II SA/Ka 88/01

Żaden przepis prawa nie zakazuje wprost używania przez pracowników w pracy wrotek lub innego podobnego sprzętu służącego szybkiemu przemieszczaniu się. Dopuszczalność wyposażenia pracowników w tego typu sprzęt może być jednak oceniana z punktu widzenia ciążącego na pracodawcy generalnego obowiązku zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Inspektor pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. aktem z 2 października 2000 r. nakazał A.P. spółce z o.o. m.in. wyposażenie pracownic hali sprzedaży, zatrudnionych przy pracach pomocniczych, w obuwie robocze spełniające wymagania polskich norm, w miejsce dotychczasowego sprzętu sportowego /łyżworolki/. Inspektor powołał się, w tym zakresie, na przepis art. 9 pkt 1 i 2 w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy /Dz.U. 1985 nr 54 poz. 276 ze zm./ oraz art. 207 par. 2 i art. 237[7] Kodeksu pracy. W odwołaniu A.P. spółka z o.o. wniosła o uchylenie nakazu inspektora pracy w części dotyczącej punktu 4 /wyposażenia pracownic w obuwie robocze/. Zarzucił, że przepisy Kodeksu pracy są normami ogólnymi, a w związku z tym trudno jest ustalić, jakimi względami kierował się inspektor pracy. Podniósł, iż podczas kontroli został popełniony błąd w ustaleniach faktycznych. Kontrolowane pracownice są zatrudnione na stanowiskach kasjerów. Do ich obowiązków należy praca bezpośrednio przy kasie, a także tzw. serwis kasjerski, czyli sprawdzanie wszelkich niezgodności cen w kasach i na wyeksponowanym towarze, sprawdzanie i dostarczanie kodów kreskowych towarów w razie ich braku. Ten zakres czynności wykonują poruszając się na wrotkach, przy czym świadomie godzą się na taki charakter pracy. Poruszają się na wrotkach, tj. na butach na czterech kołach w ułożeniu poprzecznym po dwa z tyłu i z przodu, a nie jak stwierdza inspektor, na łyżworolkach. Inspektor nie wskazał jakich polskich norm nie spełniają używane wrotki. Zdaniem odwołującego się, brak jest jakiejkolwiek normy prawnej, która zakazywałaby stosowania wrotek, jako obuwia specjalistycznego przy wykonywaniu serwisu kasjerskiego. Takiego zakazu nie stanowi art. 207 par. 2 Kp. Pracodawca gotów jest, w celu zapewnienia bezpieczeństwa, stosować wszelkie normy i wymogi związane z taką formą świadczenia pracy i dostosować się do zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. Jednak inspektor pracy nie wskazał jakie normy nie zostały zachowane lub też naruszone, a także nie wskazał jakie zasady są obowiązujące w tym zakresie. Decyzją z 20 listopada 2000 r. okręgowy inspektor pracy w K. utrzymał w mocy nakaz I instancji. Stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 237[9] par. 1 Kp, pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez odpowiednich środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego. Praca pracownic wykonujących czynności pomocnicze w stosunku do kasjerek wymaga ciągłego przemieszczania się, w tym wykonywania drobnych prac transportowych. Pod pojęciem "ręcznych prac transportowych" /rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z dnia 14 lutego 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych - Dz.U. nr 26 poz. 313/ rozumie się każdy rodzaj transportowania lub podnoszenia przedmiotów, ładunków lub materiałów przez jednego lub więcej pracowników. Organizując prace transportowe, należy uwzględnić warunki ergonomii pracy, w tym eliminować ryzyko urazów. Obuwia roboczego dotyczy norma PN-82/C-94/70. Obuwie takie musi posiadać właściwości ochronne i użytkowe. Łyżworolki i wrotki są ujęte w PKWiU jako sprzęt sportowy, natomiast w klasyfikacji SWW jako zabawki - sprzęt i przybory sportowe z metalu. Organ odwoławczy zaznaczył, że rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bhp /Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844/ nie przewiduje możliwości wykonywania pracy w formie jeżdżącej. Stan taki nie może być akceptowany w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1996 r. w sprawie prac wzbronionych kobietom /Dz.U. nr 114 poz. 545/ - bez uprzednio ustalonego wydatku energetycznego. Przepisy te zakazują zatrudniania kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych, związanych z wysiłkiem fizycznym i przekroczeniem 5.000 kJ/zmianę roboczą wydatku energetycznego. Nadto, w myśl przepisów załącznika nr 1 do rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników /Dz.U. 1996 nr 69 poz. 332/, praca fizyczna z wydatkiem energetycznym na pracę powyżej 2 kcal/min dla kobiet wymaga przeprowadzenia szczególnego rodzaju badań lekarskich. Posadzki w hipermarketach są gładkie - najbardziej niebezpieczne ze względu na brak tzw. tarcia suchego między posadzką a spodem obuwia. Odpowiedni dobór materiału i konstrukcja rzeźby podeszwy ma powodować wzrost współczynnika tarcia, natomiast stosowanie wrotek czy też łyżworolek stwarza m.in. ryzyko zawodowe, gdyż umożliwia występowanie niepożądanych zdarzeń związanych z pracą /par. 2 pkt 7 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp/, stwarza zagrożenia w środowisku pracy, mogące spowodować wypadek lub chorobę /par. 2 pkt 13 ww. rozporządzenia/. Powyższe stanowisko jest, jak wskazał organ odwoławczy, zgodne z opinią wyrażoną przez Centralny Instytut Ochrony Pracy - Zakład Ochron Osobistych w Łodzi. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.P. spółka z o.o. wniosła o stwierdzenie nieważności lub uchylenie zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując skargę, rozpoczął od podkreślenia, że zaskarżony nakaz zawierał dwie dyspozycje: - nakazywał wyposażenie pracownic hali sprzedaży zatrudnionych przy pracach pomocniczych w obuwie robocze spełniające wymagania polskich norm, - zakazywał wyposażania tych pracownic w sprzęt sportowy /łyżworolki/. W związku z brzmieniem art. 9 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy inspektor pracy tylko wtedy mógłby wydać wspomniane nakazy, gdyby stwierdził naruszenie przepisów prawa pracy, a naruszenie dotyczyłoby przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Pierwszy z przypomnianych nakazów powinien zatem wynikać z ustalenia, iż niewyposażenie pracownic w obuwie robocze narusza obowiązujące normy. Zakaz zaś wyposażania tych pracownic w sprzęt sportowy /łyżworolki czy też wrotki/ może być wydany w razie ustalenia, że: 1/ używanie tego sprzętu narusza przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, 2/ wyposażenie w sprzęt sportowy narusza przepisy regulujące dostarczanie pracownikom obuwia roboczego. Jak widać zasadnicze znaczenie ma kwestia obowiązku dostarczania pracownicom hali sprzedaży obuwia roboczego. Zgodnie z art. 237[7] par. 1 Kp pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie odzież i obuwie robocze spełniające wymagania określone w Polskich Normach: 1/ jeżeli odzież własna pracownika może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu, 2/ ze względu na wymagania technologiczne, sanitarne lub bezpieczeństwa i higieny pracy. Zarówno w decyzji I instancji, jak i w zaskarżonej decyzji nie wskazano, która podstawa materialna determinuje obowiązek dostarczenia pracownicom obuwia roboczego. Jest niewątpliwe, iż nie wystarczy powołanie się na przepis art. 237[7] par. 1 Kp, gdyż hipoteza tego przepisu przewiduje pięć okoliczności rodzących obowiązek dostarczenia pracownikowi obuwia roboczego: możliwość zniszczenia obuwia własnego pracownika; możliwość znacznego zabrudzenia obuwia własnego pracownika; wymagania technologiczne; wymagania sanitarne; wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nawiązanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy, poprzez wskazanie przepisów rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych, opiera się na założeniu, iż pracownice wykonują "ręczne prace transportowe", jednak bez wykazania, że istotnie do zakresu obowiązków tych pracownic należy wykonywanie takich prac. Pojęcie "ręcznych prac transportowych", zgodnie z par. 2 pkt 1 omawianego rozporządzenia, obejmuje każdy rodzaj transportowania lub podtrzymywania przedmiotów, ładunków lub materiałów przez jednego lub więcej pracowników, w tym przemieszczanie ich poprzez: unoszenie, podnoszenie, układanie, pchanie, ciągnięcie, przenoszenie, przesuwanie, przestawianie lub przewożenie. Jednak samo przenoszenie informacji o towarze, zawartej na kodzie kreskowym, nie jest transportowaniem przedmiotów, ładunków lub materiałów, w rozumieniu ww. rozporządzenia. Zakaz wyposażania pracownic w łyżworolki lub wrotki rozważyć należy w odniesieniu do dwóch sytuacji. Po pierwsze, byłby on zasadny w przypadku przyjęcia, iż na pracodawcy ciąży obowiązek dostarczenia tym pracownicom obuwia roboczego. Zarówno znaczenie zaczerpnięte z języka potocznego, jak i treść Katalogu PKWiU oraz Klasyfikacji SWW wskazują, że wrotki i łyżworolki nie są obuwiem, a tym bardziej obuwiem roboczym w rozumieniu art. 237[7] par. 1 Kp. Istnienie zatem obowiązku wyposażenia pracownic w obuwie robocze pociągałoby za sobą zakaz wyposażania ich w łyżworolki lub wrotki zamiast w obuwie robocze. W innym razie ewentualny zakaz używania przez pracownice wrotek lub łyżworolek wymagałby stwierdzenia, że wyposażanie w ten sprzęt pracownika wykonującego obowiązki na konkretnym stanowisku będzie stanowiło naruszenie przez pracodawcę obowiązku ochrony życia i zdrowia pracowników, sformułowanego w art. 14 Kp oraz art. 207 par. 2 Kp. Sposób realizacji tego obowiązku generalnego, tzn. sposób zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, jest regulowany przez szereg przepisów szczególnych, których nieprzestrzeganie przez pracodawcę może być oceniane jako naruszenie obowiązku ochrony życia bądź zdrowia pracowników. Wykonywanie obowiązków pracowniczych przy użyciu wrotek lub łyżworolek nie jest unormowane żadnymi przepisami szczegółowymi. Nie pozbawia to jednak inspektora pracy kompetencji do oceny, czy używanie spornego sprzętu nie narusza zasady generalnej - obowiązku pracodawcy ochrony życia i zdrowia pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Kompetencja ta wynika z art. 9 pkt 1 w zw. z art. 10 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Stosowanie przez inspektora pracy przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego polega także na obowiązku przestrzegania reguł postępowania dowodowego. Do reguł tych należy m.in. wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego /art. 77 par. 1 Kpa/ oraz unikanie dowolności w ocenie materiału dowodowego /art. 80 Kpa/. Zdaniem sądu, inspektorzy I i II instancji nie zebrali materiału dowodowego pozwalającego na ocenę, iż wyposażenie pracownic, których dotyczył nakaz, w sprzęt pozwalający na szybkie przemieszczanie się /wrotki lub łyżworolki/ spowodowało zagrożenie dla ich życia lub zdrowia. Dodać można, że bez specjalistycznej opinii nie było możliwe ocenienie, czy używanie spornego sprzętu stanowiło naruszenie ogólnych norm bhp wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji /par. 39 w zw. z par. 2 pkt 7 i pkt 13 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp/. Decyzja nie zawiera także ustaleń pozwalających przyjąć, że używanie tego sprzętu narusza przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1996 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych kobietom i załącznika nr 1 do rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie badań lekarskich pracowników (...). Przepis zaś par. 49 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp normuje obowiązki pracodawcy wobec pracowników wykonujących pracę nie wymagającą stale pozycji stojącej i wykonujących pracę wymagającą stale pozycji stojącej lub chodzenia. Z brzmienia tego przepisu nie wynika zakaz używania wrotek /jeżdżenia podczas pracy na wrotkach lub łyżworolkach/. Podobnie przepis ten nie wyklucza wykonywania pracy np. konno czy na nartach. Wobec powyższego należało, na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA, uchylić zaskarżoną decyzję.