I SA/Wr 2205/99

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości (...) Przedsiębiorstwa Budowlanego "P." S.A. we W. na postanowienie Izby Skarbowej we W. z dnia 22 lipca 1999 r. (...) w przedmiocie oddalenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne - uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Urzędu Skarbowego W.-S.-M. z 28.12.1998 r. (...). Zaskarżone postanowienie utrzymywało w mocy postanowienie Urzędu Skarbowego W.-S.-M., wydane 21 czerwca 1999 r. (...) z powołaniem się na przepis art. 34 par. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./, zwanej dalej: "egzekucją administracyjną". Postanowieniem Sądu Rejonowego dla W.-F. z 3 lutego 1995 r. (...) ogłoszona została upadłość (...) Przedsiębiorstwa Budowlanego S.A. we W. Wobec tego 14 kwietnia 1995 r. Urząd Skarbowy W.-S.-M. zgłosił do Sędziego Komisarza wierzytelność na kwotę (...). Na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień i październik 1998 r. oraz styczeń i luty 1999 r. wszczęta została przeciwko Przedsiębiorstwu Budowlanemu S.A. w upadłości egzekucja. W związku z tym 17 maja 1999 r. sporządzone zostało zawiadomienie o zajęciu wskazanemu podmiotowi konta bankowego. Pismem z 3.06.1999 r. strona podniosła zarzut naruszenia w tych okolicznościach prawa upadłościowego, a zwłaszcza art. 63 par. 1 i art. 204 par. 1 Prawa upadłościowego. Organ egzekucyjny oddalając zarzuty wywodził między innymi, że Prawo upadłościowe nie ogranicza stosowania do upadłych podmiotów Ordynacji podatkowej, ani też ordynacja ta nie zawiera żadnych ograniczeń jej stosowania wobec podmiotów w upadłości. Z tych względów wszelkie instytucje prawne uregulowane w ordynacji podatkowej stosuje się w pełnym zakresie w postępowaniu podatkowym dotyczącym upadłego. Organ egzekucyjny wykazał, iż jego czynności nie naruszyły w niczym przepisów prawa upadłościowego, gdyż przedmiotowe należności powstały po ogłoszeniu upadłości zobowiązanego, tym samym podlegają zaspokojeniu poza planem podziału masy realizowanym w trybie art. 204 Prawa upadłościowego. W zażaleniu strona domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości pod zarzutem naruszenia "całego szeregu przepisów prawa upadłościowego (...)", podtrzymując swe stanowisko co do pierwszeństwa praw upadłościowego przed Ordynacją podatkową przedstawione w licznych pismach skierowanych do organów egzekucyjnych w tej kwestii i przywołując w tym zakresie odpowiednie orzeczenia sądowe. Strona w szczególności wskazywała, że egzekucja wszczęta przez urząd skarbowy sprzeciwia się celowi postępowania upadłościowego oraz przeczyła jakoby syndyk masy upadłości prowadził działalność gospodarczą. Organ rozpatrujący zażalenie uznał, iż argumentacja organu I instancji była słuszna i podzielił jego stanowisko. W skardze sądowej pod zarzutem obrazy zasady praworządności, wyrażonej w art. 120 Ordynacji podatkowej oraz wyrażonej w jej art. 121 par. 1 zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do państwa i prawa, poprzez naruszenia art. 63 par. 1 Prawa upadłościowego oraz art. 204 i art. 205 Prawa upadłościowego strona domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi organ egzekucyjny II instancji wnosił o oddalenie skargi z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym objętym zarzutami skargi doszedł do następujących wniosków i stwierdzeń: Skład orzekający w wyroku z dnia 26 czerwca 2000 r. /I SA/Wr 2549/99/ wypowiedział poglądy mające w pełni zastosowanie do niniejszej sprawy. Otóż nie może budzić wątpliwości cel postępowania upadłościowego, którym jest zaspokojenie wierzycieli przez uzyskiwanie środków ze składników majątkowych masy upadłości i dzielenie ich według specjalnego porządku między owych wierzycieli. Porządek ten normuje art. 204 Prawa upadłościowego. W gruncie rzeczy, uwzględniając kolejność w zaspokojeniu wierzytelności, status wierzycieli jest ten sam. Nie został przez normodawcę w jakiś specjalny sposób wyróżniony organ podatkowy jako wierzyciel w imieniu Skarbu Państwa. Oznacza to tyle, że każdy z wierzycieli upadłego, posiadający należność ulegającą zaspokojeniu z masy upadłości, może być zaspokojony jedynie w trybie i na podstawie przepisów prawa upadłościowego. Charakter prawny wierzytelności decyduje zatem co najwyżej o kolejności zaspokojenia z masy, natomiast nie stwarza podstaw prawnych do wyłączenia jej ze sfery działania prawa upadłościowego. Wynika z tego, że należności podatkowe, wymienione w art. 204 par. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego, podobnie jak inne wierzytelności ujęte w tym paragrafie, a więc także odsetki, wyłączone są spod działania przepisów prawa podatkowego. Prawo upadłościowe jest bez wątpienia aktem normatywnym szczególnym /lex specialis/. Jego stosowanie ma zatem pierwszeństwo przed przepisami o charakterze ogólnym. Należy też przyznać rację stronie skarżącej, kiedy powołuje się na to, że w istocie syndyk masy upadłości jest wykonawcą egzekucji uniwersalnej. W tym stanie rzeczy prowadzenie egzekucji administracyjnej, bez względu na charakter prawny wierzytelności, wówczas gdy prowadzona jest egzekucja uniwersalna na gruncie prawa upadłościowego musi być uznane za sprzeczne z prawem. Skoro bowiem nawet postępowanie egzekucyjne wszczęte przed ogłoszeniem upadłości przeciwko upadłemu w poszukiwaniu jego długu osobistego musi być zawieszone z ogłoszeniem upadłości, a następnie zostaje ono umorzone z mocy prawa, jak tylko postanowienie o ogłoszeniu upadłości stanie się prawomocne /art. 63 par. 1 Prawa upadłościowego/ - to tym bardziej wykluczone jest postępowanie egzekucyjne w trakcie czynności postępowania upadłościowego. Syndyk masy upadłości jest organem postępowania upadłościowego, podobnie jak urząd skarbowy jest organem egzekucyjnym. Jest też powołany w interesie publicznym do zarządu i likwidacji majątku upadłego dłużnika, według określonej przepisami prawa upadłościowego procedury, zmierzającej do wykonania wszystkich czynności koniecznych do spieniężenia poszczególnych składników majątku zgodnie z przepisami art. 111-119 Prawa upadłościowego. Stosownie do przepisu art. 20 Prawa upadłościowego majątek upadłego stanowi masę upadłości. Podatek od towarów i usług jest podatkiem od wartości dodanej i każdy podmiot, jeżeli tylko wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu, określone w art. 2 ustawy - jest podatnikiem. Oznacza to tyle, że ciąży na nim obowiązek podatkowy zdefiniowany w art. 4 par. 1 Ordynacji podatkowej. Konkretyzacja tego obowiązku zawarta została w art. 6 ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, natomiast zobowiązanie podatkowe /art. 5 Ordynacji podatkowej/ unormowano w art. 26 ustawy o podatku od towarów i usług. W sprawie jest niesporne, że podatnik, czyli Przedsiębiorstwo Budowlane "P." S. A. w upadłości nie wykonało zobowiązania podatkowego za czerwiec i sierpień 1996 r. Wartość zatem nie odprowadzonego podatku od towarów i usług została w majątku upadłego przedsiębiorstwa powiększając jego masę. Nie uiszczony w terminie podatek od towarów i usług podlega egzekucji w trybie administracyjnym. Skoro jednak postępowanie upadłościowe, obejmując zaspokojenie także wierzytelności Skarbu Państwa z tytułu nie uiszczonych podatków, wyklucza prowadzenie tego rodzaju egzekucji, więc zaspokojenie wierzytelności Skarbu Państwa w tym podatku może nastąpić jedynie w trybie przepisów prawa upadłościowego. Odmienne stanowisko organów skarbowych w tej kwestii, powodowało naruszenie powołanych przez stronę skarżącą przepisów prawa upadłościowego i z tych względów podlegało w tym zakresie weryfikacji Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji wyroku, powołując się na unormowania art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, koszty zasądzając po myśli art. 55 tej ustawy.