I SA/Gd 152/97

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Stanisława R. na postanowienie Izby Skarbowej w (...) z dnia 20 grudnia 1996 r. w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od decyzji organu I instancji w sprawie wymiaru podatku od towarów i usług i na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżone postanowienie, a także - zgodnie z art. 55 ust. 1 tej ustawy - zasądził od Izby Skarbowej na rzecz skarżącego dziesięć złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 grudnia 1996 r. Izba Skarbowa w (...), powołując się na art. 170 Kpa, stwierdziła niedopuszczalność odwołania Stanisława R. od decyzji Urzędu Skarbowego w B. z dnia 23 września 1996 r. nr (...), określającej temu podatnikowi wymiar podatku od towarów i usług za miesiące od listopada 1995 r. do lipca 1996 r. Podstawą takiej oceny było ustalenie, że zarówno odwołanie podatnika, jak i jego pismo złożone na wezwanie Izby /art. 64 par. 2 w związku z art. 140 Kpa/, mające uzupełniać braki formalne odwołania, nie odpowiadają wymaganiom stawianym przez cytowany art. 170 Kpc. Odwołujący się bowiem nie postawił zaskarżonej decyzji żadnych zarzutów, nie określił żądania będącego przedmiotem odwołania ani nie wskazał dowodów uzasadniających takie żądanie. W uzasadnieniu postanowienia Izba opisywała treść odwołania i pisma uzupełniającego odwołanie. Według tego opisu podatnik nie kwestionuje podstaw opodatkowania, lecz jedynie obciąża Urząd Skarbowy zarzutem nieudzielenia mu informacji o kwocie granicznej określonej w art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ w brzmieniu obowiązującym w 1995 r. Stanisław R. w skardze do sądu administracyjnego powtarzał to, co wcześniej podnosił w postępowaniu podatkowym, w tym i w odwołaniu, które Izba Skarbowa uznała za niedopuszczalne. Twierdził mianowicie, że w grudniu 1994 r. odczytał z informacji wywieszonej w Urzędzie Skarbowym w B., iż kwotą wartości sprzedaży towarów, po której przekroczeniu podatnik traci zwolnienie od podatku od towarów i usług, jest 120 000 zł. Pozostając w przeświadczeniu, że stan taki obowiązuje w 1995 r., nie naliczał i nie odprowadzał podatku od towarów i usług, mimo że w listopadzie sprzedaż z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej /handel obwoźny towarami spożywczo-przemysłowymi/ przekroczyła 80 000 zł. Fakt przekroczenia tej kwoty sprzedaży podatnik udokumentował w złożonej deklaracji PIT-5. Deklaracje te składał zawsze osobiście, zawsze też prosił urzędniczkę o sprawdzenie, czy składane deklaracje zostały sporządzone prawidłowo, i zawsze uzyskiwał pozytywna odpowiedź. Z tych okoliczności wywodził, że przeprowadzenie u niego kontroli podatkowej w zakresie rozliczania się z podatku od towarów i usług w lipcu 1996 r., bez wcześniejszego zwrócenia mu uwagi na zmianę art. 14 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy, było działaniem Urzędu na jego szkodę, wciągnęło to go "w pułapkę zadłużeniową" i było przyczyną zaprzestania działalności gospodarczej. W skardze podkreślał też, że niezapłacenie podatku od towarów i usług nie przyniosło mu żadnych korzyści. Przedstawił ponadto własną sytuację życiową /"zbankrutowałem", "jestem człowiekiem chorym i leczę się między innymi u psychiatry"/, a na koniec prosił "o umorzenie tej sprawy". Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Na uzasadnienie swego wniosku powtarzała argumenty, jakie legły u podstaw zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę za zasługującą na uwzględnienie, mimo że samej skardze, jeśli oceniać ją z punktu widzenia art. 37 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, można przypisać podobne wady do tych, których Izba Skarbowa dopatrywała się w odwołaniu. Wymagania formalne stawiane środkom zaskarżenia w postępowaniu podatkowym /art. 170 Kpa i obecnie odpowiadający mu przepis art. 222 ordynacji podatkowej/ oraz skardze w postępowaniu sądowoadministracyjnym /art. 37 pkt 4 ustawy o NSA/ muszą być oceniane w sposób nie kolidujący z zasadami dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz sądowej kontroli decyzji administracyjnych. Jeśli zatem z odwołania lub ze skargi można wyczytać zarzuty stawiane decyzji oraz żądanie wnoszącego odwołanie /skargę/, środkowi zaskarżenia nie można przypisać braków formalnych i uznać go za niedopuszczalny. Powyższy pogląd wynika po pierwsze z tego, że zasada dwuinstancyjności postępowania, zawsze stanowiąca gwarancję wolności i praw obywatelskich, dzisiaj została podniesiona do rangi zasady konstytucyjnej /art. 78 Konstytucji/. Po drugie zaś, brak przymusu adwokackiego w administracyjnym postępowaniu podatkowym i w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz powszechnie znany stopień świadomości prawnej obywateli wykluczają nadmierny formalizm przy badaniu, czy środek zaskarżenia spełnia warunki postawione przez odpowiednie przepisy prawa. Rozpatrywana sprawa stanowi najlepszy argument na poparcie stanowiska Sądu. W uznanym bowiem przez Izbę za niedopuszczalne odwołaniu podatnik, choć w sposób opisowy, ponad wszelką wątpliwość stawia decyzji Urzędu Skarbowego zarzut naruszenia art. 8 Kpa i uważa, iż nie może go obciążać obowiązek podatkowy, co do którego został wprowadzony w błąd informacjami organu podatkowego i którego rozmiary zostały zdeterminowane brakiem stosownych informacji organu, jakie powinny towarzyszyć składaniu przez niego deklaracji podatkowych na potrzeby podatku dochodowego. Na tym etapie postępowania Sąd nie jest władny ocenić zasadności tych zarzutów. Musi dokonać tego organ odwoławczy, i to w formie decyzji, a nie marginesowych uwag w postanowieniu stwierdzającym niedopuszczalność odwołania. Należy też dodać, że zaskarżone postanowienie nie tylko było dotknięte wewnętrzną sprzecznością, skoro z przyczyn procesowych uznawało niedopuszczalność odwołania, a jednocześnie z przyczyn merytorycznych oceniało je jako bezzasadne. Nie wskazywało też pełnych podstaw rozstrzygnięcia, albowiem w stanie prawym sprzed 1 stycznia 1998 r. powinno się wskazywać nie tylko szczególny przepis art. 170 Kpa, ale i przepis ogólny oraz decydujący o rozstrzygnięciu, to jest art. 134 Kpa. Organ odwoławczy przed przystąpieniem do ponownego rozpoznania odwołania powinien wyjaśnić, jakie znaczenie nadaje skarżący ostatniemu zdaniu skargi, a mianowicie czy mieści się w nim nowy wniosek o umorzenie zaległości, a jeśli tak, to czy temu nie towarzyszy cofnięcie spornego odwołania. Z przytoczonych wcześniej względów, zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy o NSA, orzeczono jak w sentencji wyroku.