OPS 16/00

Naczelny Sąd Administracyjny przy udziale Wiesława Czerwińskiego prokuratora Prokuratury Apelacyjnej, delegowanego do Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie ze skargi Rafała P. na decyzję rektora Wyższej Szkoły Biznesu - National Louis University w N.-S. z dnia 11 lutego 2000 r. o nałożeniu na niego, jako studenta tej uczelni, kary dyscyplinarnej wydalenia ze szkoły, po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2001 r. na posiedzeniu jawnym wątpliwości prawnej przekazanej przez skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowieniem z dnia 23 października 2000 r. w sprawie II SA/Kr 602/00, do wyjaśnienia w trybie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./: Czy dopuszczalna jest skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję rektora niepublicznej szkoły wyższej o wymierzeniu studentowi tej szkoły kary dyscyplinarnej wydalenia ze szkoły? podjął następującą uchwałę: Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie postanowieniem z dnia 23 października 2000 r., II SA/Kr 602/00 wystąpił na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów wątpliwości prawnej przytoczonej w sentencji uchwały. Wątpliwość prawna powstała na tle następującego stanu faktycznego: W wyniku postępowania dyscyplinarnego Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna Wyższej Szkoły Biznesu - National Louis University w N.-S. dnia 10 lutego 2000 r. wymierzyła studentowi Rafałowi P. karę wydalenia ze szkoły. Następnego dnia, tj. 11 lutego 2000 r. rektor WSB - NLU wydał orzeczenie zatytułowane "kara dyscyplinarna", w którym na podstawie pkt VIII par. 29 pkt 4 ust. 5 Regulaminu Studiów WSB-NLU wymierzył studentowi III roku standardu czteroletniego studiów licencjackich dziennych Rafałowi P. karę wydalenia ze studiów. W piśmie tym rektor stwierdził, iż karę dyscyplinarną wymierzył wymienionemu studentowi na wniosek Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej. Powyższe orzeczenie dyscyplinarne rektora WSB - NLU z dnia 11 lutego 2000 r. było przedmiotem skargi Rafała P., który nazwał je decyzją i zarzucił, iż wydano je z naruszeniem prawa, albowiem postępowanie dyscyplinarne w sprawie wydalenia ze studiów Komisja Dyscyplinarna Szkoły prowadziła całkowicie bez jego udziału a doręczona mu decyzja rektora o wydaleniu ze szkoły była dla niego całkowitym zaskoczeniem. Otrzymał ją wraz z wcześniejszą decyzją rektora z dnia 7 stycznia 2000 r. o nałożeniu kary dyscyplinarnej w postaci nagany z ostrzeżeniem. Odpowiadając na skargę w imieniu WSB - NLU dyrektor generalny wniósł o jej oddalenie oraz umorzenie postępowania i podniósł, że rektor Szkoły "realizując decyzję Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej podpisał karę dyscyplinarną w postaci wydalenia ze szkoły". Odnosząc się do zarzutów skargi twierdził też, że skarżący brał udział we wszystkich czynnościach toczącego się postępowania dyscyplinarnego. Uzasadniając powstałą przy rozpoznaniu skargi wątpliwość prawną skład orzekający Sądu wskazał, iż argumentem przemawiającym za niedopuszczalnością skargi w tej sprawie jest treść art. 16 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. WSB - NLU jako wyższa szkoła niepubliczna nie została powołana w celu realizowania zadań z zakresu administracji publicznej. Z braku wyraźnego przepisu prawnego rektor WSB - NLU w N.-S. nie jest organem administracji publicznej, którego rozstrzygnięcia podlegałyby zaskarżeniu do NSA. Nie ma również podstaw do posiłkowego stosowania w niniejszej sprawie ustawy o szkolnictwie wyższym w pełnym zakresie. Ani statut WSB - NLU, ani regulamin studiów Szkoły nie nakazują stosowania przepisów ustawy o NSA do rozstrzygnięć dyscyplinarnych Szkoły. Studenci niepublicznych szkół wyższych nie pozostają ze swoimi uczelniami w stosunkach administracyjnoprawnych lecz w stosunkach cywilnoprawnych i dlatego sprawy na tym tle objęte są kognicją sądów cywilnych. Zdaniem składu orzekającego za dopuszczalnością skargi przemawiają równie ważne argumenty, przede wszystkim wynikające z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, które stanowią, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd a ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonej wolności lub praw. Wprawdzie NSA jest co do zasady właściwy jedynie w sprawach z zakresu administracji publicznej, ale przepis szczególny może przekazać do jego właściwości również inne sprawy. Art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym stanowi, że do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Na decyzje ostateczne w sprawach, o których mowa w art. 141 ust. 5, art. 148 i art. 159 ust. 2 i 5 przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W rewizji nadzwyczajnej od postanowienia NSA z dnia 9 lipca 1999 r. II SA/Kr 245/99 wyrażono pogląd, iż z przepisu art. 161 ustawy nie wynika, że podlegają zaskarżeniu tylko sprawy określone w jego zdaniu drugim, lecz że decyzje wydane w tych sprawach, mimo odrębnego trybu postępowania także podlegają zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyraźne postanowienie w ustawie, iż od decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się odpowiednio przepisy Kpa i brak w art. 19 ustawy o NSA wyłączenia tego rodzaju spraw spod właściwości sądu administracyjnego oznacza, że podlegają one zaskarżeniu do tego sądu zgodnie z przepisem art. 16 ust. 1 pkt 1 i art. 20 ust. 3 ustawy o NSA. W przypadku objętym skargą można odwołać się do par. 1 ust. 1 statutu Wyższej Szkoły Biznesu - National Louis University, który stanowi, że szkoła ta działa na podstawie ustawy o szkolnictwie wyższym. par. 28 statutu zawiera wyliczenie tych przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym, które nie mają zastosowania w tej uczelni, co można zinterpretować jako potwierdzenie reguły, że z braku odmiennych postanowień statutu, do spraw WSB - NLU mają zastosowanie przepisy Kpa i ustawy o NSA. Także regulamin Szkoły został wydany na podstawie art. 144 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym, dlatego odpowiedzialność dyscyplinarna studentów WSB - NLU powinna być poddana przepisom Kpa i ustawy o NSA. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim należy mieć na uwadze kompetencyjny przepis art. 184 Konstytucji RP oraz w art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, który stanowi, iż organami administracji publicznej w rozumieniu ustawy są organy administracji państwowej, terenowe organy administracji rządowej oraz organy samorządu terytorialnego, ale także inne organy w zakresie, w jakim zostały powołane z mocy prawa do załatwienia spraw z zakresu administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie należy zatem na wstępie rozstrzygnąć problem czy organ niepaństwowej szkoły wyższej w jakimkolwiek zakresie załatwia z mocy prawa sprawy z zakresu administracji publicznej. Problem ten znajduje rozwiązanie w przepisach ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./, zwanej dalej "ustawą". Art. 1 ust. 2 ustawy stanowi, że stosuje się ją do niepaństwowych szkół wyższych, jeżeli jej przepisy lub przepisy innych ustaw nie stanowią inaczej. Wyłączenia od powyższej zasady wymieniono w art. 1 ust. 3 ustawy i dotyczą one szkół wyższych i seminariów duchownych prowadzonych przez Kościoły i związki wyznaniowe z wyjątkiem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy uczelnie niepaństwowe są także częścią systemu nauki publicznej i systemu edukacji narodowej realizującymi zadania państwowe wymienione w ust. 2 i 3 tego artykułu. Dalsze przepisy ustawy można podzielić na te, które dotyczą: 1/ zarówno uczelni państwowych, jak i niepaństwowych, 2/ tylko uczelni państwowych /np. art. 10/, 3/ tylko uczelni niepaństwowych /np. art. 15/. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie było, poza nielicznymi wyjątkami, wątpliwości, że państwowe szkoły wyższe powołane zostały z mocy prawa do załatwiania także spraw z zakresu administracji publicznej /por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 116/97 - OSNAPU 1998 nr 24 poz. 701, także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 2001 r. III RN 45/00 - nie publ., a także wyroki NSA: z dnia 19 października 1983 r., II SA 1198-1202/83 - ONSA 1983 Nr 2 poz. 90, z dnia 19 grudnia 1985 r. SA/Gd 577/85 - ONSA 1985 Nr 2 poz. 39, z dnia 14 stycznia 1986 r., I SA 1177/85 - ONSA 1986 Nr 1 poz. 4/. Skoro uczelnie niepaństwowe obowiązane są przez ustawę do realizacji takich samych zadań w zakresie nauki i edukacji na ogólnej podstawie tych samych przepisów, to konsekwentnie należy przyjąć, że i one, w określonym zakresie są powołane do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej. Dla takiej oceny nie ma znaczenia czyją własnością jest szkoła wyższa, ani w jakiej formie gospodarczej funkcjonuje. Oznacza to, że okoliczność, iż sprawa dotyczy niepaństwowej szkoły wyższej sama przez się nie może przesądzać o niedopuszczalności skargi do sądu administracyjnego. Sprawami z zakresu administracji publicznej mogą być także sprawy dyscyplinarne studentów. Regulacje materialnoprawną i procesową odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów zawierają przepisy w rozdziale 3 ustawy. Niektóre regulacje szczegółowe z tego zakresu zawierają też przepisy statutowe i regulaminowe. Takie regulacje zamieszczono także w statucie i Regulaminie Wyższej Szkoły Biznesu - National Louis University w N.-S.. Zgodnie z art. 162 ust. 1 i 3 ustawy karę dyscyplinarną wydalenia z uczelni przewidzianą w art. 163 pkt 5 tej ustawy może wymierzyć tylko komisja dyscyplinarna. Podobnie kwestię tę reguluje par. 29 pkt 5 Regulaminu WSB - NLU w N.-S. stanowiąc, że: "Kary dyscyplinarne /poza pisemnym upomnieniem/ mogą być wymierzone tylko przez komisje dyscyplinarne. Jeżeli rektor lub obwiniony student nie zgodzą się z orzeczeniem kary mogą odwołać się do odwoławczej komisji dyscyplinarnej. Decyzja komisji odwoławczej jest ostateczna". W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest - zgodnie z jego dosłownym brzmieniem - orzeczenie dyscyplinarne rektora szkoły zatytułowane: "Kara dyscyplinarna", w którym rektor stwierdził, że "wymierzył studentowi (...) karę wydalenia ze Szkoły" na podstawie prawnej "pkt VIII par. 29 pkt 4 ust. 5 Regulaminu Studiów WSB - NLU w N.-S.", "na wniosek Komisji Dyscyplinarnej oraz Rzecznika Dyscyplinarnego Rektora". Orzeczenie dyscyplinarne organu niepaństwowej szkoły wyższej wydane zarówno przez organ uprawniony, jak i nieuprawniony nie może być jednak przedmiotem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż Sąd ten, zgodnie z art. 19 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lutego 2000 r., nie jest właściwy w sprawach dyscyplinarnych, chyba że ustawa stanowi inaczej. Ani cytowana ustawa o szkolnictwie wyższym ani żadna inna ustawa nie zawierają przepisu poddającego orzecznictwo dyscyplinarne organów szkół wyższych właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym zakresie należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 stycznia 2001 r., III ZP 28/00, że orzeczenie dyscyplinarne może być zaskarżone przez ukaranego studenta do sądu powszechnego. Kierując się powyższymi względami Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA, podjął uchwałę jak w sentencji.