postępowania sądowego. Gdy w konkretnej sprawie zarządzono przesłuchanie świadków pod nieobecność oskarżonego nie zawiadomionego o terminie rozprawy, i gdy stawił się on na następną, kolejną rozprawę, do winy się nie przyznał i zaprzeczył zeznaniom przesłuchanych już świadków, to podjęte przez Sąd Powiatowy czynności procesowe były prawnie niedopuszczalne i w sposób istotny naruszyły właściwą procesowi karnemu typu socjalistycznego zasadę kontradyktoryjności, a w konsekwencji ograniczyły prawo oskarżonego do pełnego korzystania z obrony.