I SA/Kr 1333/00

Na skutek ogłoszenia upadłości, stosownie do art. 20 par. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe /t.j. Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512 ze zm./, upadły jest zastąpiony przez syndyka masy upadłości w dotychczasowych czynnościach, ale ta okoliczność nie pozbawia upadłego statusu podatnika podatku od towarów i usług. Postanowieniem z dnia 23.02.1999 r. sąd rejonowy, wydział do spraw upadłościowo-układowych ogłosił upadłość spółdzielni inwalidów, która posiadała status zakładu pracy chronionej. Głównym wierzycielem upadłej był Skarb Państwa z tytułu niezapłaconych kwot podatku VAT, należnego na podstawie ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Ustanowiony syndyk podjął czynności zmierzające do likwidacji majątku masy upadłości. W odróżnieniu od większości postępowań upadłościowych, syndyk uzyskał zgodę sądu upadłościowego na dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, polegającej na usługowym szyciu odzieży. Ponieważ upadła spółdzielnia zachowała status zakładu pracy chronionej, w zakresie swojej działalności gospodarczej zwolniona była od obowiązku uiszczania podatku VAT. Nowela z dnia 20 listopada 1999 r. wprowadziła do ustawy o VAT nowe zasady uzyskiwania ulgi w zakresie podatku od towarów i usług z tytułu posiadania statusu zakładu pracy chronionej. Zgodnie z art. 14a ustawy, prowadzący zakład pracy chronionej albo zakład aktywności zakładowej uzyskiwali prawo do otrzymywania częściowego lub całkowitego zwrotu wpłaconej kwoty podatku VAT na zasadach przewidzianych przez dalsze ustępy tego artykułu. Aby ubiegać się o zwrot, podatnik nie mógł w chwili składania wniosku zalegać z zapłatą podatków stanowiących dochód budżetu państwa. Syndyk złożył 24 lutego 2000 r. deklarację podatkową VAT-7 za styczeń 2000 r. z wykazaną kwotą zobowiązania podatkowego w wysokości 44.706,00 zł, którą wpłacono na konto urzędu skarbowego dzień wcześniej. Jednocześnie ze złożeniem deklaracji syndyk wystąpił z wnioskiem o dokonanie przez organ podatkowy częściowego zwrotu wpłaconej kwoty podatku od towarów i usług w wysokości 41.881,00 zł. Urząd skarbowy, 17 marca 2000 r., wydał decyzję odmowną, stwierdzając, że spółdzielnia inwalidów w dacie złożenia wniosku o dokonanie zwrotu podatku miała zaległości w podatku od towarów i usług, co z mocy art. 14a ust. 7 pkt 2 ustawy o VAT skutkuje odmową zwrotu wpłaconej kwoty podatku. W odwołaniu od powyższej decyzji syndyk zarzucił organowi podatkowemu naruszenie art. 204 par. 1 pkt 1, art. 205 i art. 60 prawa upadłościowego przez przyjęcie, że zobowiązania upadłego w stosunku do Skarbu Państwa powstałe przed datą ogłoszenia upadłości stanowią przeszkodę do skorzystania z uprawnień określonych w art. 14a ustawy podatkowej, w sytuacji gdy wniosek w tej sprawie złożył syndyk masy upadłości zarządzający zakładem posiadającym status chronionego, deklarując jednocześnie brak takich zaległości za okres prowadzonego postępowania upadłościowego. W odwołaniu zaakcentowano, że wniosek o zwrot podatku VAT za styczeń dotyczył okresu samego postępowania upadłościowego, zaś zaległości upadłego wobec Skarbu Państwa powstały przed datą ogłoszenia upadłości. Izba skarbowa, decyzją z dnia 5.06.2000 r., utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, argumentując, że prawo do zwrotu podatku na podstawie wskazanego art. 14a ustawy o VAT przysługuje spółdzielni w upadłości, a nie syndykowi masy upadłości, który działa w jej imieniu i na jej rachunek. We wniesionej do NSA skardze syndyk stwierdził, że przesłanki uzasadniające dokonanie bądź odmowę dokonania zwrotu podatku VAT powinny być badane w odniesieniu do podmiotu, który złożył wniosek, to znaczy syndyka, a nie do upadłego. Odmowę zwrotu tego podatku skarżący określił jako niedopuszczalną próbę zaspokojenia wierzycieli poza toczącym się postępowaniem upadłościowym. Po rozważeniu stanowisk stron NSA nie uwzględnił żądania syndyka, oddalając skargę. W uzasadnieniu wyroku sąd poruszył przede wszystkim problem statusu prawnego syndyka w postępowaniu podatkowym. Omawiając to zagadnienie NSA wyraził pogląd, że na skutek ogłoszenia upadłości upadły jest zastąpiony przez syndyka masy upadłości w dotychczasowych czynnościach, ale ta okoliczność nie pozbawia upadłego statusu podatnika podatku VAT. Podzielając pogląd organów podatkowych sąd stwierdził, że zwrot podatku na podstawie art. 14a ust. 1 ustawy o VAT przysługuje spółdzielni mającej status zakładu pracy chronionej, a nie syndykowi masy upadłości. Oznacza to, że przesłanki uzasadniające zwrot tego podatku należy badać w odniesieniu do upadłego, a nie do syndyka. Jeżeli więc w dacie złożenia wniosku o zwrot podatku występowały zaległości w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa, nieistotne jest, czy powstały one przed, czy po ogłoszeniu upadłości. Fakt ich istnienia przesądza zdaniem NSA o niemożności skorzystania z przywileju zwrotu podatku VAT przysługującego zakładom pracy chronionej.