C 2820/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie przeciwko Józefowi G. o zapłatę sumy 1.671 zł 09 gr, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Płocku z dnia 29 października 1951 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Płocku do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 13 października 1951 r. do Sądu Powiatowego w Płocku Zakład Ubezpieczeń Społecznych żądał zasądzenia od pozwanego Józefa G. sumy 1.671 zł 09 gr z 8% od dnia 1 lipca 1951 r. jako równowartości niespłaconej części przedwojennej pożyczki w wysokości 50.000 zł, wynoszącej w kapitale 903 zł 01 gr wraz z odsetkami umownymi i odsetkami zwłoki liczonymi w stosunku 8% rocznie za ostatnie 5 lat oraz z 1% dodatku za administrację. Według twierdzeń pozwu, pożyczka powyższa była udzielona przez Fundusz Ubezpieczenia od wypadków i chorób zawodowych, którego prawa przeszły na powodowy Zakład, firmie Stanisław i Józef G. w P. aktem notarialnym zeznanym dnia 11 grudnia 1926 r., a pozwany Józef G., jako spólnik jawny, na zasadzie art. 85 k.h. odpowiada za dług solidarnie ze spółką całym swym majątkiem.Pełnomocnik pozwanego powództwa nie uznał, wyjaśniając że pożyczka udzielona była nie pozwanemu osobiście, lecz na rozbudowę przedsiębiorstwa, jakie wówczas prowadził, które zostało znacjonalizowane, wobec czego zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej zobowiązanie to przejął Skarb Państwa, a pozwany jest od niego zwolniony. Poza tym powołał się on na przedawnienie roszczenia wskazując, że termin zapłaty przypadał w 1928 r., wobec czego nastąpił upływ dwudziestoletniego przedawnienia.Sąd Powiatowy w Płocku wyrokiem z dnia 29 października 1951 r. powództwo oddalił, uznając za słuszny zarzut oparty na art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.W rewizji od tego wyroku pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosi o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa, zarzucając obrazę art. 85 k. h., art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. oraz art. 326 k.p.c.Skarżący stoi na stanowisku, że odpowiedzialność Państwa za dług na podstawie art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. "nie uchyla odpowiedzialności poprzedniego właściciela, w tym przypadku spółki jawnej, do której przedsiębiorstwo należało" i że w konsekwencji pozwany, jako spólnik, stosownie do art. 85 k. h. odpowiada za to zobowiązanie "wobec wierzycieli bez ograniczenia całym swym majątkiem solidarnie z pozostałymi spólnikami oraz ze spółką".Poza tym skarżący zarzuca Sądowi Powiatowemu niewyjaśnienie, czy dług został istotnie zaciągnięty na rzecz przedsiębiorstwa prowadzonego przez spółkę, czy też na osobiste potrzeby spólników, w czym upatruje uchybienie art. 326 k.p.c.Do rewizji powód dołączył odpis wypisu aktu notarialnego sporządzonego dnia 11 grudnia 1926 r.W piśmie procesowym wniesionym dnia 5 sierpnia 1952 r. do Sądu Wojewódzkiego dla woj. warszawskiego skarżący, powołując się na art. 16 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, art. 277 pkt 4) k. z. i art. XIX pkt 2) zdanie drugie przep. wpr. przep. og. pr. cyw. w związku z art. 281 k.z., twierdził, że zgłoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący wyjaśnił, że w P. włączonym przez okupanta do Rzeszy Niemieckiej, nie było w czasie okupacji sądów polskich i wskutek tego z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że poszukiwane roszczenie uległoby przedawnieniu dopiero w dniu 9 sierpnia 1954 r.Sąd Wojewódzki dla woj. warszawskiego postanowieniem z dnia 17 lipca 1952 r. wydanym na podstawie art. 388 k.p.c. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Najwyższemu wobec wątpliwości prawnej, czy spólnicy spółki jawnej odpowiadają na zasadzie art. 85 k.h. za zobowiązania ciążące na przedsiębiorstwie tej spółki w stosunku do osób prawnych prawa publicznego mimo przejęcia tego przedsiębiorstwa na własność Państwa na zasadzie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 17).Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Za trafny należy uznać wyrażony w rewizji pogląd prawny, że przejęcie przez Państwo zobowiązań wyszczególnionych w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej nie zwalnia od odpowiedzialności osobistej za te zobowiązania właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Ani bowiem art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy, ani żaden inny przepis prawa takiego zwolnienia nie przewiduje, przeciwko zaś domniemaniu zwolnienia przemawia okoliczność, że nawet w stosunkach umownych, gdy zmiana dłużnika następuje za zgodą wierzyciela, dotychczasowy dłużnik zostaje zwolniony tylko "wówczas, gdy to wyraźnie wypływa z umowy" (art. 183 § 2 k.z.). Tym bardziej wyłączone jest takie domniemanie na tle stosunków wynikających w toku nacjonalizacji przedsiębiorstwa. W tym bowiem przypadku wobec pierwotnego charakteru nabycia przedsiębiorstwo przechodzi na rzecz Państwa w zasadzie wolne od wszelkich zobowiązań, które obciążają nadal dotychczasowego dłużnika w takim samym zakresie, jak to miało miejsce przed nacjonalizacją. Wyjątki, jakie pod tym względem wprowadza art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. co do wyszczególnionych w nim rodzajów zobowiązań, nie są oczywiście podyktowane troską o interes dotychczasowego dłużnika, lecz mają wyłącznie na względzie interesy wierzycieli, które ustawodawca w przypadkach przewidzianych w powyższym przepisie uznał za wymagające szczególnej ochrony. Odmienne założenie zaskarżonego wyroku jest oparte zatem na błędnej wykładni art. 6 cytowanej ustawy.Zasadnie również zarzuca rewizja, że Sąd Powiatowy uwzględniając obronę pozwanego naruszył art. 85 § 1 k.h., zgodnie z którym za zobowiązania spółki jawnej odpowiada wobec wierzycieli każdy spólnik "bez ograniczenia całym swym majątkiem solidarnie z pozostałymi spólnikami oraz ze spółką".Nie można wreszcie odmówić słuszności stanowisku strony powodowej w kwestii przedawnienia.Jeśli chodzi o ostatni zarzut rewizji dotyczący uchybienia art. 326 k.p.c. przez brak dostatecznego wyjaśnienia, czy sporny dług zaciągnięty został na rzecz przedsiębiorstwa spółki, czy też na osobiste potrzeby spólników, należy zaznaczyć, że zgodne w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji twierdzenia obu stron o udzieleniu pożyczki spółce jawnej sprzeczne są z treścią złożonego przy skardze rewizyjnej odpisu aktu notarialnego, który Sąd Najwyższy wziął pod uwagę na podstawie art. 18 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (w brzmieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. - Dz. U. z 1952 r. Nr 1, poz. 5).W związku z powyższym aktem mogłaby więc istotnie powstać wątpliwość, czy poszukiwana przez powoda pretensja została przejęta przez Państwo. Brak ustaleń w powyższym kierunku nie mógł jednak wpłynąć na wynik sprawy, skoro z przytoczonych poprzednio rozważań wynika, że roszczenie powoda wobec pozwanego Józefa G. jest co do zasady usprawiedliwione również w tym przypadku, jeśli jego odpowiedzialność dotyczy zobowiązania spółki jawnej, które po przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa zostało przez nie przejęte.Mimo że uwzględnione zarzuty rewizji dotyczą jedynie naruszenia prawa materialnego, Sąd Najwyższy nie mógł orzec co do istoty sprawy z uwagi na to, że wobec błędnej wykładni art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej Sąd Powiatowy nie przeprowadził postępowania co do wysokości poszukiwanego roszczenia i nie poczynił w tym kierunku ustaleń koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym przeto celu zaskarżony wyrok uległ uchyleniu, a sprawa odesłaniu Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Z powyższych zasad Sąd Najwyższy na mocy art. 384 k. p. c. orzekł jak w sentencji.