I SA/Wr 792/96

W warunkach gospodarki rynkowej wiele podmiotów gospodarczych boryka się z trudnościami niejednokrotnie nieusuwalnymi, które w konsekwencji prowadzą do upadłości. W takiej zaś ogólnie panującej sytuacji nie może być podstawą wniosku o umorzenie zaległości podatkowych jedynie stwierdzenie, że strona pozostaje w trudnych warunkach finansowych, spowodowanych niską dochodowością prowadzonej działalności. Elżbieta B. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Izby Skarbowej z dnia 26 marca 1996 r. utrzymującą w mocy decyzję Urzędu Skarbowego z dnia 26 stycznia 1996 r., którą odmówiono podatniczce umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za wrzesień, październik i listopad 1995 r. w łącznej kwocie 2.488 złotych. W toku postępowania podatkowego ustalono, że Elżbieta B. prowadząca działalność gospodarczą od 1993 r. była zwolniona od podatku VAT na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./. W dniu 8 września 1995 r. doszło do przekroczenia kwoty określonej w art. 14 ust. 3 ustawy a w konsekwencji do utraty zwolnienia. Jednakże Elżbieta B. dopiero w dniu 29 grudnia 1995 r. złożyła deklarację podatkową za wskazany okres, ze wskazaniem podatku należnego na kwotę 2.488 złotych. Nie istnieją podstawy do umorzenia zaległości w tej kwocie, gdyż Elżbieta B. nadal prowadzi działalność gospodarczą; samo osiąganie niskich dochodów nie uzasadnia żądania umorzenia podatku. W podobnej sytuacji znajduje się wielu podatników, wobec czego zasady równości stron i powszechności opodatkowania nie pozwalają na szczególne potraktowanie podatniczki. Nie ma wpływu na rozstrzygnięcie i ten fakt, że Elżbieta B. spłaca pożyczkę udzieloną jej w 1993 r. przez Rejonowy Urząd Pracy. Przysługuje jej bowiem prawo ubiegania się o umorzenie części pożyczki po spłaceniu 50 proc. Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia powołały organy podatkowe przepis art. 31 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./. W skardze na decyzję ostateczną Elżbieta B. domagała się jej uchylenia jako wydanej z naruszeniem przepisu art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych przez dowolne uznanie, iż nie zaistniały podstawy do umorzenia zaległości jak również przepisu art. 7 Kpa przez nieuprawnione przedkładanie interesu budżetu Państwa nad słuszny interes strony. Skarżąca wywodziła, że zapłata zaległości podważy w istotny sposób egzystencję jej rodziny oraz doprowadzi do likwidacji działalności gospodarczej, co będzie skutkować korzystaniem przez skarżącą z zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto skarżąca zarzucała, że decyzję organu I instancji wydano przed upływem terminu wyznaczonego jej do zapoznania się z materiałami sprawy. Dla poparcia swych argumentów powoływała wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 1981 r. oraz Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1993 r. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie. Wskazano na wysokość łącznego dochodu w rodzinie skarżącej w r. 1995, zapewniającego miesięczną kwotę średnią na osobę w wysokości 295,50 złotych oraz na fakt dokonania przez skarżącą darowizny w kwocie 800 złotych Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu stanu faktycznego i prawnego sprawy zważył: Stosownie do przepisu art. 31 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ zaległość podatkowa lub odsetki za zwłokę w całości lub w części mogą być umorzone, jeżeli istnieją szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Mimo uznaniowego charakteru orzekania w tych sprawach, postępowanie wszczęte wnioskiem o umorzenie winno się toczyć ze szczególnym uwzględnieniem zasady procesowej ustalonej przepisem art. 7 Kpa nie tylko dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, lecz także dla wyboru rozstrzygnięcia, które powinno uwzględniać słuszny interes strony - jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Postępowania wszczęte wnioskami o zastosowanie ulg podatkowych /w tym także umorzenia zaległości/ stanowią niewątpliwie jedną z tych grup spraw, w których niezwykle trudno zastosować powołany przepis art. 7 Kpa dla ustalenia, któremu z interesów w nim wymienionych należałoby przyznać priorytet: indywidualnemu interesowi strony czy też interesowi społecznemu w szerokim znaczeniu tego pojęcia. W sytuacji bowiem, gdy podmiot gospodarczy nie wywiązuje się w terminie ze zobowiązań podatkowych i dopuszcza do powstania zaległości a następnie wnosi o ich umorzenie - dochodzi do kolizji interesu strony z interesem budżetu Państwa, który zainteresowany jest regularnym otrzymywaniu danin. Jednocześnie w warunkach gospodarki rynkowej wiele podmiotów gospodarczych boryka się z trudnościami niejednokrotnie nieusuwalnymi, które w konsekwencji prowadzą do upadłości. W takiej zaś ogólnie panującej sytuacji nie może być podstawą wniosku o umorzenie jedynie stwierdzenie, że strona pozostaje w trudnych warunkach finansowych, spowodowanych niską dochodowością prowadzonej działalności. Powołany przepis art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, mówiący o wypadkach społecznie lub gospodarczo uzasadnionych, odnosić się może do przypadków szczególnych, w większości ilości podmiotów gospodarczych nie występujących. Kondycja skarżącej natomiast nie różni się w sposób szczególny od sytuacji innych podmiotów nie regulujących w terminie swoich zobowiązań względem budżetu Państwa. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, jej mąż pracuje, na utrzymaniu mają dwoje 8-letnich dzieci, zamieszkują we własnościowym lokalu rodziców skarżącej. Wykazany w deklaracjach podatkowych za rok 1995 dochód zapewniał w tymże roku na osobę w rodzinie skarżącej kwotę 295,50 złotych, zaś sytuacja skarżącej nie uniemożliwiła jej dokonania darowizny w kwocie 800 złotych. Reasumując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzje wydane w niniejszej sprawie prawa nie naruszają. Nie dopatrzył się w szczególności Sąd naruszenia art. 7 Kpa. Przepis ten stanowi o "słusznym interesie strony"; nie jest słuszny w rozumieniu tego przepisu interes polegający jedynie na uwzględnieniu wniosku strony w sytuacji, która nie odpowiada wymogom art. 31 przez to, że nie stanowi przypadku społecznie lub gospodarczo uzasadnionego. Pozytywne załatwienie takiego wniosku naruszałoby wręcz zasadę z art. 7 Kpa przez załatwienie sprawy zgodnie z interesem strony, z całkowitym pominięciem interesu społecznego, wymagającego wypełniania zobowiązań podatkowych przez podatników. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny miał obowiązek skargę oddalić jako nieuzasadnioną po myśli przepisu art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/.