I CO 18/55

SentencjaSąd Najwyższy rozpoznawał w dniu 28 marca 1955 r. wniosek Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 1955 r. o wyjaśnienie następującego, wywołującego wątpliwości w praktyce, zagadnienia:"Czy postanowienie sądu, wydane poza rozprawą przed doręczeniem pozwanemu pozwu, w szczególności postanowienia o umorzeniu postępowania na skutek cofnięcia pozwu, o odrzuceniu pozwu oraz o przekazaniu sprawy sądowi właściwemu, należy doręczać obu stronom, czy też tylko powodowi?"Sąd Najwyższy w składzie Całej Izby wydał następującą uchwałę:"Do doręczenia postanowień sądu wydanych bez rozprawy przed doręczeniem pozwu stosuje się ogólne przepisy normujące doręczanie postanowień wydanych poza rozprawą (art. 362 § 3 k.p.c.).Zgodnie z tą zasadą, postanowienia o umorzeniu postępowania na skutek cofnięcia pozwu, o odrzuceniu pozwu oraz o przekazaniu sprawy sądowi właściwemu, należy doręczać obu stronom."Uzasadnienie faktyczneZ treści pytania objętego wnioskiem Ministra Sprawiedliwości oraz z uzasadnienia tego wniosku wynika, że chodzi w nim o usunięcie powstałej w praktyce sądów wątpliwości i rozbieżności poglądów w zakresie zagadnienia, czy ogólny przepis art. 362 § 3 k.p.c., normujący doręczenie postanowień wydanych poza rozprawą, należy stosować także do postanowień wydanych po wniesieniu pozwu, lecz przed doręczeniem go pozwanemu, w szczególności do wydanych w tym czasie postanowień o umorzeniu postępowania na skutek cofnięcia pozwu, o odrzuceniu pozwu oraz o przekazaniu sprawy sądowi właściwemu.Tekst art. 362 § 3 k.p.c. stanowiący, że z reguły "postanowienia wydane bez rozprawy doręcza się z urzędu obu stronom", przemawia za odpowiedzią twierdzącą w stosunku do postawionego pytania, skoro ustawa nie czyni żadnego rozróżnienia w zależności od stadium postępowania, w jakim postanowienie zapadło. Chodzi tu o jedyną normę rozstrzygającą zagadnienie doręczeń postanowień wydanych poza rozprawą, należy ją więc stosować do postanowień tego rodzaju przez cały czas trwania procesu. Pogląd odmienny, który by zmierzał do udzielenia odpowiedzi przeczącej, musi zakładać, że co do doręczenia i uzasadnienia postanowień wydanych przed doręczeniem pozwu brak jest w ogóle przepisów ustawy, że więc istnieje w tym przedmiocie tzw. luka w prawie. Jednakże nic nie przemawia za przyjęciem takiego stanowiska, a luki w prawie nie można domniemywać.Zwolennicy niestosowania art. 362 § 3 k.p.c. w stadium postępowania poprzedzającego doręczenie pozwu starają się uzasadnić swój pogląd tym, że przed tym doręczeniem "pozwany nie jest jeszcze stroną". I to założenie jest jednak nietrafne.Jedną z zasad obowiązujących w procesie jest zasada dwustronności. W procesie muszą występować dwie strony. Gdy ich nie ma, proces jest niemożliwy. Przyjęcie więc tezy, że przed doręczeniem pozwu pozwany nie jest jeszcze stroną, wymagałoby wykazania, że przed tą chwilą nie ma w ogóle procesu, że proces jeszcze nie zaczął się, a taka teza byłaby oczywiście błędna. W systemie polskiego Kodeksu postępowania cywilnego proces rozpoczyna się od chwili wniesienia pozwu, które wywołuje szereg doniosłych skutków prawnych - tak procesowych, jak i materialnoprawnych.Z pierwszych warto wymienić ustabilizowanie właściwości sądu (tzw. perpetuatio fori - art. 46 k.p.c.) oraz decyzje sądu wydawane w "stadium dekretacji", a więc co do tego, czy pozew "może otrzymać prawidłowy bieg" (art. 137 k.p.c.), czy sąd jest właściwy i czy pozew może być rozpoznawany merytorycznie (art. 207 k.p.c.).O ile chodzi o materialnoprawne skutki wniesienia pozwu, to należy wskazać na przerwę przedawnienia, zasiedzenia i prekluzji (art. VI § 1 przep. wpr. k.p.c., art. 111 i 114 przep. og. pr. cyw., art. 53 pr. rzecz., art. 51 pr. weksl. i art. 53 pr. czek.) i uprawnienia co do liczenia odsetek (art. 249 i 360 k.z.).Doręczenie pozwu rozpoczyna tylko dalsze stadium postępowania. Jego konsekwencją są nie pierwsze dopiero skutki prawne powództwa, lecz skutki dalsze poza tymi, które wywołało już samo wniesienie pozwu. Te dalsze "skutki procesowe" zawisłości sporu wymienia art. 205 k.p.c. Stroną jednak jest pozwany już uprzednio od chwili wniesienia pozwu. Należy mu więc już od tej chwili - zgodnie z zasadą wynikającą z art. 362 § 3 k.p.c. - z reguły doręczać postanowienia wydane poza rozprawą, w szczególności wymienione w postawionym pytaniu postanowienia o umorzeniu postępowania na skutek cofnięcia pozwu, o odrzuceniu pozwu oraz o przekazaniu sprawy sądowi właściwemu.Stanowisko odmienne prowadziłoby zresztą do wyników trudnych do przyjęcia. Można przykładowo wskazać tu na sytuację, jaka przy odmiennej odpowiedzi wytwarzałaby się w razie przekazania sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu. Sąd ten byłby związany postanowieniem o przekazaniu sprawy (art. 207 § 3 k.p.c.). Pozwanemu jednak na równi z powodem służyłoby prawo do wniesienia zażalenia przeciwko takiemu postanowieniu (art. 391 § 1 pkt 1 k.p.c.). Gdyby więc sąd nie doręczał swego postanowienia obu stronom, lecz tylko powodowi, a tym samym następowałoby przekazanie akt sprawy przed ostatecznym uprawomocnieniem się postanowienia, to powstawałyby trudne do rozwikłania sytuacje, niepożądane z punktu widzenia zapewnionej w procesie socjalistycznym równości stron, zasad celowości i ekonomii postępowania.O ile chodzi o dalsze postanowienia wymienione w pytaniu, tj. postanowienia o odrzuceniu pozwu oraz o umorzeniu postępowania na skutek cofnięcia pozwu, to ich doręczenie ma dla pozwanego istotne znaczenie między innymi dlatego, że często z tych postanowień dopiero pozwany dowie się o tym, iż pozew został wniesiony, że powstały wskazane poprzednio skutki materialnoprawne, w szczególności przerwa przedawnienia, zasiedzenia czy prekluzja.Niekiedy cofnięcie pozwu, nawet przed jego doręczeniem, może być sprzeczne z uprawnionym interesem pozwanego (art. 209 § 3 k.p.c.) i niedoręczenie mu postanowienia o umorzeniu postępowania co najmniej utrudniałoby mu złożenie rewizji.Niedoręczenie pozwanemu postanowienia o odrzuceniu pozwu prowadziłoby do dalszych trudnych do przyjęcia sytuacyj, jeśliby postanowienie takie zostało zaskarżone rewizją przez powoda. Trzeba by bowiem albo dopuścić pozwanego do udziału w postępowaniu rewizyjnym, co byłoby pewną niekonsekwencją wobec niedoręczenia mu postanowienia o odrzuceniu pozwu, albo też - w razie odmiennego rozwiązania, tj. niedopuszczenia go do postępowania rewizyjnego - pozwany z naruszeniem zasady równości stron byłby już pozbawiony możności podniesienia i popierania w dalszym postępowaniu np. zarzutu niedopuszczalności drogi sądowej, gdyby sąd rewizyjny uwzględnił rewizję powoda i uchylił postanowienie sądu pierwszej instancji, które odrzucało pozew z tego samego powodu.Wszystkie powyższe rozważania uzasadniają udzielenie na postawione pytanie odpowiedzi twierdzącej.