I SA/Łd 2137/98

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Zbysława J. na decyzję Izby Skarbowej w (...) z dnia 20 sierpnia 1998 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym i na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - uchylił zaskarżoną decyzję. Decyzją z 27.4.1998 r. Urząd Skarbowy w T. odmówił Z.J. umorzenia zaległości w podatku dochodowym za 1997 r. i w zaliczkach na ten podatek za okres styczeń-kwiecień 1997 r. Ze znajdującej się w aktach administracyjnych oceny materiałów dowodowych wynika, że 8 kwietnia 1998 r. zaległość podatkowa za 1996 i 1997 r. wynosiła 1.561,80 zł. W odwołaniu pełnomocnik Z.J. zwróciła uwagę na trudną sytuację materialną jego rodziny oraz na straty w prowadzonej działalności gospodarczej. Decyzją z 20.8.1998 r. Izba Skarbowa w P. T. utrzymała w mocy wymienioną decyzję Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 67 par. 1 ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę, zaś decyzje wydane w tym trybie mają charakter uznaniowy, a organ podatkowy jest obowiązany do zbadania stanu faktycznego i sytuacji materialnej podatnika. Izba przedstawiła sytuację materialną i rodzinną Z.J., który wraz z żoną - w ramach spółki cywilnej - prowadzi działalność gospodarczą, uznając, że przedstawiony stan faktyczny wskazuje na brak przesłanek umorzenia podatku, określonych w art. 67 par. 1 ordynacji podatkowej. Podkreśliła, że nie należy dopuszczać do przenoszenia ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej na budżet państwa. W skardze na wymienioną decyzję Izby Skarbowej w P. T. pełnomocnik Z.J. powtórzyła zarzuty z odwołania, a także zarzut naruszenia art. 200 ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podnosząc, że Urząd Skarbowy w T. zgodnie z art. 200 par. 1 ordynacji podatkowej przed wydaniem decyzji wezwał skarżącego do zapoznania się z materiałem dowodowym i pouczył o prawie wniesienia uwag i zastrzeżeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 200 par. 1 ustawy z 29.8.1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie trzydniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Natomiast stosownie do art. 13 par. 1 pkt 1 i 2 ordynacji podatkowej organami podatkowymi w szczególności są urzędy skarbowe /jako organy I instancji/ i izby skarbowe /jako organy odwoławcze od decyzji urzędów skarbowych/. Oznacza to, że przez organ podatkowy, o którym mowa w art. 200 par. 1 ordynacji podatkowej, należy rozumieć każdy organ podatkowy, tzn. i I, i II instancji. Tak więc także na organie odwoławczym ciąży wynikający z wymienionego przepisu obowiązek wyznaczenia stronie trzydniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Jest to niezbędne tym bardziej, jeżeli w postępowaniu odwoławczym przeprowadzono uzupełniające postępowanie dowodowe /art. 229 ordynacji podatkowej/, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie /w postępowaniu odwoławczym został sporządzony protokół z 4.8.1998 r. o stanie majątkowym skarżącego/. Wydaje się, że odstąpienie przez organ odwoławczy od wymogu ustanowionego w art. 200 par. 1 ordynacji podatkowej - poza sytuacją przewidzianą w par. 2 tego artykułu - byłoby możliwe tylko wtedy, gdyby w postępowaniu odwoławczym nie zebrano żadnych nowych dowodów i materiałów. Pozwala na to art. 235 ordynacji podatkowej, stanowiący o odpowiednim jedynie stosowaniu w postępowaniu przed organami odwoławczymi przepisów o postępowaniu przed organami I instancji. Zwrócić jednakże należy uwagę na podkreślany w literaturze brak precyzji w sformułowaniu tego ostatniego przepisu; ordynacja podatkowa - tak samo jak i kodeks postępowania administracyjnego - nie wyodrębnia postępowania przed organem I instancji /por. J. Zimmermann, Ordynacja podatkowa. Postępowanie podatkowe, Toruń 1998, str. 307, a na gruncie KPA Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa-Poznań 1995, str. 332/. Z powyższych względów należy podzielić zarzut skargi o naruszeniu art. 200 par. 1 ordynacji podatkowej. Mają natomiast rację organy podatkowe twierdząc, że decyzje w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych mają charakter uznaniowy. Jednakże postępowanie w tego rodzaju sprawach wymaga szczególnej dbałości o wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy /art. 122 i art. 187 par. 1 ordynacji podatkowej/. Dotyczy to nie tylko sytuacji życiowej i materialnej podatnika, ale i wysokości zaległości podatkowych, których dotyczy wniosek o umorzenie. A w rozpatrywanej sprawie ta ostatnia kwestia nie została w pełni wyjaśniona. W uzasadnieniach decyzji w ogóle nie wskazano wysokości zaległości podatkowych. Dopiero w piśmie Urzędu Skarbowego w T. z 6.8.1998 r. złożonym w postępowaniu odwoławczym podano, że zaległość dotyczy sierpnia i października 1996 r., z czego wydaje się wynikać, że chodzi o zaliczki na podatek dochodowy. Jednakże w chwili orzekania przez organy podatkowe w przedmiocie umorzenia zaległości /1998 r./ upłynął już przewidziany w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./ termin do złożenia zeznania rocznego za 1996 r., tak więc mogłaby wtedy jedynie istnieć zaległość w podatku dochodowym za cały 1996 r., a nie w zaliczkach za poszczególne miesiące tego roku. Natomiast w skardze wskazano, że z zeznania rocznego za 1996 r. wynika obowiązek zapłaty kwoty 3.016,45 zł, z której to kwoty skarżący zapłacił 2.600 zł, co by wskazywało na zaległość w kwocie 416,45 zł. Jednakże do tej części skargi w ogóle nie ustosunkowano się w odpowiedzi na skargę, a w aktach administracyjnych nie ma zeznania rocznego za 1996 r. oraz innych danych, z których wynikałaby wysokość zaległości podatkowej, której umorzenia domagał się skarżący. Kwestia wysokości zaległości podatkowej jest istotnym czynnikiem branym pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie, dlatego powinna być ponad wszelką wątpliwość wyjaśniona przez organy podatkowe. Z powyższych względów zaskarżona decyzja podlega uchyleniu na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.