II C 534/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ireny R., Sabiny M. i Janiny P. przeciwko Lucynie D. o ustalenie, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego w Aleksandrowie Kujawskim z dnia 4 grudnia 1952 r.,zaskarżony wyrok zmienił i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneAktem notarialnym z dnia 28 grudnia 1945 r. Antoni D. sprzedał plac budowlany w A. Lucynie D., z którą następnie zawarł związek małżeński. Antoni D. zmarł dnia 17 maja 1952 r., pozostawiając testament z dnia 30 czerwca 1951 r., którym ustanowił swą żonę, Lucynę D., jedyną spadkobierczynią całego majątku.Powódki, które są córkami Antoniego D., żądały w pozwie wniesionym przeciwko Lucynie D. uznania "aktu kupna-sprzedaży, zdziałanego w dniu 28 grudnia 1945 r. przed notariuszem Bolesławem B. w A., a dotyczącego sprzedaży przez Antoniego D. na rzecz Lucyny D. placu budowlanego o powierzchni 2.153 m2, położonego w A., za ukrywający darowiznę i nie szkodzący prawom powódek do spadku po swym ojcu Antonim D."Sąd Powiatowy uznał "roszczenie powodów za usprawiedliwione w zasadzie".Sąd Wojewódzki przekazał sprawę z mocy art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powódki jako zstępne spadkodawcy są spadkobiercami koniecznymi uprawnionymi do zachowku (art. 145, 151 i nast. pr. spadk.). Z mocy art. 163 pr. spadk. powódki mogą żądać w sprawie o zachowek doliczenia do wartości czystego spadku wartości darowizn dokonanych przez spadkodawcę. Jeżeli istnieje spór co do tego, czy czynność prawna określona inaczej jest w istocie darowizną, to musi o tym rozstrzygnąć sąd rozpoznający sprawę o zachowek w uzasadnieniu wyroku, jako o przesłance decydującej o tym, czy i ewentualnie w jakiej wysokości powinno nastąpić doliczenie przewidziane w art. 163 pr. spadk. Skoro spadkobierca konieczny nie ma żadnego dalszego interesu w ustaleniu, że dany akt obejmuje w istocie darowiznę, i może wnieść powództwo o świadczenie, a mianowicie o zachowek, przeto w myśl przyjętej zasady osobne powództwo o ustalenie należy uznać za niedopuszczalne dla braku interesu prawnego w rozumieniu art. 3 k.p.c.Należy podkreślić, że między stronami toczy się już proces o zachowek, w którym zagadnienie, czy akt z dnia 28 grudnia 1945 r. stanowi darowiznę, musi być rozstrzygnięte.Z powyższych zasad zaskarżony wyrok ulega zmianie i powództwo musi być oddalone.