II CR 781/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o unieważnienie aktu uznania Zenona K., po rozpoznaniu rewizji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Powiatowego w Szczecinku z dnia 4 grudnia 1953 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePrezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., jako okręgowa władza nadzorcza, zgłosiło w dniu 9 maja 1953 r. do Sądu Powiatowego w Szczecinku wniosek o unieważnienie w trybie art. 49 Prawa o aktach stanu cywilnego aktu uznania Zenona K. przez Józefa K. z dnia 12 lutego 1951 r. Wniosek uzasadniony jest tym, iż akt uznania został sporządzony przez urzędnika stanu cywilnego w księgach na marginesie aktu urodzenia wymienionego Zenona K., zamiast w formie oddzielnego aktu.Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 4 grudnia 1953 r. wniosek powyższy oddalił. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia, Sąd Powiatowy miał na uwadze, że wnioskodawca nie podnosi, aby akt uznania został zredagowany błędnie lub nieściśle albo stwierdzał zdarzenie nieprawdziwe, wobec czego brak jest podstawy do unieważnienia aktu, przewidzianej w art. 49 Prawa o aktach stanu cywilnego. Istotne bowiem jest, zdaniem Sądu Powiatowego, że treść zaskarżonego aktu odpowiada prawdziwemu stanowi rzeczy oraz że akt ten został sporządzony przez właściwą władzę i to w księdze urodzeń.Postanowienie powyższe zaskarżył wnioskodawca, wnosząc w rewizji o jego uchylenie. Skarżący zarzucił, że Sąd Powiatowy nietrafnie uznał, jakoby wniosek nie zawierał twierdzenia, iż akt uznania został zredagowany błędnie lub nieściśle; skarżący stoi na stanowisku, że zarzut co do uchybienia formy aktu zawiera w sobie zarazem zarzut, że akt w istocie swej jest błędny i nieścisły i nie zawiera w sobie elementów, które kwalifikowałyby go jako dokument publiczny.Rewizja zarzuca obrazę art. 49 Prawa o aktach stanu cywilnego, § 48 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego Ministrów Administracji Publicznej i Sprawiedliwości z dnia 24 listopada 1945 r. w sprawie wykonania prawa o aktach stanu cywilnego oraz przepisów wprowadzających to prawo (Dz. U. Nr 54, poz. 304) i § 7 rozporządzenia Ministrów: Administracji Publicznej, Ziem Odzyskanych i Sprawiedliwości z dnia 31 maja 1947 r. w sprawie współdziałania urzędników stanu cywilnego z władzą opiekuńczą oraz w sprawie treści aktu uznania i nadania nazwiska dziecku pozamałżeńskiemu przez męża matki (Dz. U. Nr 42, poz. 217) przez odmowę unieważnień a zaskarżonego aktu, mimo iż akt ten został sporządzony wbrew cytowanym przepisom łącznie z aktem urodzenia.Sąd Wojewódzki w K. na mocy art. 388 k.p.c. przekazał do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienie prawne:"Czy sprostowaniu w trybie art. 49 Prawa o aktach stanu cywilnego, podlega jedynie błąd co do treści aktu stanu cywilnego, czy także błąd co do formy, w jakiej akt ten został sporządzony?"Sąd Najwyższy skorzystał z uprawnienia przewidzianego w art. 388 § 1 k.p.c. i przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu zupełnego aktu urodzenia Zenona K., urodzonego dnia 3 lutego 1951 r., na marginesie tego aktu sporządzony został przez urzędnika stanu cywilnego "akt uznania dziecka pozamałżeńskiego". Akt ten stwierdza, że dnia 12 lutego 1951 r. stawił się przed wymienionym urzędnikiem Józef K. i oświadczył, że mocą tego aktu uznaje za swoje dziecko płci męskiej, imieniem Zenon, noszące dotychczas nazwisko B. jako dziecko pozamałżeńskie Heleny B. Akt powyższy zawiera wskazanie dokładnych personaliów Józefa K. i podpis tego ostatniego oraz dane personalne matki i dziecka.Niewątpliwie trafnie wskazuje skarżąca okręgowa władza nadzorcza, iż sporządzenie aktu uznania na marginesie aktu urodzenia uznanego dziecka było niewłaściwe i sprzeczne z obowiązującymi w tej mierze przepisami. Wprawdzie w myśl art. 69 ust. 1 przepisów o aktach stanu cywilnego akt uznania, o ile dokonywany jest on przed urzędnikiem stanu cywilnego, sporządza się w księdze urodzeń, jednakże z mocy § 9 rozporządzenia Ministrów Administracji Publicznej, Ziem Odzyskanych i Sprawiedliwości z dnia 31 maja 1947 r. w sprawie współdziałania urzędników stanu cywilnego z władzą opiekuńczą oraz w sprawie treści aktu uznania i nadania nazwiska dziecku pozamałżeńskiemu przez męża matki (Dz. U. Nr 42, poz. 217), przy sporządzeniu aktu uznania stosuje się przepisy § 48 rozporządzenia Ministra Administracji Publicznej i Sprawiedliwości z dnia 24 listopada 1945 r. w sprawie wykonania Prawa o aktach stanu cywilnego oraz przepisów wprowadzających to prawo (Dz. U. Nr 54, poz. 304). Znaczy to, że akt uznania, jako akt nietypowy, ma być sporządzony w formie protokolarnej przy zakreśleniu części zadrukowanej schematu aktu urodzenia. Treść aktu uznania określa § 7 cyt. rozporządzenia z dnia 31 maja 1947 r., który wskazuje, co akt uznania ma wymieniać. Z zestawienia powołanych przepisów wynika niewątpliwie, iż akt uznania powinien być sporządzony w księdze urodzeń jako akt oddzielny, przy czym stosownie do art. 31 ust. 2 przepisów o aktach stanu cywilnego i § 26 pkt 8 rozporządzenia wykonawczego z dnia 24 listopada 1945 r. na marginesie aktu urodzenia ma być wciągnięta wzmianka dodatkowa o uznaniu dziecka.W tym stanie rzeczy sporządzenie przez urzędnika stanu cywilnego aktu uznania na marginesie aktu urodzenia dziecka było niezgodne z cyt. przepisami. Mimo to uznać należy, iż trafnie przyjął Sąd Powiatowy, że wniosek o unieważnienie zaskarżonego aktu uznania nie może być w danym przypadku uwzględniony. Unieważnienie aktu tego na podstawie art. 49 Prawa o aktach stanu cywilnego mogłoby nastąpić tylko wówczas, gdyby akt ten stwierdził zdarzenie nieprawdziwe lub został zredagowany błędnie, w szczególności gdyby nie zawierał wyraźnej treści oświadczenia uznającego o uznaniu, co jednak w danym przypadku nie zachodzi. Nie można uznać za trafne stanowiska rewizji, iż na skutek uchybienia formie, tj. przez sporządzenie aktu uznania w niewłaściwym miejscu akt ten jest w istocie swej błędny i nieścisły, i że uchybienie powyższe odbiera mu charakter dokumentu publicznego. Mimo sporządzenia aktu tego nie jako aktu oddzielnego, lecz na marginesie aktu urodzenia, akt ten nie stracił charakteru aktu uznania, sporządzonego na podstawie art. 44 § 2 Kod. rodz. przed urzędnikiem stanu cywilnego.W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów sygn. C. 1273/49 z dnia 10 grudnia 1949 r. stwierdzającej, iż samo wymienienie w akcie urodzenia dziecka jako ojca mężczyzny, zgłaszającego urodzenie dziecka i podpisanie przez niego aktu urodzenia, nie stanowi jednocześnie aktu uznania dziecka. Sąd Najwyższy wyraził między innymi pogląd następujący:"Gdyby (…) urzędnik stanu cywilnego (…) nie przestrzegający obowiązujących w tym względzie przepisów, instrukcji i wzorów, chciał połączyć w jednym akcie elementy tak aktu urodzenia jak i aktu uznania (…), to o ważności uznania przy stosowaniu wykładni in favorem status mogłaby być mowa tylko w takim razie, gdyby treść tego aktu z dostateczną jasnością stwierdzała oświadczenie ojca, dotyczące uznania, czyli zawierała najistotniejszy wymóg każdego w ogóle aktu uznania".Ten stan rzeczy ma miejsce w niniejszym przypadku. Akt uznania, o który chodzi w sprawie, aczkolwiek nie został sporządzony jako akt oddzielny, zawiera wszystkie dane dotyczące dziecka, ojca i matki, jakie powinien wymieniać akt uznania w myśl § 7 cyt. rozporządzenia z dnia 31 maja 1947 r. i z dostateczną jasnością stwierdza oświadczenie ojca o uznaniu dziecka. Wadliwe sporządzenie aktu na marginesie aktu urodzenia nie może samo przez się przekreślić ważności czynności prawnej Józefa K., jaką było oświadczenie jego o uznaniu dziecka, skoro czynność ta dokonana została przed powołanym do tego organem, a protokół stwierdzający oświadczenie o uznaniu odpowiada co do treści wszelkim wymogom przewidzianym dla aktu uznania i sporządzony przy tym został w księdze urodzeń, stosownie do art. 69 Prawa o aktach stanu cywilnego.Dążenie do uporządkowania księgi stanu cywilnego, którego wyrazem jest wniosek okręgowej władzy nadzorczej o unieważnienie aktu, nie może skutkować odebrania skuteczności prawnej uznaniu, dokonanemu przez Józefa K. w podpisanym przez niego protokole, sporządzonym przez urzędnika stanu cywilnego i zatytułowanym jako "akt uznania dziecka pozamałżeńskiego".Przepisy dotyczące stanu prawnego dziecka, powinny być, jak podkreśla cytowana wyżej uchwała Sądu Najwyższego stosowane in favorem status. Unieważnienie aktu uznania prowadzi w każdym przypadku do odebrania dziecku stanu dziecka uznanego. Ze względu na te daleko idące skutki upoważnienia aktu uznania, nastąpić ono może tylko z przyczyn wyraźnie przewidzianych przez przepisy prawa (art. 46 Kod. rodz., art. 49 Prawa o aktach stanu cywilnego). Nie może natomiast skutkować unieważnienia aktu uznania, sporządzonego przed powołanym do tego organem i zawierającego niewadliwe oświadczenie woli, niezachowanie przepisów co do sposobu sporządzenia mających charakter porządkowy. Wniosek o unieważnienie aktu uznania w sprawie niniejszej zakłada zresztą, iż nie chodzi o anulowanie uznania na zawsze, lecz o unieważnienie jednego aktu uznania, celem sporządzenia nowego aktu we właściwej formie. Jednakże brak jest pewności, czy ponowny akt uznania mógłby zostać sporządzony, w szczególności czy ojciec dziecka złożyłby ponownie oświadczenie o uznaniu.Zaskarżone wyżej uchybienia formalne, jakich dopuścił się urzędnik stanu cywilnego, sporządzając zaskarżony akt uznania, nie są tego rodzaju, by mogły ze szkodą dla interesu dziecka skutkować unieważnienie aktu i tym samym odebranie materialnej skuteczności niewadliwemu oświadczeniu o uznaniu, którego treść została stwierdzona w zaskarżonym akcie w sposób niewątpliwy.W tym stanie rzeczy orzeczenie Sądu Powiatowego, oddalające wniosek o unieważnienie aktu, jest trafne i uzasadnione, wobec czego rewizja nie może odnieść skutku i podlega oddaleniu.