II SA/Wr 314/96

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ skargę Wiesława D. na decyzję Naczelnika Rejonowego Zakładu Karnego w (...) z dnia 7 lutego 1996 r. w przedmiocie uposażenia funkcjonariusza Służby Więziennej. Wiesław D. był do dnia 11 marca 1994 r. mianowanym funkcjonariuszem Służby Więziennej w stopniu porucznika. W ostatnim okresie służby pełnił obowiązki dowódcy zmiany w Areszcie Śledczym w L. Zwolnienie go ze służby nastąpiło na mocy decyzji nr 4 Naczelnika Aresztu Śledczego w L. z dnia 11 marca 1994 r. w związku z nabyciem uprawnień emerytalnych. Służbę swą pełnił w systemie zmianowym: przy zmianie dziennej w wymiarze 12 godzin służby i 24 godziny wolne od służby, a przy zmianie nocnej w wymiarze 12 godzin służby i 48 godzin wolnych. Jego uposażenie obejmowało uposażenie zasadnicze, określone w ostatnim okresie służby decyzją personalną nr 14 z dnia 2 sierpnia 1993 r., i dodatek specjalny, określony decyzją personalną nr 18 z dnia 15 lipca 1992 r. W pozwie z dnia 20 czerwca 1994 r. do Rejonowego Sądu Pracy w L., przekazanym Naczelnikowi Aresztu Śledczego w L. do rozpatrzenia, a następnie także w pismach kierowanych bezpośrednio do Naczelnika Aresztu Wiesław D. żądał przyznania mu należnych świadczeń pieniężnych z tytułu wykonywanych w okresie służby dodatkowych czynności. Żądania te obejmowały: 1/ uposażenie za czas służby, w którym funkcjonariusz pełniący obowiązki dowódcy zmiany wykonywał czynności przygotowawcze do służby ochronnej, polegające na przyjęciu lub zdaniu dokumentacji, przejęciu uzbrojenia i wyposażenia, przeprowadzeniu odprawy z funkcjonariuszami, obstawieniu posterunków i zabezpieczeniu apeli; 2/ uposażenie za czas szkoleń służbowych i ćwiczeń ogniowych oraz wypłatę odsetek za zwłokę z tytułu opóźnionej wypłaty uposażenia za marzec 1994 r. W wyniku wcześniej wniesionej skargi na bezczynność Naczelnika Aresztu Śledczego w L. Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 24 kwietnia 1995 r. (...) nakazał Naczelnikowi Aresztu wydanie decyzji w powyższych sprawach. Decyzją nr 4 z dnia 30 maja 1995 r. Naczelnik Aresztu Śledczego w L., działając na podstawie art. 70 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej /Dz.U. 1984 nr 29 poz. 149 ze zm./, orzekł, że Wiesławowi D. jako dowódcy zmiany nie należy się dodatkowe wynagrodzenie za czas przygotowania się do podjęcia zadań służbowych oraz do ich zakończenia. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że czynności dowódcy zmiany poprzedzające pełnienie służby ochronnej przez funkcjonariusza zmiany należą do jego zwykłych obowiązków służbowych i nie mogą być oceniane jako dodatkowe zadania zlecone. Podobnie czynności związane z przekazaniem zmiany mieszczą się w zakresie jego czynności służbowych. Dodatkowe wynagrodzenie z tego tytułu nie przysługuje. W odwołaniu od tej decyzji Wiesław D. zarzucił, że czas jego służby ochronnej przy zmianie dziennej był ustalony na godziny od 7.00 do 19.00, a przy zmianie nocnej od godziny 19.00 do godziny 7.00. Czynności przygotowawcze związane z przejęciem zmiany musiały być wykonywane przed godziną rozpoczęcia pełnienia służby ochronnej, a czynności przekazania zmiany - po tej godzinie. Uposażenie za ten czas powinno mu być przyznane. Decyzją z dnia 14 lutego 1996 r. nr ROCP 6867/96 Naczelnik Rejonowego Zakładu Karnego w (...) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Aresztu Śledczego w L. W uzasadnieniu stwierdził, że odwołujący się nie wykonywał jako dowódca zmiany zadań przekraczających jego zwykłe czynności i dodatkowe uposażenie nie może mu być przyznane. Stanowisko takie zajął również Centralny Zarząd Zakładów Karnych w wyjaśnieniu z dnia 8 marca 1994 r. l.dz. NOP-177/94. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Wiesław D. zarzucił, że czynności, za które domaga się uposażenia, wykonywał poza normalnym czasem pracy. Roszczenia o zapłatę uposażenia za ten czas są uzasadnione. Na żądanie Sądu dyrektor Aresztu Śledczego w L. przedstawił Sądowi instrukcję w sprawie wykonywania obowiązków dowódcy zmiany w Areszcie. Z instrukcji tej wynika, że do obowiązków dowódcy zmiany należy w szczególności wystawianie wartowników na posterunki, a także przeprowadzanie z oddziałowymi apeli porannych i wieczornych. Szczegółowe jego obowiązki określa par. 6 zarządzenia nr 06 Dyrektora Centralnego Zarządu Zakładów Karnych z dnia 12 marca 1974 r. Skarżący natomiast przyznał, że domaga się wynagrodzenia za czas pracy poza godzinami zmiany, w którym wykonywał czynności należące do niego jako dowódcy zmiany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej /Dz.U. 1984 nr 29 poz. 149 ze zm./ Służba Więzienna jest formacją jednolitą, uzbrojoną i umundurowaną, a według art. 3 ust. 1 stosunek służbowy funkcjonariuszy tej służby powstaje przez mianowanie. Pełniącym służbę funkcjonariuszom, o czym stanowi art. 10 ustawy, nadawane są stopnie szeregowych, podoficerów, chorążych, oficerów i generałów Służby Więziennej. Według art. 68 ust. 1 tej ustawy funkcjonariusze otrzymują uposażenie i inne świadczenia pieniężne, a także korzystają z innego rodzaju świadczeń szczegółowo określonych w przepisach ustawy. Ogólne przepisy kodeksu pracy zatem nie mają zastosowania w stosunkach służbowych funkcjonariuszy. Oznacza to, że stosunek służbowy funkcjonariuszy Służby Więziennej jest unormowany na warunkach szczególnych i ocena roszczeń skarżącego z tytułu tej służby może być dokonywana wyłącznie na podstawie przepisów powołanej ustawy oraz przepisów wykonawczych wydanych na mocy upoważnień zawartych w tej ustawie. Ustawa z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej, na podstawie której zostały wydane zaskarżone decyzje, nie określa dziennego, tygodniowego lub miesięcznego czasu służby i nie zawiera żadnych norm, na których podstawie możliwe byłoby określenie normatywnego i ponadnormatywnego czasu służby. Przysługujące funkcjonariuszom Służby Więziennej prawo do uposażenia było związane z aktem mianowania na stanowisko służbowe, wygaśnięcie zaś tego prawa - ze zwolnieniem funkcjonariusza z tej służby lub powstaniem innych okoliczności uzasadniających wygaśnięcie tego prawa. Wynika to wprost z art. 72 ustawy. W konsekwencji powyższego w okresie choroby, urlopów, zwolnienia od zajęć służbowych oraz w okresie pozostawania bez przydziału służbowego funkcjonariusz zachowywał prawo do uposażenia i dodatków na warunkach określonych w art. 87 ustawy. Oznacza to, że według art. 72 i 87 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej /Dz.U. 1984 nr 29 poz. 149 ze zm./ uposażenie przysługujące funkcjonariuszowi Służby Więziennej nie stanowiło ekwiwalentu za czas służby w rozumieniu normatywnego czasu pracy i w konsekwencji przepisy te nie stwarzały podstawy do dodatkowego uposażenia za czas służby wykonywanej przez funkcjonariusza w zakresie jego zwykłych obowiązków służbowych poza ustalonymi godzinami służby ochronnej. Powyższy pogląd potwierdza art. 70 ustawy, według którego za czynności zlecone, przekraczające zwykłe obowiązki służbowe, funkcjonariusz może otrzymać dodatkowe wynagrodzenie na zasadach ustalonych przez Ministra Sprawiedliwości. Odmiennych od powyższych zasad warunków wynagradzania funkcjonariuszy Służby Więziennej nie przewidywały też przepisy wykonawcze dotyczące uposażenia. W okresie pełnienia służby przez skarżącego stawki uposażenia zasadniczego dla typowych stanowisk służbowych określało zarządzenie nr 12/91/CZZK Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 1991 r. w sprawie uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej /nie publikowane/, zmienione zarządzeniami nr 26/92/CZZK z dnia 21 kwietnia 1992 r., nr 44/92/CZZK z dnia 3 lipca 1992 r., nr 166/93/CZZK z dnia 11 maja 1993 r. i nr 171/93/CZZK z dnia 26 maja 1993 r. Natomiast zasady, warunki otrzymywania i wysokość dodatków służbowych do uposażenia funkcjonariuszy Służby Więziennej były określone zarządzeniem nr 34/91/CZZK Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 czerwca 1991 r. /nie publikowanym/, zmienionym zarządzeniami nr 32/92/CZZK z dnia 6 maja 1992 r., nr 46/92/CZZK z dnia 3 lipca 1992 r., nr 193/93/CZZK z dnia 23 września 1993 r. i nr 4/94/CZZK z dnia 14 lutego 1994 r. Zarządzenia te również nie przewidywały szczególnego uposażenia za ponadnormatywny czas służby ani dodatków służbowych z tego tytułu. Powoływane wyżej zarządzenia wykonawcze Ministra Sprawiedliwości przewidywały uposażenie zasadnicze i dodatki do uposażenia zróżnicowane w zależności od stopnia służbowego funkcjonariusza. Przyznanie tych uposażeń jednak nie było uzależnione ani od czasu służby, ani od zakresu czynności związanych z pełnioną służbą ochronną, poprzedzających właściwe funkcje wartownicze. Prowadzi to do wniosku, że ani przepisy ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej /Dz.U. 1984 nr 29 poz. 149 ze zm./, ani przepisy zarządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 1991 r. w sprawie uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej i z dnia 12 czerwca 1991 r. w sprawie zasad i warunków otrzymywania i wysokości dodatków służbowych do uposażenia funkcjonariuszy Służby Więziennej nie przewidywały prawa tych funkcjonariuszy do wynagrodzenia za ponadnormatywny czas służby, w którym funkcjonariusze wykonywali czynności należące do ich zwykłych obowiązków związanych z pełnioną służbą na wyznaczonych harmonogramem zmianach. Na zasadzie art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym skargę należało oddalić.