I SA/Ka 389/97

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny1998-11-23

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy umowa przenosząca własność nieruchomości w wykonaniu prawa odkupu, uregulowana w art. 594 § 1 Kodeksu cywilnego, jest umową sprzedaży w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej, od której należy pobrać opłatę skarbową?
Ratio decidendi
Umowa przenosząca własność nieruchomości w wykonaniu prawa odkupu nie jest umową sprzedaży w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej. Prawo odkupu, realizowane poprzez umowę z art. 594 § 1 Kodeksu cywilnego, jest odrębną instytucją prawną od umowy sprzedaży (art. 535 Kodeksu cywilnego), mimo że obie umowy mogą wywoływać skutki rozporządzające. Skoro ustawa o opłacie skarbowej nie wymienia wprost czynności związanych z realizacją prawa odkupu jako podlegających opłacie, nie można ich objąć opodatkowaniem w drodze analogii.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy zwrotu opłaty skarbowej pobranej od umowy przeniesienia własności nieruchomości w wyniku realizacji prawa odkupu. Spółka Centrum Businessu sp. z o.o. zawarła umowę sprzedaży nieruchomości z zastrzeżeniem prawa odkupu. Po skorzystaniu z tego prawa i zawarciu umowy przeniesienia własności w wyniku jego realizacji, spółka wniosła o zwrot opłaty skarbowej pobranej od tej drugiej umowy, argumentując, że nie jest to umowa sprzedaży. Organy skarbowe odmówiły zwrotu, uznając umowę za rodzaj sprzedaży. Spółka wniosła skargę do NSA.
Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Izby Skarbowej oraz zasądził od Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi (...) Centrum Buisinessu sp. z o.o. w K. na decyzję Izby Skarbowej w (...) z dnia 24 grudnia 1996 r. w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty skarbowej od umowy przeniesienia własności nieruchomości w wyniku realizacji prawa odkupu i na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję, a także zasądził od Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej dwa tysiące pięćdziesiąt trzy złote i 28 groszy tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa w (...), po rozpoznaniu odwołania (...) Centrum Businessu sp. z o.o. w K., utrzymała w mocy decyzję Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 12 lipca 1996 r. /nr POIV-825/93/96/ w sprawie odmowy zwrotu opłaty skarbowej w wysokości 52 514,00 zł, pobranej w dniu 14 maja 1996 r. przez płatnika - notariusza (...) od umowy przeniesienia własności nieruchomości w wyniku wykonania prawa odkupu. Decyzję powyższą organ II instancji oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych: W dniu 27 marca 1995 r. zawarto pomiędzy (...) Centrum Businessu sp. z o.o. w K. /sprzedającym/ a Bankiem (...) S.A. w K. /kupującym/ w formie notarialnej umowę sprzedaży nieruchomości - działki nr 13/21 o powierzchni 6 011 m2, położonej w K. przy ul. S., za cenę 955 415 zł, stanowiącą równowartość 390 715 USD. W umowie // 7/ kupujący ustanowił na rzecz sprzedającego prawo odkupu przedmiotu sprzedaży za cenę stanowiącą równowartość 390 715 USD, liczoną według kursu NBP z dnia zawarcia umowy przeniesienia własności. Prawo to miało przysługiwać, gdyby rozpoczęcie budowy centrali Banku nie nastąpiło w terminie 12 miesięcy od daty sporządzenia umowy sprzedaży. Od umowy tej notariusz - jako płatnik - pobrał opłatę skarbową według stawki 5 proc. przewidzianej dla umowy sprzedaży // 58 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie opłaty skarbowej - Dz.U. nr 136 poz. 705/. W dniu 25 marca 1996 r. (...) Centrum Businessu sp. z o.o. w K. złożyło w formie aktu notarialnego oświadczenie o skorzystaniu z prawa odkupu nieruchomości objętej umową sprzedaży z dnia 27 marca 1995 r., albowiem Bank nie rozpoczął do dnia złożenia tego oświadczenia budowy obiektu centrali. Następnie w dniu 14 maja 1996 r. zawarto w formie aktu notarialnego umowę przeniesienia własności nieruchomości w wyniku realizacji prawa odkupu. Na mocy tej umowy Bank (...) w K. przeniósł na rzecz (...) Centrum Businessu własność uprzednio nabytej nieruchomości. Cena odkupu została ustalona na 1 050 281 zł, co odpowiadało równowartości 390 715 USD według aktualnego kursu NBP. Również i od tej umowy notariusz pobrał opłatę skarbową według stawki 5 proc. przewidzianej dla umowy sprzedaży, to jest 52 524 zł // 58 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie opłaty skarbowej - Dz.U. nr 136 poz. 705/. Izba Skarbowa - nawiązując do treści wniosku o zwrot opłaty skarbowej oraz odwołania (...) Centrum Businessu od decyzji wydanej przez organ I instancji - nie zgodziła się z zarzutami, iż umowa przeniesienia własności nieruchomości w wyniku realizacji prawa odkupu nie była sprzedażą, od której należało pobrać opłatę skarbową. Zwróciła uwagę na to, iż prawo odkupu jest uregulowane w art. 593 i nast. kodeksu cywilnego w rozdziale III w dziale IV "Szczególne rodzaje sprzedaży" w tytule "Sprzedaż". Kierując się dyrektywami wykładni systemowej, to jest usytuowaniem przepisu w określonej części kodeksu, Izba Skarbowa uznała za bezsporne, iż prawo odkupu, stanowiące podtyp umowy sprzedaży określonej w art. 535 Kc, jest szczególnym rodzajem sprzedaży. Zwróciła przy tym uwagę na poglądy doktryny /Z.Radwański, J.Panowicz-Lipska: Zobowiązania - część szczegółowa, str. 82; W.Czachórski: Zobowiązania. Zarys wykładu, str. 299/, według których przez wykonanie prawa odkupu dochodzi do skutku tzw. sprzedaż powrotna. Po stronie kupującego /z pierwotnej umowy sprzedaży/ powstaje obowiązek przeniesienia własności rzeczy z powrotem na sprzedawcę. Sprzedawca zaś obowiązany jest do zwrotu ceny, kosztów sprzedaży oraz poniesionych przez kupującego nakładów /art. 594 par. 1 Kc/. Porównując brzmienie art. 594 par. 1 Kc dotyczące prawa odkupu z art. 535 Kc definiującym klasyczną umowę sprzedaży, Izba Skarbowa doszła do wniosku, iż prawo odkupu realizowane jest w formie kodeksowej umowy sprzedaży. Sformułowanie dotyczące prawa odkupu w zasadzie nie różni się od sformułowań dotyczących umowy sprzedaży, ustawodawca używa identycznych zwrotów, jak "przeniesienie własności rzeczy", a różnica polega tylko na różnym nazewnictwie stron. W konsekwencji Izba Skarbowa uznała, iż obliczenie i pobranie opłaty skarbowej przez notariusza było prawidłowe, gdyż zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ zawarcie umowy sprzedaży stwarzało obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) Centrum Businessu sp. z o.o. w K., wnosząc o uchylenie decyzji Izby Skarbowej, zarzuciło naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./. W uzasadnieniu skargi, rozwijając zarzut naruszenia prawa materialnego, strona skarżąca podniosła, iż stanowisko Izby Skarbowej naruszyło przepisy kodeksu cywilnego: rozdział I działu III tytułu I księgi drugiej i tytułu XI księgi trzeciej. Powołując się na ustawową definicję sprzedaży /art. 535 Kc/ oraz na poglądy wyrażone w Komentarzu do kodeksu cywilnego - Księga druga /Warszawa 1996, str. 98 i 99/, skarżąca zauważyła, iż sprzedaż jest umową konsensualną i wzajemną, opartą na zobowiązaniu do ekwiwalentnych świadczeń. Umowa ta jest przy tym z swej istoty czynnością zobowiązującą, wywołującą na podstawie art. 155 par. 1 Kc także skutki rozporządzające. Podstawowym jej skutkiem jest przejście własności rzeczy sprzedanej ze sprzedawcy na kupującego. Skutek zobowiązaniowy i skutek rzeczowy mogą być przy tym rozdzielone w czasie, mimo to jednak jest między nimi zależność tego rodzaju, iż umowa rozporządzająca jest świadczeniem wynikającym ze zobowiązania do przeniesienia własności i nie może występować w oderwaniu od niego. Rodzaje zobowiązań, z których wynika obowiązek przeniesienia własności, wymienia przykładowo art. 156 Kc, który odwołuje się m.in. do zobowiązania wynikającego "z innego zdarzenia"; może nim być np. zastrzeżenie prawa odkupu. Kwestionując obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej od umowy przeniesienia własności w wyniku realizacji prawa odkupu, która - zdaniem strony skarżącej - nie jest umową sprzedaży, w końcowej części skargi skarżąca zaakcentowała, iż na skutek wykonania prawa odkupu kupujący jest zobowiązany do przeniesienia z powrotem na sprzedawcę własność kupionej rzeczy /art. 594 par. 1 Kc/, a wiec do zawarcia umowy rzeczowej - rozporządzającej. Umowa ta różni się zasadniczo od umowy sprzedaży, która jest umową zobowiązującą wywołującą skutki rozporządzające, i wbrew temu, co przyjęła Izba Skarbowa, "nie jest to tylko inne nazewnictwo stron". Szczególnym rodzajem sprzedaży bowiem jest nie "prawo odkupu", lecz sprzedaż z zastrzeżeniem prawa odkupu /art. 593-595 Kc/; od tej sprzedaży - umowy z dnia 27 marca 1995 r. pobrana została opłata skarbowa i tego obowiązku skarżąca nie kwestionowała. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w (...) wniosła o jej oddalenie i podtrzymała swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Punktem wyjścia do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji była analiza art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./, wedle którego opłacie skarbowej podlega sprzedaż i zamiana rzeczy lub praw majątkowych. Wątpliwość jaka się w tej sprawie wyłoniła sprowadzała się bowiem w istocie do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy umowa przenosząca własność w wykonaniu prawa odkupu /art. 594 par. 1 Kodeksu cywilnego/ jest umową sprzedaży, od której należy pobrać opłatę skarbową. Odpowiedź na tak sformułowane pytanie należało poprzedzić wskazaniem tych aspektów przywołanego wyżej przepisu, które w praktyce nie wzbudzały wątpliwości, a które mogły się okazać przydatne przy wyjaśnieniu zaistniałych w tej sprawie kontrowersji. Na wstępie warto zauważyć, iż w judykaturze oraz w literaturze zgodnie wyjaśniono, iż użyte w art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o opłacie skarbowej pojęcie "czynności cywilnoprawnej" nakazuje odwołanie się do przepisów Kodeksu cywilnego, który - jak to wynika z brzmienia jego art. 1 - reguluje stosunki cywilnoprawne, a więc i te, które dotyczą czynności prawnych w rozumieniu cywilnoprawnym. Nic zatem nie wskazuje na to, by pojęcia cywilnoprawne użyte w ustawie o opłacie skarbowej należało rozumieć inaczej aniżeli w prawie cywilnym. W przypadku opłaty skarbowej występuje bowiem sytuacja, w której na terenie prawa podatkowego posłużono się terminami prawa cywilnego, bez nadawania im autonomicznej treści /por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 1995 r. SA/Po 1014/94 - Monitor Podatkowy 1995 nr 11 str. 337 oraz M.Aleksandrowicz, M.Grzybowski, glosa do wyroku NSA z dnia 20 maja 1994 r., III SA 1124/93 - Glosa 1995 nr 3 str. 7 -8/. Pogląd powyższy można wesprzeć argumentami natury systemowej, wynikającymi z porównania unormowań przyjętych w ustawie o opłacie skarbowej z ustawą o podatku od towarów i usług. Podatek od towarów i usług oraz oplata skarbowa należą bowiem do grupy podatków obrotowych i w praktyce pozostają ze sobą w swoistej konkurencji. Jeśli dana czynność obrotu prawnego jest realizowana w ramach zawodowego wykonywania szeroko rozumianej działalności gospodarczej - to jest czynności podatników podlegających podatkowi od towarów i usług /art. 5/ - to podlega przepisom tej ustawy. Jeśli tej cechy nie posiada - to podlega opłacie skarbowej. O ile w ustawie o podatku od towarów i usług dla potrzeb tej ustawy, ustawodawca zamieścił w art. 4 słowniczek używanych w niej pojęć, w tym np. odmienną od cywilnoprawnej definicję "sprzedaży towarów" /pkt 8/, to ustawa o opłacie skarbowej nie wprowadza własnych definicji czynności cywilnoprawnych. Gdyby zatem zamiarem ustawodawcy było nadanie tym czynnościom innego znaczenia, to niewątpliwie zamieściłby w ustawie o opłacie skarbowej odpowiednik treści cytowanego wyżej art. 4 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. Niekontrowersyjnym zagadnieniem w tej sprawie jest także to, iż zawarty w art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o opłacie skarbowej katalog czynności cywilnoprawnych podlegających opłacie skarbowej ma charakter zamknięty. Użyty w treści tego przepisu wyraz "następujące" wyraźnie bowiem wskazuje na to, iż opłacie skarbowej podlegają tylko te czynności cywilnoprawne, które zostały w nim wymienione. Nie było natomiast zamiarem ustawodawcy objęcie opłatą skarbową innych czynności, nawet jeśli wywołują podobne skutki ekonomiczne /po r. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 9 września 1996 r., FPS 1/96 - ONSA 1996 Nr 4 poz. 148 - z uzasadnienia str. 65 oraz M. Aleksandrowicz i M. Grzybowski op. cit./. Umowy nienazwane, a także czynności cywilnoprawne nie wymienione w ustawie nie podlegają w rezultacie opłacie skarbowej /podobnie K. Chustecka, Opłata skarbowa w 1997 r. Wyd. Difin 1997 r. str. 32/. Art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej był już poddany wykładni przez Naczelny Sąd Administracyjny. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 9 września 1996 r. FPS 1/96 /ONSA 1996 Nr 4 poz. 148/ odnoszącej się obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od umowy przeniesienia własności działki gruntu dokonywanego w trybie art. 231 par. 2 Kc NSA wyjaśnił, iż czynność ta nie powoduje obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej. Wprawdzie uchwala ta dotyczyła innej czynności cywilnoprawnej, niemniej jednak z uwagi na zbliżoną materię poglądy wyrażone jej uzasadnieniu zachowały aktualność również w rozpoznawanej obecnie sprawie. Sąd - powołując się na poglądy wyrażone w doktrynie prawa cywilnego - przedstawił bowiem cechy wyróżniające umowę sprzedaży od innych czynności cywilnoprawnych. W tym kontekście zwrócił uwagę zwłaszcza na to, iż w doktrynie prawa cywilnego wyraźnie rozróżnia się z jednej strony umowy obligacyjne, które z mocy art. 155 par. 1 Kc jednocześnie przenoszą własność, z drugiej zaś strony odrębne umowy rozporządzające, które polegają na przeniesieniu własności w wykonaniu uprzednio powstałego zobowiązania /art. 156 Kc/. Z treści art. 535 Kc oraz art. 155 par. 1 Kc wynika przy tym w sposób jednoznaczny, że sprzedaż - choć w wielu przypadkach wywołuje równocześnie skutek rozporządzający - jest umową zobowiązującą do przeniesienia własności. Stanowisko takie zajmuje również Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 5 czerwca 1997 r. I CKN 162/97 /OSNCP 1997 nr 12 poz. 199/ zwrócił uwagę na potrzebę właściwego rozumienia art. 535 Kc na tle przepisu art. 156 Kc. Umowa sprzedaży - jak zauważono w uzasadnieniu - jest ze swej istoty umową jedynie zobowiązującą, zaś skutek rozporządzający przypisują jej, dla ułatwienia obrotu i kierując się typowym zamiarem stron, wyłącznie przepisy znajdujące się poza tytułem Kodeksu cywilnego poświęconym sprzedaży. W przedstawionych wyżej warunkach rozważany problem sprowadzał się zatem do porównania instytucji prawnych uregulowanych w art. 535 Kc i w art. art. 594 par. 1 Kc i wyjaśnienia czy przeniesienie własności dokonywane w wykonaniu prawa odkupu jest tożsame ze sprzedażą. W literaturze prawniczej relacja w jakiej pozostają obie te instytucje wywołuje rozbieżności. Kodeks cywilny - podobnie jak obowiązujący poprzednio Kodeks zobowiązań /rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 27 października 1933 r. - Dz.U. nr 82 poz. 599/ nie przesądza prawnej konstrukcji umowy o prawo odkupu. Nie ulega jednak wątpliwości to, iż szczególnym rodzajem sprzedaży w rozumieniu art. 593 par. 1 Kc /poprzednio art. 340 Kz/ jest umowa sprzedaży, w której zostało zastrzeżone prawo odzyskania przez sprzedawcę przedmiotu umowy za zwrotem ceny, nie zaś umowa zawarta w wykonaniu przez sprzedawcę prawa odkupu /art. 594 Kc/. Strona skarżąca trafnie zwraca na to uwagę w skardze. Na skutek wykonania prawa odkupu kupujący jest bowiem zobowiązany przenieść z powrotem na sprzedawcę własność kupionej rzeczy /art. 594 par. 1 Kc/, a więc zobowiązany do zawarcia umowy rzeczowej - rozporządzającej. Umowa ta - jak już to zostało powiedziane - różni się zasadniczo od umowy sprzedaży, która jest umową wyłącznie zobowiązującą rodzącą skutki rozporządzające. W przypadku odkupu skutek obligacyjny /zobowiązujący/ - co wynika z art. 593 par. 2 Kc - wywołuje zaś samo tylko jednostronne oświadczenie sprzedawcy skierowane do kupującego w formie przewidzianej dla pierwotnej umowy sprzedaży. Z chwilą dojścia tego oświadczenia do kupującego powstają po obu stronach obowiązki określone w art. 594 par. 1 Kc tj. kupujący ma przenieść z powrotem na sprzedawcę własność kupionej rzeczy, natomiast sprzedawca ma obowiązek zwrotu ceny i kosztów sprzedaży /cena odkupu/ oraz nakładów koniecznych. W doktrynie prawa cywilnego, kładąc akcent na przyczynowy charakter umów o przeniesienie własności, zwrócono uwagę, iż przepis art. 156 Kc odróżnia dwa rodzaje zdarzeń, z których może wynikać obowiązek przeniesienia własności : a/ gdy uprzednio została zawarta umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nie mająca skutku rzeczowego i b/ gdy istnieje innego rodzaju zdarzenie zobowiązujące do przeniesienia własności. Jeśli zatem chodzi o umowy o podwójnym skutku obligacyjnym i rzeczowym /np. sprzedaż/, to ich przyczyna wynika w sposób oczywisty z art. 155 par. 1 Kc, natomiast przyczyna umów wyłącznie rzeczowych tj. przenoszących własność w następstwie uprzednio powstałego obowiązku została wymieniona w art. 156 Kc /Kodeks cywilny - Komentarz, tom 1 Wyd. Prawnicze, Warszawa 1972 r. str. 419/. Realizacja prawa odkupu jest traktowana jako "inne zdarzenie", z którego wynika obowiązek przeniesienia własności /art. 156 Kc/, a nie jako umowa sprzedaży, której to skutki w sferze rzeczowej są unormowane w art. 155 par. 1 Kc /por. St. Rudnicki; Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga druga (...); Wyd. Prawnicze, Warszawa 1996 str. 99/. Powyższe spostrzeżenia nie dają zatem podstaw do utożsamiania umowy przenoszącej własność w wykonaniu prawa odkupu /art. 594 par. 1 Kc/ z umową sprzedaży /art. 535 Kc/, względnie z umową sprzedaży z zastrzeżeniem prawa odkupu /art. 593 par. 1 Kc/. Przywołany w zaskarżonej decyzji termin "sprzedaż powrotna" nie ma swojego źródła w tekście prawnym, nadto termin ten odnosi się do skutków złożenia oświadczenia o wykonaniu prawa odkupu /art. 593 par. 2 Kc/, nie zaś do umowy przenoszącej własność i będącej wykonaniem prawa odkupu /art. 594 par. 1 Kc/. Warto też w tym kontekście zauważyć, iż w art. 594 par. 1 Kc mowa jest o zwrocie, a nie zapłacie ceny, z kolei art. 594 par. 2 Kc mówi "cenie odkupu", a nie - jak stanowi art. 535 Kc - o cenie sprzedaży. W skutkach sytuacja jest zatem podobna jak w przypadku wykonania prawa odstąpienia od umowy /art. 395 par. 2 Kc/, czy też rozwiązania umowy, kiedy to powstaje m.in zobowiązanie zawarcia odpowiedniej umowy o skutkach jedynie rozporządzających /rzeczowych/ pomiędzy kupującym i sprzedawcą. Umowy tej bez wątpienia nie sposób traktować jako sprzedaż w rozumieniu art. 535 Kc /po r. uchwała SN z dnia 27 kwietnia 1994, III CZP 58/94 - Wokanda 1994 nr 6 str. 5 oraz wyrok SN z dnia 26 listopada 1997 r., II CKN 458/97 - OSP 1998 nr 9 poz. 162 wraz z glosą R. Szostaka/. Za wyżej przedstawioną konkluzją o braku tożsamości pomiędzy umową sprzedaży, a umową zawartą w wyniku realizacji prawa odkupu przemawiać mogą - choć tylko w sposób pośredni - argumenty natury systemowej wynikające z porównania wykonania odkupu z sytuacją przewidzianą w art. 231 Kc, omówioną szczegółowo w cytowanej już uchwale NSA oraz ze sposobem realizacji prawa pierwokupu, unormowanego w tym samym dziale Kodeksu cywilnego poświęconemu szczególnym rodzajom sprzedaży /art. 596 - 602 Kc/. W tym ostatnim wypadku, z brzmienia art. 600 par. 1 Kc wynika, iż przez wykonanie tego prawa dochodzi do skutku (...) umowa sprzedaży tej samej treści, co umowa pomiędzy co umowa zawarta pomiędzy zobowiązanym z osobą trzecią. Gdyby zamiarem ustawodawcy było "nazwanie" umowy, o której mowa w art. 594 par. 1 Kc jako "sprzedaż", to podobnie jak w przypadku art. 600 par. 1 Kc użyłby podobnego sformułowania, względnie odwołałby się do art. 535 Kc. Oświadczenie, o wykonaniu prawa odkupu będące - jak już to zostało powiedziane - jednostronną czynnością prawną wykonywaną przez sprzedającego, podobnie jak i "sprzedaż powrotna" nie zostały wymienione w katalogu czynności cywilnoprawnych, od których należy uiścić opłatę skarbową. Poddanie tych czynności obowiązkowi w zakresie opłaty skarbowej rodziłoby trudności w ustaleniu podstawy obliczenia tej opłaty w sposób przewidziany w art. 10 ustawy o opłacie skarbowej. W przypadku sprzedaży podstawą taką jest wartość rynkowa rzeczy lub prawa /ust. 1 pkt. 1 lit. "c"/, z mocy art. 594 par. 2 Kc wartość ta może ulegać modyfikacji w chwili wykonania prawa odkupu, czego nie uwzględnia z kolei ustawa o opłacie skarbowej. Stanowisko przyjęte przez NSA w uzasadnieniu /str. 66/ uchwały z dnia 9 września 1996 r., iż "nie można przez analogię tworzyć stanów faktycznych podlegających" a "milczenie ustawodawcy co do podatkowego stanu faktycznego, niezależnie od jego przyczyn, zawsze powinno oznaczać obszar wolny od opodatkowania" znajduje w pełni zastosowanie w niniejszej sprawie. Z faktu, iż czynności podejmowanych w wykonaniu prawa odkupu nie można utożsamiać ze sprzedażą i że nie zostały objęte pozostałą częścią hipotezy przepisu art. 1 ust. 2 ustawy o opłacie skarbowej należy wyprowadzić wniosek, iż umowa przenosząca własność w wykonaniu prawą odkupu /art. 594 par. 1 Kodeksu cywilnego/ nie jest czynnością cywilnoprawną od której należy pobrać opłatę skarbową w oparciu o art. 1 ust. 1 pkt. 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./. Decyzja stwierdzająca istnienie obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od tej czynności i odmawiająca zwrotu tej opłaty pobranej przez płatnika naruszała w tej sytuacji prawo materialne tj. art. 1 ust. 1 pkt. 2 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej w związku z art. 175 Kpa i podlegała w związku z tym uchyleniu. Mając powyższe rozważania na uwadze, w oparciu o przepisy art. 22 ust. 1 pkt. 1 i art. 22 ust. 2 pkt. 1 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło