I SA/Łd 638/02

Umorzenie odsetek za zwłokę stosuje się w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach; ocena szczególności tych wypadków należy do kompetencji organów podatkowych. Skoro skarżące Zakłady znajdują się w trudnej sytuacji od kilku lat, nie jest to więc okoliczność nowa czy nadzwyczajna spowodowana przyczynami niezależnymi od strony skarżącej. Sama trudna sytuacja finansowa przedsiębiorstwa nie uzasadnia udzielenia żądanej ulgi. Zaskarżonymi 55 decyzjami z dnia 20 lutego 2002 r. Izba Skarbowa w Ł. utrzymała w mocy 55 decyzji Urzędu Skarbowego w S. z dnia 12 i 14 listopada 2001 r. odmawiających Zakładom Przemysłu Spirytusowego "P." w S. umorzenia należnych odsetek od poszczególnych wpłat podatku akcyzowego od sprzedaży wyrobów spirytusowych dokonanych w wymienionych dniach od 27 grudnia 2000 r. do 12 czerwca 2001 r. /łączna kwota odsetek wynosi ok. 917.000 zł/. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji podano, że obowiązki podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny, a zasadą jest rzetelne i terminowe płacenie podatków. Możliwość zastosowania ulgi określonej w art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej jest odstępstwem od zasady powszechności uiszczania zobowiązań podatkowych. Uiszczenie bowiem zaległości podatkowych bądź odsetek za zwłokę powoduje bezpowrotną utratę dochodów budżetu państwa. Zatem decyzje wydawane w oparciu o powyższy przepis mają charakter wyjątkowy i są podejmowane w sytuacjach nadzwyczajnych. Przepis ten jest skonstruowany na zasadzie uznania administracyjnego. Na jego podstawie ustawodawca zobowiązał organy podatkowe do rozstrzygania spraw z uwzględnieniem nie tylko ważnego interesu podatnika, ale również z uwzględnieniem we właściwych proporcjach interesu publicznego. Izba Skarbowa wielokrotnie wskazywała, że znaczący wpływ na odmowne załatwienie sprawy ma fakt, iż odsetki za zwłokę /objęte zaskarżonymi decyzjami/ dotyczą zaległości w podatku akcyzowym, który ma specyficzny, cenotwórczy charakter. Nie może stanowić podstawy do przyznania wnioskowanej ulgi stwierdzenie, że nieterminowe regulowanie zobowiązań podatkowych wynika z sytuacji wymuszonej przez rynek i kontrahentów; argument ten strona podnosi w każdym ze składanych odwołań. Ryzyko doboru kontrahentów w każdym wypadku spoczywa na osobach zarządzających przedsiębiorstwem, bowiem w ich gestii leży dobór solidnych kontrahentów oraz sposób i terminy płatności należności tak, aby nie zakłócały terminowego regulowania zobowiązań podatkowych. Niesolidność kontrahentów nie jest okolicznością nadzwyczajną i winna być elementem kalkulacji podmiotu gospodarczego. Nie stanowi również podstawy do przyznania ulgi argument, że zaległości są wynikiem błędnej polityki prowadzonej przez poprzednie dyrekcje przedsiębiorstwa. Izba - z uwagi na zarzuty odwołania - dokonała analizy sprawozdań za okres trzech kwartałów 2001 r., z której wynika, że kwota zobowiązań nadal przewyższa kwotę należności. W każdym kwartale Zakłady wykazały stratę oraz poniosły nakłady inwestycyjne. W ocenie Izby, sytuacja Zakładów nadal nie ma znamion sytuacji nadzwyczajnej, wyjątkowej. Podobne wyniki ekonomiczne uzyskuje wiele podmiotów, jednak swoje problemy rozwiązują we własnym zakresie, natomiast "P." przyznanie ulgi w formie umorzenia odsetek traktuje jako powszechny instrument finansowy służący poprawie swojej sytuacji ekonomicznej. Kolejne zastosowanie ulgi wobec Zakładów uczyniłoby z instytucji umorzenia powszechnie stosowany środek prowadzący do zwolnienia z zapłaty odsetek należnych od nieterminowych wpłat zobowiązań podatkowych. Organy podatkowe, uwzględniając trudną sytuacje ekonomiczną, wielokrotnie udzielały Zakładom wszelkiego rodzaju ulg. I tak: - umorzenie odsetek: 1998 r. - w łącznej kwocie 2.259.817,20 zł, 1999 r. - 658.057,80 zł, 2000 r. - 91.573,10 zł, - umorzenie podatku akcyzowego: 1998 r. - 880.000 zł, - odroczenie terminu płatności podatku akcyzowego: 1998 r. - 2 decyzje, 1999 r. - 2 decyzje, 2000 r. - 6 decyzji. Ponadto w 2001 r. Urząd Skarbowy umorzył odsetki w kwocie 1.760.800 zł od podatku VAT za grudzień 1995 r. oraz rozłożył na 30 rat zaległości z tytułu podatków VAT, akcyzowego i dochodowego w łącznej kwocie 56.356.829,70 zł wraz z odsetkami w kwocie 52.285.231,60 zł. Za niezasadne Izba Skarbowa uznała zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 121 par. 1, art. 122, art. 180 par. 1, art. 187 par. 1, art. 191 Ordynacji podatkowej; Urząd Skarbowy w sposób rzetelny i wyczerpujący zebrał cały niezbędny materiał dowodowy, dokonał jego wszechstronnej analizy, swoje stanowisko uzasadnił w sposób wyczerpujący i logiczny. Zakłady "P." zaskarżyły wszystkie wymienione decyzje do sądu administracyjnego, podnosząc zarzut naruszenia przepisów art. 67 par. 1, art. 121 par. 1, art. 122, art. 187 par. 1, art. 191 i art. 210 par. 1 pkt 6 i par. 4 Ordynacji podatkowej. Zdaniem strony skarżącej. Izba Skarbowa nie wzięła pod uwagę faktu, że "P." to największe w regionie przedsiębiorstwo państwowe zwalczające coraz skuteczniej narosłe od lat problemy finansowe; jest to jeden z najistotniejszych argumentów przemawiających za istnieniem interesu podatnika w uzyskaniu ulgi. Zaskarżone decyzje cechuje dowolność; w sprawie brak jest "wyczerpującej konkretyzacji podstaw" wydania decyzji. Izba Skarbowa nie odniosła się wyczerpująco do wszystkich argumentów zawartych we wniosku podatnika, pozwalając sobie na złośliwości pod adresem składanych środków odwoławczych. Odmowa umorzenia tak doniosłej kwoty i konieczność natychmiastowej zapłaty podatku uniemożliwia podatnikowi dalsze zakupy surowca, a w konsekwencji może doprowadzić do zaniknięcia Zakładu. Argumentem przemawiającym za odmową udzielenia ulgi nie mogą być wydatki inwestycyjne poniesione w celu sprostania wymogom sanitarnym i utrzymania na rynku. Izba Skarbom nie dokonała porównania udzielonych Zakładom ulg w stosunku do kwot podatków, które podatnik corocznie wpłaca do budżetu. Z tytułu 6 odroczeń terminów płatności w 2000 r. podatnik zapłacił 75.885,10 zł /i tyle samo zyskał, bo nie musiał wpłacić dwukrotnie wyższych odsetek/, równie w 2000 r. umorzono mu odsetki w kwocie 91.573,10 zł, a podobna ulga w 2001 r. wynosiła 1.760.000 zł. W tym samym czasie organy podatkowe pobrały 10.705.960,11 zł z tytułu odsetek. Organ nie bada przyczyn poniesienia straty, pomijając, że byłaby ona niższa, gdyby nie obciążenia z tytułu odsetek skarbowych. Podatnik, mimo szczególnie trudnej sytuacji, motywuje swe wystąpienia do organów podatkowych m.in. koniecznością płynnego gospodarowania środkami uzyskanymi ze sprzedaży towarów tak, aby nie naruszając terminowości rozliczeń podatkowych, utrzymać ciągłość produkcji, a także trwającym w Zakładach postępowaniem naprawczym. Opóźnienia podatnika w płatności należności budżetowych są nieznaczne i nie uzasadniają twierdzeń Izby odnośnie do pogarszającej się sytuacji Zakładów. Odpowiadając na skargę. Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zakłady Przemysłu Spirytusowego "P." w S. wystąpiły z wnioskiem o udzielenie ulgi podatkowej w postaci umorzenia należnych odsetek od nieterminowych wpłat zaległości powstałych w podatku akcyzowym. Podstawę prawną udzielenia tego rodzaju ulgi stanowi przepis art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z powołanym przepisem, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Strona skarżąca - Zakłady Przemysłu Spirytusowego "P.", składając wnioski o umorzenie należnych odsetek za zwłokę od powstałej zaległości podatkowej powinny zatem wskazać okoliczności uzasadniające udzielenie żądanej ulgi podatkowej. Jako uzasadnienie wniosków strona podała krótkotrwałą utratę płynności finansowej i brak zdolności do terminowego regulowania bieżących zobowiązań pieniężnych. Wskazano, iż ważny interes polega na utrzymaniu "płynności produkcyjnej i rozliczeniowej" koniecznej dla podejmowania czynności w rozpoczętym postępowaniu naprawczym i planowanym procesie prywatyzacji. Zgodnie z treścią art. 57 w związku z art. 48 Ordynacji podatkowej strona wniosła o zastosowanie opłaty prolongacyjnej zamiast naliczania należnych odsetek. Organy podatkowe, bez przekroczenia granic uznania administracyjnego, uznały, że przedstawione we wniosku okoliczności uzasadniające "ważny interes podatnika", nie stanowią wystarczającej podstawy do udzielenia wnioskowanej ulgi, tym bardziej, że różnego rodzaju ulgi w zaległym podatku akcyzowym /umorzenie zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty/ były już wcześniej wielokrotnie udzielane skarżącym Zakładom. Podstawową zasadą polskiego prawa podatkowego jest powszechność i równość opodatkowania. Przepis art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej jest przepisem o charakterze wyjątkowym, dlatego też umorzenie odsetek za zwłokę stosuje się w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych wypadkach; ocena szczególności tych wypadków należy do kompetencji organów podatkowych. Należy przy tym zgodzić się z twierdzeniem Izby Skarbowej, iż tego rodzaju ulgi mogą mieć jedynie charakter incydentalny, a nie powtarzalny, służący poprawie kondycji finansowej przedsiębiorstwa. W szczególności zauważyć należy, że skarżące Zakłady znajdują się w trudnej sytuacji od kilku już lat, nie jest to więc okoliczność nowa czy nadzwyczajna spowodowana przyczynami niezależnymi od strony skarżącej. Sama trudna sytuacja finansowa przedsiębiorstwa nie uzasadnia jeszcze udzielenia żądanej ulgi. Celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku i zrozumiałe jest, że skarżące Zakłady podejmują działania zmierzające do poprawy swojej sytuacji finansowej. Jednak nie oznacza to, że organy podatkowe obowiązane są uwzględnić każdy wniosek podatnika o udzielenie ulgi. Prowadzenie działalności gospodarczej jest zawsze w nierozerwalny sposób związane z ryzykiem; spoczywa ono na podatniku i nie może być przerzucane na budżet Państwa. Należy podkreślić, że kwestia, czy organy powinny danemu podatnikowi udzielić pomocy w utrzymaniu dotychczasowej produkcji, a tym samym w ochronie przed zlikwidowaniem określonej działalności gospodarczej pociągającym za sobą zwiększenie bezrobocia, może być oceniana tylko z punktu widzenia celowości, zaś zakres sądowej kontroli administracji ogranicza się do kontroli pod względem zgodności z prawem /art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Ocena, czy celowe jest chronienie danego podatnika przed likwidacją prowadzonej przez niego działalności, może być dokonywana tylko w ramach realizowanej polityki fiskalnej Państwa, a nie sądowej kontroli decyzji administracyjnych. Analiza akt postępowania administracyjnego doprowadza do wniosku, iż w niniejszej sprawie organy podatkowe nie naruszyły przepisów proceduralnych wskazanych w skardze, ani też przepisu art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej. Wbrew zarzutom strony skarżącej organy podatkowe wnikliwie dokonały analizy aktualnej sytuacji skarżących Zakładów oraz przedstawionych przez nie argumentów. Podnieść należy, iż badając sprawozdania finansowe, dokumenty z przeprowadzonej kontroli oraz dokumentację podatkową z lat poprzednich organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji w jakiej znajduje się strona, lecz - jak już wyżej zaznaczono - nie obligowała ona organów podatkowych do uwzględnienia wniosku podatnika.