C 1191/51

SentencjaW przypadku, gdy majątek spadkowy stanowi współwłasność pięciorga rodzeństwa, wytoczone przez czworo z nich na zasadzie art. 574 § 1 k.p.c. powództwo o zwolnienie spod egzekucji 4/5 części wspólnych ruchomości, zajętych przez komornika za należności alimentarne zasądzone prawomocnie od piątego z nich na rzecz jego dziecka, nie może być uważane za sprzeczne z zasadą, wyrażoną w art. 3 przep. og. pr. cyw. Skierowanie bowiem w tym przypadku egzekucji do przedmiotów stanowiących współwłasność powodów prowadziłoby w ostatecznym rezultacie do pokrycia alimentów, należnych od pozwanego, z majątku powodów mimo braku ich obowiązku prawnego, ochrona zaś praw nieletnich dzieci, którą ma na celu ustawodawstwo Polski Ludowej, nie może jednak przekraczać granic ustanowionych przez prawodawcę i obowiązek alimentacyjny nie może być nakładany na osoby, na które ustawa obowiązku tego nie nałożyła.Sąd Najwyższy na posiedzeniu jawnym dnia 8 grudnia 1951 r. w sprawie z powództwa Marianny F. i in. przeciwko Zofii B. i in. o zwolnienie spod egzekucji po rozpoznaniu skargi rewizyjnej pozwanych na wyrok Sądu Powiatowego w Radomiu z dnia 20 kwietnia 1951 r. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Radomiu, opierając się na art. 574 i 588 § 1 k.p.c., wyrokiem z dnia 20 kwietnia 1951 r. zwolnił od egzekucji prowadzonej przez komornika tegoż Sądu 4/5 części dwóch uli i 4/5 części 40-stu metrów kartofli, zajętych i opisanych przez tegoż komornika w protokóle z dnia 19 stycznia 1951 roku za należności alimentarne, zasądzone prawomocnie od Władysława F. na rzecz nieletniego Tadeusza F. i płatne do rąk jego matki Zofii B.Sąd Powiatowy ustalił, że zajęte przedmioty nie stanowią wyłącznej własności pozwanego Władysława F., lecz wchodzą w skład gospodarstwa, pozostałego po zmarłym Antonim F., ojcu pozwanego i powódek. Majątek spadkowy stanowi współwłasność pozwanego i 4-ch powódek w równych częściach; prawa spadkowe wymienionych spadkobierców, każdego w 1/5 części zostały, stwierdzone postanowieniem b. Sądu Grodzkiego w Radomiu z dn. 21 VIII 1950 r.Wymienione siostry Władysława F. zażądały w pozwie uznania 4/5 części zajętych uli i kartofli za ich niepodzielną własność i wyłączenia ich spod egzekucji, powołując się na art. 588 k.p.c.W skardze rewizyjnej na wyrok Sądu Powiatowego pełnomocnik pozwanej Zofii B. przytacza, że Władysław F. nie chce płacić dobrowolnie alimentów i liczy na to, że egzekucja przeciwko niemu jest zbyt trudna, by w praktyce doszła do skutku, albowiem osada spadkowa jest niepodzielną własnością pięciorga spadkobierców, że nie posiada on majątku, który by był jego własnością wyłączną, że każda egzekucja, skierowana, do ruchomości, znajdujących się w tym gospodarstwie, powoduje proces o wyłączenie ze strony pozostałych spadkobierców, że egzekucja przez zajęcie udziału spadkowego i doprowadzenie do upłynnienia masy spadkowej musiałaby trwać kilka lat, że matka dziecka jest ubogą i zapewne nie byłaby w stanie doprowadzić takiej skomplikowanej egzekucji do pomyślnego końca, że w tych warunkach narzuca się problem, czy dać pierwszeństwo przepisowi art. 588 k.p.c. i tym samym w praktyce uniemożliwić egzekucję, czy też dać pierwszeństwo żywotnym interesom dziecka i przy zastosowaniu art. 3 przep. og. pr. cyw. uznać egzekucję z ruchomości za dopuszczalną. Z tych zasad pełnomocnik pozwanej wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki w Kielcach na sesji wyjazdowej w Radomiu po przeprowadzeniu rozprawy rewizyjnej postanowieniem z dn. 31 VIII 1951 r. przekazał sprawę w trybie art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Wojewódzki wywodzi, co następuje:"Mając na uwadze, że ustawodawca Polski Ludowej dopuścił dochodzenie ojcostwa pozamałżeńskiego w drodze sądowej, że wprowadził § 2 art. 644 k.p.c. (tekst jednolity), aby uniemożliwić osobom bliskim dłużnika, zatrudnionego u nich, zasłanianie się względem uprawnionego do świadczeń z tytułu wszelkich roszczeń alimentacyjnych zarzutem, że wypłaciła zobowiązanemu wynagrodzenie z góry, bądź zarzutem, że służy jej wierzytelność, nadająca się do potrącenia z roszczeniem o wynagrodzenie, że pozostawienie art. 588 k.p.c. w dawnym brzmieniu, tj. bez uzupełnienia analogicznego do § 2 art. 644 k.p.c. może być skutkiem przeoczenia ustawodawcy, że współspadkobiercy mają możność utrudniania egzekucji z ułamkowej części rzeczy ruchomych, prowadzonej dla zaspokojenia roszczeń alimentacyjnych, przez wnoszenie pozwów o wyłączenie większej części tych rzeczy ruchomych spod egzekucji i tym samym o zniechęcenie ewentualnych nabywców tych rzeczy do ich nabycia w toku postępowania egzekucyjnego, że właśnie, tak jest w niniejszej sprawie - Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że istnieją przesłanki dla oddalenia pozwu w niniejszej sprawie w oparciu o art. 3 przep. og. pr. cyw., a z pominięciem art. 588 k.p.c. Lecz omówione zagadnienie budzi wątpliwość i może być rozbieżnie rozstrzygane przez sądy, co uzasadnia potrzebę rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy w trybie art. 388 k.p.c.".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W związku z postawieniem przez Sąd Wojewódzki problemu w płaszczyźnie pierwszeństwa art. 588 k.p.c. lub art. 3 przep. og. pr. cyw., należy zauważyć, że powództwo w sprawie niniejszej w istocie swojej opiera się nie na art. 588 § 1 (który to przepis, regulujący tryb egzekucji z ułamkowej części rzeczy ruchomej, mógłby być ewent. podstawą do skargi na czynności komornika), lecz na art. 574 § 1 k.p.c. Powódki żądają zwolnienia od egzekucji 4/5 części zajętych ruchomości, stanowiących ich współwłasność; opierają zatem swoje żądanie na prawie własności. Gdy tak przedstawia się istota żądania powództwa i jego podstawa, aktualną staje się kwestia, czy powołanie się przez powódki na przysługujące im prawo własności (a więc prawo rzeczowe) nie może być uważane za uczynienie "ze swego prawa użytku, który by naruszał zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym", a to z uwagi na fakt, iż egzekucja prowadzona jest w poszukiwaniu alimentów na rzecz nieletniego dziecka.Przy rozważaniu tej kwestii należy mieć na uwadze, że stanowisko reprezentowane przez skarżącego w rewizji, do którego przyjęcia skłaniał się także Sąd Wojewódzki, prowadzi w konsekwencji do nałożenia na powódki obowiązku pokrycia przez nie z ich majątku poszukiwanych alimentów na rzecz dziecka pozwanego. Ustawodawstwo Polski Ludowej, a w szczególności kodeks rodzinny, znakomicie polepszyło sytuację dzieci pozamałżeńskich przez zrównanie ich w prawach z dziećmi małżeństwa i stworzenia podstawy do ich alimentacji ze strony nie tylko obojga rodziców, lecz i dalszych wstępnych oraz rodzeństwa (art. 39 i 71 k.r.). Ale ochrona praw dzieci nie może jednak przekraczać granic ustanowionych przez ustawodawcę, który był powołany do tego, by granice te zakreślić. Obowiązek alimentacyjny nie może być nakładany na osoby, na które ustawa obowiązku tego nie nałożyła. Powódki (siostry ojca dziecka) nie należą do grona osób, na których w myśl art. 71 k.r. spoczywa obowiązek alimentacyjny dziecka pozwanego. Brak jest zatem podstaw zarówno do zasądzenia od nich alimentów na rzecz dziecka ich brata, jak i do obciążenia ich obowiązkiem pokrycia tych alimentów w innej drodze. Skoro zaś skierowanie egzekucji do przedmiotów stanowiących współwłasność powódek prowadzi w ostatecznym rezultacie do pokrycia alimentów, należnych od pozwanego, z majątku powódek mimo braku ich obowiązku prawnego, nie można uznać, by wystąpienie przez nie z powództwem opartym na prawie własności, naruszało zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym. Zasady te ustanawia i wskazuje przede wszystkim ustawodawca, który nie uznał za właściwe rozszerzać kręgu osób, obowiązanych do alimentacji dziecka, na rodzeństwo ojca.Powołany przez Sąd Wojewódzki art. 644 § 2 k.p.c. nie ma zastosowania do sprawy niniejszej, dotyczy bowiem egzekucji z praw majątkowych w przypadku, gdy zobowiązany do alimentów jest zatrudniony u osoby bliskiej (jako pracownik), co w danym przypadku nie wchodzi w grę.Wreszcie w związku z podniesionymi przez skarżącego trudnościami prowadzenia egzekucji przeciwko pozwanemu, który pozostaje w niepodzielności z powódkami, zauważyć należy, że egzekucja ta - mimo wszelkich ewentualnych trudności - prowadzona być musi zgodnie z przepisami cz. II k.p.c., które dają szereg możliwości wierzycielowi. Jak wynika z materiału sprawy, pozwany jest współwłaścicielem niepodzielnej 1/5 cz. nieruchomości spadkowej. W świetle art. 749 k.p.c., art. 60 § 1 pr. sp. oraz art. 141 § 1 dekr. o post. spadk., egzekucja z ułamkowej części nieruchomości, gdy współwłasność powstała wskutek dziedziczenia, nie może być prowadzona przed działem spadku.Toteż w danym przypadku w grę wchodzi przede wszystkim zajęcie praw spadkowych pozwanego w trybie art. 636 k.p.c. upoważniające wierzyciela do żądania z mocy art. 644 § 1 k.p.c. przeprowadzenia działu spadku. Postępowanie to, acz może niekiedy być długotrwałe, byłoby najbardziej skuteczne, pozwoliłoby bowiem po dokonaniu działu spadku na prowadzenie egzekucji z przedmiotów majątkowych, które przypadną na rzecz pozwanego. Kwestia kosztów postępowania nie może być uważana za przeszkodę, gdyż pozwana wierzycielka może uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych, z których korzysta zresztą w sprawie niniejszej.Przeprowadzenie działu spadku nie jest zresztą jedynym środkiem egzekucji, jaki może być wykorzystany z mocy przepisów cz. II k.p.c. Wysuwa się tu również m.in. egzekucja przez zarząd przymusowy niepodzielnej części nieruchomości pozwanego w trybie art. 772 i 802 k.p.c.Z powyższych względów rewizja ulega oddaleniu.