I SA/Łd 1062/01

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zdzisława M. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 30 maja 2001 r. (...) w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości w podatku osoby trzeciej - uchyla zaskarżoną decyzję; (...). Ostateczną decyzją z dnia 25 września 1997 r. Urząd Skarbowy w T.-M. określił Janinie F. zryczałtowany podatek dochodowy od dochodu uzyskanego ze sprzedaży w 1994 r. nieruchomości /położonej w wsi J. w gminie S./ w wysokości 580 zł /nowych/. Następnie decyzją z dnia 20 października 2000 r. Urząd Skarbowy w B. orzekł o odpowiedzialności Zdzisława M. za zaległości podatkowe Janiny F. /matki/ w zryczałtowanym podatku dochodowym w wysokości 580 zł. W uzasadnieniu podano, że na podstawie art. 42 ustawy o zobowiązaniach podatkowych członek rodziny odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za jego zaległości podatkowe. W okresie, w którym zaległość była egzekwowana od matki Zdzisława M. zamieszkiwała ona w jego domu w Ż., pozostając na jego utrzymaniu. Budynek ten został "przepisany" na Zdzisława M. w 1982 r. /przez jego matkę Janinę F./. Wobec powyższego, oświadczenie Zdzisława M., że od momentu przejęcia gospodarstwa rolnego nie czerpał żadnych korzyści ze wspólnego zamieszkiwania z matką, nie w pełni odzwierciedla stan faktyczny, gdyż zamieszkuje on wraz z rodziną w domu otrzymanym od matki. Brak jest także przesłanek społecznych, o których mowa w art. 40 ust. 2 Ordynacji podatkowej /tak w decyzji/, uzasadniających odstąpienie od ustalenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe. Decyzją z dnia 30 maja 2001 r. Izba Skarbowa w Ł. - po rozpatrzeniu odwołania Zdzisława M. od wymienionej decyzji I instancji - uchyliła ją w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podano, że stosownie do art. 332 ustawy - Ordynacja podatkowa do odpowiedzialności osób trzecich, o których mowa w ustawie o zobowiązaniach podatkowych, z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Przytoczono także treść art. 40 ust. 1 i art. 42 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, podając, że Urząd Skarbowy stwierdził brak przesłanek społecznych, o których mowa w art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, ale nie przeprowadził uprzednio postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia faktów istotnych z punktu widzenia tego przepisu. Przepis ten nakazuje odstąpić od orzeczenia odpowiedzialności podatkowej ze względu na zasady współżycia społecznego lub inne ważne względy gospodarcze. Izba uznała, że niezbędne jest przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes strony. W skardze Zdzisław M. podniósł, że Izba Skarbowa nie odniosła się w ogóle do odwołania. Okoliczność przejęcia przez niego gospodarstwa rolnego w 1982 r., czyli 12 lat przed powstaniem zadłużenia jego matki, ma się nijak do art. 42 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Odnoszenie do niego tego przepisu jest wyraźnym naciąganiem prawa, ponieważ nigdy nie odnosił żadnych korzyści z tytułu rzekomej działalności gospodarczej prowadzonej przez matkę. Uważa, że Izba Skarbowa, uchylając decyzję Urzędu Skarbowego, powinna umorzyć postępowanie, a nie przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Odpowiadając na skargę, Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie. Podała, że uchylając decyzję Urzędu Skarbowego, wskazała, iż organ. ten naruszył art. 165 Ordynacji podatkowej oraz stwierdziła, iż art. 42 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych ogranicza odpowiedzialność członków rodziny podatnika za jego zaległość podatkowa do przypadków, gdy w okresie, za który powstała zaległość, członek rodziny stale współdziałał z podatnikiem w wykonywaniu przez niego działalności zarobkowej i czerpał z korzyści z tej działalności. A Urząd Skarbowy nie wykazał, że skarżący współdziałał ze swoją matką i czerpał korzyści z działalności rolniczej /nieruchomość, którą przejął od matki, jest gospodarstwem rolnym/ lub innej działalności zarobkowej. Tak samo, jak i nie przeprowadził stosownego postępowania wyjaśniającego w zakresie faktów istotnych z punktu widzenia art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ - mającym zastosowanie do odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe powstałe przed dniem 1 stycznia 1998 r. /art. 332 w związku z art. 344 Ordynacji podatkowej/ - członek rodziny nie będący małżonkiem podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za jego zaległości podatkowe należne za okres, w którym stale współdziałał z podatnikiem w wykonywaniu przez niego działalności zarobkowej, z której został on opodatkowany i czerpał korzyści z tej działalności. Z treści tego przepisu wynika, że dotyczy on wyłącznie odpowiedzialności za zaległości z tytułu opodatkowania działalności zarobkowej prowadzonej przez podatnika. Ma to być działalność "z której", a nie tylko "w związku z którą" podatnik został opodatkowany. W rozpatrywanej sprawie chodzi o zryczałtowany podatek dochodowy matki skarżącego od dochodu ze źródła przychodów określonego w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. "a" ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./, tzn. ze sprzedaży nieruchomości, która nie nastąpiła w wykonywaniu działalności gospodarczej i nastąpiła przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku, w którym nastąpiło nabycie. Wynika to wyraźnie z ostatecznej decyzji Urzędu Skarbowego w T.-M. z dnia 25 września 1997 r. określającej matce skarżącego wysokość tego podatku. Skoro zaś źródło przychodów określone w art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, obejmuje tylko taką sprzedaż nieruchomości, która nie nastąpiła w wykonywaniu przez podatnika działalności gospodarczej /będącą działalnością zarobkową w rozumieniu art. 42 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/, to w żadnym wypadku opodatkowanie dochodu uzyskanego z tego źródła nie może być uznane za opodatkowanie działalności zarobkowej. W tej sytuacji jest oczywiste, że matka skarżącego nie została opodatkowana podatkiem /określonym wymieniona decyzją Urzędu Skarbowego w T.-M./ z wykonywanej działalności zarobkowej, a tym samym zaległość w tym podatku nie mogła być objęta odpowiedzialnością członka rodziny przewidzianą w art. 42 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Wobec tego, organ odwoławczy powinien wydać decyzję przewidzianą w art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "a" Ordynacji podatkowej, a nie decyzję kasacyjną na podstawie par. 2 tego artykułu. Skoro - jak wyżej wykazano - zaległość w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu sprzedaży nieruchomości, która nie nastąpiła w wykonywaniu działalności gospodarczej, nie mieści się w zakresie odpowiedzialności członka rodziny podatnika, to nie było potrzeby przekazywania sprawy przez organ odwoławczy organowi pierwszej instancji po to, aby przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia okoliczności potrzebnych do rozważenia kwestii odstąpienia od orzeczenia odpowiedzialności podatkowej skarżącego ze względu na zasady współżycia społecznego lub inne ważne względy społeczno-gospodarcze /art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/. Nie było również potrzeby wyjaśniania pozostałych przesłanek odpowiedzialności wynikających z art. 42 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, o czym jest mowa w odpowiedzi na skargę. W tym miejscu należy zauważyć, że - wbrew stwierdzeniom zawartym w odpowiedzi na skargę - w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest jakichkolwiek wskazań Izby Skarbowej na temat uzupełnienia przez organ podatkowy pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia przesłanek odpowiedzialności ze wskazanego przepisu art. 42 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych ani nie ma żadnej wzmianki o naruszeniu przez organ pierwszej instancji art. 165 Ordynacji podatkowej. Jednakże uchylenie zaskarżonej decyzji następuje z uwagi na naruszenie przez Izbę Skarbową art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "a" i par. 2 Ordynacji podatkowej. Na zakończenie należy również zwrócić uwagę na bezcelowość odnoszenia się przez organ pierwszej instancji, czego nie ustrzegła się także Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę, do kwestii czerpania przez skarżącego korzyści z działalności rolniczej prowadzonej na nieruchomości rolnej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przejętego od matki. Otóż z akt podatkowych wyraźnie wynika, że gospodarstwo rolne położone w Ż.-S., gmina K., skarżący przejął od swojej matki na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 9 kwietnia 1982 r. Natomiast nabycie przez matkę skarżącego nieruchomości /położonej we wsi J. w gminie S. w Województwie Z. o powierzchni 0,2357 ha/, w związku ze sprzedażą której została wydana decyzja określająca jej zryczałtowany podatek dochodowy, miało miejsce w 1990 r. A zatem nieruchomość ta nie wchodziła nigdy w skład gospodarstwa rolnego, które skarżącemu przekazała jego matka. Z powyższych względów na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.