I SA/Kr 1227/97

1. Zaniechanie ustalenia i poboru podatku, o których mowa w art. 8 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, uzasadnione będzie względami gospodarczymi lub społecznymi jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Skoro zaniechanie ustalenia i poboru podatku jest instytucją nadzwyczajną, bowiem zasadą jest płacenie podatków, to tym samym wypadki gospodarcze lub społeczne powinny posiadać tę samą cechę. 2. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności /celowości/ decyzji administracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór podatku powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając sprawę Sąd wziął pod uwagę, że zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny. Możliwość zaniechania poboru podatku jest odstępstwem od zasady powszechności podatków i ma charakter wyjątkowy. Treść przepisu art. 8 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych wskazuje na uznaniowy charakter tego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z tym przepisem w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych, a także gdy wymagają tego inne szczególne okoliczności, organy podatkowe mogą zaniechać w całości lub w części ustalania zobowiązań podatkowych i poboru podatku. Wniosek o zaniechanie ustalania i poboru podatku, podlega rozpatrzeniu w granicach określonych w art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Decyzje zaniechania ustalenia i poboru podatku mogą być wydane tylko w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych lub gdy wymagają tego inne szczególne okoliczności. Ocena, czy w konkretnym przypadku zachodzą wyjątkowe okoliczności wymienione w tym przepisie została pozostawiona organowi administracji /zob. wyrok NSA z dnia 14 lutego 1992 r. SA/Kr 1762/91 - Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1995 nr 1 poz. 4/. Zaniechanie ustalenia i poboru podatku, o których mowa w art. 8, uzasadnione będzie względami gospodarczymi lub społecznymi jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Skoro zaniechanie ustalenia i poboru podatku jest instytucją nadzwyczajną, bowiem zasadą jest płacenie podatków, to tym samym wypadki gospodarcze lub społeczne powinny posiadać tę samą cechę. Nie można bowiem z instytucji zaniechania ustalenia i poboru podatku czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia od zapłaty podatku. Zaniechania dokonuje się poprzez pryzmat wypadków dotykających konkretnego, indywidualnego podatnika. Jeżeli organ stwierdzi, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 8 tj. względy gospodarcze lub społeczne - przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania. Dopiero wystąpienie przesłanek nakazuje rozważenie, czy w ogóle, a jeżeli tak to w jakiej części można zaniechać ustalenia i poboru podatku. Zaniechanie ustalenia i poboru podatku jest prawem - a nie obowiązkiem organów podatkowych. Nawet w przypadku zaistnienia przyczyn społecznych lub gospodarczych organ administracyjny może lecz nie musi zaniechać ustalenia i poboru podatku. Przepis ten ogranicza kontrolę sprawowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, ponieważ decyzja negatywna nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wypadki gospodarczo lub społecznie uzasadnione wystąpiły lub też gdy nie wystąpiły. Jeżeli postępowanie dowodowo wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to samo wyprowadzenie z takiej oceny wniosku czy należy zaniechać ustalenia i poboru podatku jest już zagadnieniem natury słusznościowej, które uchyla się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawującego tylko kontrolę legalności. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności /celowości/ decyzji administracyjnej /zob. wyrok SN z dnia 19 marca 1985 r. III ARN 18/83 - OSN 1986 nr 5 poz. 72/. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór podatku powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1984 r. /III AZP 9/83/ ostateczna decyzja wydana przez organ administracji państwowej w granicach przysługującego mu z mocy konkretnego przepisu prawa uznania, może być uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny w razie stwierdzenia naruszeń przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy /OSN 1985 nr 5-6 poz. 63/. Ani skarga, ani przeprowadzona przez Sąd kontrola nie wykazała naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności organy dokładnie wyjaśniły stan faktyczny, a ocena dowodów jest zgodna z prawidłami poprawnego rozumowania i doświadczeniem życiowym. Zaskarżona decyzja odpowiada wymogom określonym w art. 107 Kpa, zaś powołane w uzasadnieniu motywy nie są dowolne. Dlatego brak jest podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Wobec niestwierdzenia, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/, orzekł jak w sentencji.