V SA 1034/93

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Mariana T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 29 marca 1993 r. w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów na rzecz skarżącego pięć tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 29 marca 1993 r. Nr 2069/K-93074/93 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o pozbawieniu Mariana T. uprawnień kombatanckich, przyznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w W. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej. Jako przyczynę pozbawienia tych uprawnień wskazano fakt, iż wyżej wymieniony pełnił "służbę w Milicji Obywatelskiej od 2 lutego 1945 r. do 17 czerwca 1945 r. i w tym czasie brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej". Oznacza to, że Marian T. - zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r. III UZP 7/91 - pracował w aparacie bezpieczeństwa publicznego, co w świetle art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego sprawia, iż nie należą się mu uprawnienia kombatanckie. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Marian T. podając, iż we wskazanym wyżej okresie działał w formacjach samoobrony. Służyły one do walki z okupantem, on sam zaś był zmobilizowany przez Wojsko Polskie, a legitymacja wydana przez Milicję Obywatelską stanowiła podstawę do noszenia broni. Podniósł też, że na terenie gminy K. W. nie było żadnych organizacji o zabarwieniu niepodległościowym, a jego działalność w ramach wspomnianych formacji skierowana była przeciwko okupantowi niemieckiemu. W odpowiedzi na skargę Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując - w nieco innym ujęciu - argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Powołano jedynie dodatkowo art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy jako argument za pozbawieniem Mariana T. uprawnień kombatanckich. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy /w szczególności z zaświadczenia wydanego przez Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w K., deklaracji członkowskiej ZBoWiD i z załączonego życiorysu/ wynika, że skarżący pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej w okresie od 2 lutego do 17 czerwca 1945 r. W życiorysie Marian T. napisał, że "walka polegała na likwidacji wspólnie z Armią Czerwoną pozostałości pohitlerowskich, które za frontem dopuszczały się destrukcyjnej, wrogiej działalności". Z kolei w zaświadczeniu WUSW z 17 lutego 1984 r. stwierdza się, że wyżej wymieniony we wskazanym wyżej okresie "brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej". Wreszcie w piśmie skierowanym do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Marian T. stwierdził, że jego działalność w tym okresie polegała "na działalności /również z wojskiem/ skierowanej przeciwko rozproszonym oddziałom jednostek hitlerowskich i własowców oraz w zakresie zaopatrzenia walczących wojsk, tj. konwojowania podwód z zaopatrzeniem, patrolowania wyzwolonych terenów, ochrony obiektów". Podejmując decyzję w niniejszej sprawie i pozbawiając skarżącego uprawnień kombatanckich, Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dostrzegł jedynie treść zawartą w zaświadczeniu WUSW w K. Tymczasem ten dokument - o treści schematycznej - niczego nie wyjaśnił. Organ rozpoznający sprawę powinien był ocenić jego treść w kontekście innych dowodów. Z nich to wynika, że skarżący - chociaż tego w tych dowodach bezpośrednio nie wskazuje - mógł uczestniczyć w walkach z "Wehrwolfem". Taka zaś działalność uprawnia do nabycia czy też zachowania uprawnień kombatanckich. Istotne w tym względzie znaczenie ma również oświadczenie złożone przez skarżącego na rozprawie co do udziału w walce z "Wehrwolfem". Myśl utworzenia narodowosocjalistycznej organizacji "Wehrwolf" /Wilkołak/ powstała w końcu 1944 r., kiedy to w kręgach decydenckich Rzeszy zaczęto sobie zdawać sprawę z tego, iż jej klęska jest nieuchronna. Plan działania wspomnianej organizacji nastawiony był na zbudowanie sieci komórek dywersyjno-sabotażowych na terenie całych Niemiec, a zwłaszcza na obszarach Rzeszy opanowanych przez wojska sprzymierzone. Organizacja "Wehrwolf", której siły w połowie 1945 r. na ziemiach polskich szacowano na około 10 tys. ludzi /patrz H. Dominiczak: Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1945-1948, Warszawa 1971, str. 284-285/, była jedną z większych organizacji pohitlerowskiego podziemia. Obok niej funkcjonowało szereg mniejszych i większych organizacji nie mających często ze sobą żadnego powiązania ani też nie podlegających jakiemuś centralnemu kierownictwu /patrz R. Tryc: Podziemie hitlerowskie i jego antypolska działalność na ziemiach zachodnich i północnych /w:/ W walce o utrwalenie władzy ludowej w Polsce 1944-1947, Warszawa 1967, str. 136/. Podstawowe zasady tego ruchu opracował R. Gehlen, który przewidywał stworzenie sieci sabotażystów, dywersantów i szpiegów działających w kilkudziesięcioosobowych oddziałach. Struktura organizacyjna "Wehrwolfu" opierała się na istniejącym podziale administracyjnym, przy czym najmniejszym ogniwem - liczącym 7-10 osób - była komórka wiejska. Ta zaś podlegała komórce gminnej, skupiającej 5-6 jednostek wiejskich. Każdy powiat liczył od 30 do 50 komórek podstawowych /łącznie około 400 osób/. Wyższą formą organizacji "Wehrwolfu" były komórki okręgowe /wojewódzkie/ /zob. H. Dominiczak: op. cit./. Najwięcej jednostek "Wehrwolfu" powstało na Dolnym i Górnym Śląsku, na Pomorzu, w Poznańskiem. Zapleczem dla tej organizacji byli członkowie SS, SA i Hitlerjugend oraz żołnierze niemieccy, którzy zostali na tyłach wojsk sprzymierzonych /zob. Encyklopedia II wojny światowej, Warszawa 1975, str. 631/. Podstawą działania wspomnianej organizacji - rozbitej całkowicie w końcu 1947 r. - było zachowanie jej istnienia w całkowitej tajemnicy. Podobną zresztą metodą działania charakteryzowały się i inne podobne stowarzyszenia, jak np. "Freies Deutschland", "Edelweiss Piraten" itp. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego za działalność kombatancką uznaje się także uczestnictwo w walkach z grupami "Wehrwolfu". Biorąc pod uwagę charakter tej organizacji /jej ściśle konspiracyjny charakter, dywersyjne i szpiegowskie oblicze oraz terrorystyczne metody działania/ uznać trzeba, że uprawnienia kombatanckie przysługują również i tym osobom, które brały udział w działaniach zbrojnych prowadzonych przez zmilitaryzowane służby państwowe /np. Milicję Obywatelską, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego itp./, jeśli działania te były organizowane przeciwko hitlerowskim oddziałom operującym na zapleczu wojsk i zajmującym się dywersją, sabotażem i szpiegostwem - chyba że zebrany w sprawie materiał jednoznacznie wskazuje, iż nie były to jednostki "Wehrwolfu". Odnosząc te rozważania do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, należy zalecić szczegółowe przesłuchanie skarżącego na okoliczność walki z niemieckimi oddziałami dywersyjnymi, które działały na zapleczu frontu /2 lutego - 17 czerwca 1945 r./. Postępowanie w tym zakresie powinno być przeprowadzone z uwzględnieniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. K 15/93 oraz obwieszczenia Prezesa TK z dnia 9 września 1994 r. o utracie mocy obowiązującej art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" cyt. ustawy o kombatantach w części, w jakiej nie przyznaje uprawnień kombatantom i represjonowanym osobom spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, które nie wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. nr 99 poz. 482/. Wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania /art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa/, należało ją uchylić, orzekając o kosztach na podstawie art. 208 Kpa.