KrC 191/50

SentencjaSąd Najwyższy na sesji wyjazdowej w Krakowie na posiedzeniu w dniu 3 października 1950 r. w sprawie z powództwa Firmy "St. B." przeciwko "Społem" Związkowi Gospodarczemu Spółdzielni R. P. w Warszawie o zapłatę 1.361.625 zł po rozpoznaniu skargi kasacyjnej strony pozwanej na wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 1949 r. skargę kasacyjną oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka dochodziła w pozwie między innymi roszczenia odszkodowawczego za 23492 kg pasów transmisyjnych w kwocie 998.750 zł, które to pasy, stanowiące własność powódki, uległy zrabowaniu w czasie napadu na cegielnię wydzierżawioną przez powódkę stronie pozwanej.Sąd Okręgowy powództwo zasądził, ustalając, że dzierżawca otrzymał przedmiot dzierżawny w stanie zdolnym do produkcji wraz z pasami transmisyjnymi i zobowiązał się w takimże stanie zwrócić, tj. wyremontowany i zdolny do produkcji.Sąd Apelacyjny wyrok ten zmienił i powództwo w całości oddalił, przy czym ustalił, że według umowy dzierżawca zobowiązał się zwrócić przedmiot dzierżawy w takim stanie w jakim go przejął, przy uwzględnieniu naturalnego zużycia, a z ustalenia tego wyciągnął wniosek prawny, że dzierżawca nie przyjął odpowiedzialności za przypadek.Sąd Najwyższy w dniu 18 czerwca 1949 r. do Sygn.k.r. C. 207/49 wyrok ten uchylił z mocy art. 437 k.p.c., przy czym z ustalenia Sądu Apelacyjnego, iż dzierżawca w umowie dzierżawy zobowiązał się przedmiot dzierżawy zwrócić w takim stanie, w jakim go objął, wyciągnął odmienny wniosek prawny i wyrok uchylił celem ustalenia, czy bez tych zrabowanych pasów fabryka była zdolna do produkcji.Sąd Apelacyjny po ponownym rozpoznaniu sprawy zasądził odszkodowanie za brakujące pasy transmisyjne w kwocie 998.750 zł oddalając dalsze powództwo.Skarga kasacyjna strony pozwanej opiera się na obu podstawach zaskarżenia z art. 426 k.p.c.Przeważająca część wywodów kasacji poświęcona jest zwalczaniu poglądu prawnego wypowiedzianego w wyroku Sądu Najwyższego w tej sprawie wydanym. Kasacja usiłuje przedstawić, że Sąd Apelacyjny nie był związany wyrokiem Sądu Najwyższego, który nie wyraził poglądu prawnego, lecz - zdaniem kasacji - wdał się w ocenę stanu faktycznego. - W związku z tymi wywodami Sąd Najwyższy stwierdza, że Sąd Apelacyjny był związany wykładnią zawartą w orzeczeniu Sądu Najwyższego (art. 438 k.p.c.) co do zajętego przez Sąd Najwyższy stanowiska, czy dana kwestia wchodzi w zakres oceny faktycznej, czy prawnej.W niniejszej sprawie treść umowy, stwierdzonej zresztą pismem, nie była między stronami sporna. Zgodnie z tym stanowiskiem stron Sąd Apelacyjny w swym poprzednim wyroku ustalił (k. 72/2) istnienie postanowienia umownego stron, którym dzierżawca zobowiązał się do zwrotu przedmiotu dzierżawy w takim stanie, w jakim go przejął, przy uwzględnieniu naturalnego jedyne zużycia. Z ustalenia tego Sąd Apelacyjny wyciągnął wniosek prawny o braku odpowiedzialności za przypadek. Natomiast Sąd Najwyższy z tego samego ustalenia, dotyczącego - jak wspomniano - niespornej części umowy, wyciągnął odmienny wniosek prawny, a mianowicie o przyjęciu odpowiedzialności za przypadek w następstwie przyjęcia gwarancji za zdolność produkcyjną cegielni. Nie chodziło więc w poprzednim wyroku Sądu Najwyższego o ustalenie treści oświadczenia woli, skoro jego treść nie była między stronami sporna, lecz o wysnucie wniosków prawnych w kwestii odpowiedzialności za przypadek, a więc o prawną kwalifikację umowy.Jest zrozumiałe, że bezpośrednio po okupacji, gdy nie było jeszcze pełnych warunków bezpieczeństwa, strony w umowie uregulowały sprawę odpowiedzialności wśród tych stosunków.W literaturze procesu polskiego i w orzecznictwie zdania co do rozmiaru i granic kontroli kasacyjnej były podzielone, przy czym dały się zauważyć w początkowym okresie wpływy zapatrywań wytwarzanych na tle praw dzielnicowych. Już jednak w okresie przedwojennym orzecznictwo przyjmowało dopuszczalność kontroli kasacyjnej w kwestii prawnej oceny ustalonej woli stron. Kasacja powołuje się na orzeczenie Sądu Najwyższego z 18 stycznia 1935 r. C. I. 1638/34 (OSP 1935/7 poz. 355), w nowszym jednak orzeczeniu z dnia 22 czerwca 1937 r. C. II. 330/37 (OSP 1938/5-6 poz. 231) Sąd Najwyższy wypowiedział się za tym, iż ocena woli stron wyrażonej w sposób dorozumiany podlega kontroli kasacyjnej ze stanowiska podstawy kasacyjnej z art. 426 pkt 1 k.p.c. Kasacja nie jest dopuszczalna, jeżeli wykładnia oparta jest na uwzględnieniu okoliczności faktycznych lub jeżeli jest wynikiem oceny mocy dowodowej dokumentu (Waligórski - Podstawy kasacyjne, str. 200-209), lecz żaden z tych przypadków w niniejszej sprawie nie zachodził, skoro w wyroku Sądu Najwyższego k.r. C. 207/49 w tej sprawie wydanym chodziło jedynie o prawną kwalifikację ustalonego postanowienia umowy. Nie bez znaczenia dla właściwej wykładni przepisów k.p.c. jest też intencja ustawodawcy Polski Ludowej, znajdująca swój wyraz w nowelizacji k.p.c. w 1950 r., w kierunku poruczenia Sądowi Najwyższemu szerszej możliwości kontroli i w zupełnej zmianie systemu. Podstawowe myśli tej nowelizacji są jedynie prawnym ujęciem dokonywującego się jeszcze przed jej wejściem w życie rewolucyjnego przeobrażenia, przy których nie można odmówić Sądowi Najwyższemu prawa do kontroli trafności kwalifikacji oświadczeń woli.Chybione jest powoływanie się kasacji na przepis art. 239 k.z., który jest przepisem dyspozytywnym, a jako taki mógłby wejść w zastosowanie tylko w braku umownych postanowień. Skoro zaś - według ustaleń - pozwany zobowiązał się zwrócić po wygaśnięciu dzierżawy cegielnię w stanie zdatnym do produkcji, objął tym samym odpowiedzialność w szerszym zakresie, niż to przewiduje dyspozytywny przepis art. 239 k.z.