I SA/Ol 20/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Gminy A. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 listopada 2025 r., nr 230000/71/2025-RED1-21-RSIZ-RH w przedmiocie ponownego rozpatrzenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 6 października 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Zakład, ZUS, organ) działając jako wierzyciel na podstawie art. 34 §3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132), dalej jako: "u.p.e.a.", oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie 12 tytułów wykonawczych nr [...] z 23 stycznia 2025 r. obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 07/2018-03/2019, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 07/2018-03/2019 oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i FGŚP za okres 07/2018-03/2019 po zmarłym A. M. (dalej również: "płatnik"). Postanowienie zostało wydane w następstwie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 16 lipca 2025 r. sygn. akt I SA/Ol 250/25. Wyrokiem tym Sąd uchylił postanowienie ZUS z 26 marca 2025 r. stwierdzające niedopuszczalność zarzutów. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS postanowieniem z 6 października 2025 r. oddalił zarzuty w sprawie egzekucji jako niezasadne. Na skutek złożonego wniosku Gminy A. (dalej jako: Gmina, strona, skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z 20 listopada 2025 r. Zakład utrzymał w mocy postanowienie z 6 października 2025r. Jak wynika z przekazanych tutejszemu sądowi wraz ze skargą, akt administracyjnych sprawy oraz uzasadnienia postanowienia, obowiązek opłacenia składek wynikał z decyzji ZUS z 17 marca 2023 r. o wysokości zobowiązania zmarłego 7 marca 2019 r. płatnika za okres 07/2018 - 03/2019 (dalej jako: "decyzja z 17 marca 2023 r."), jednocześnie stwierdzającej odpowiedzialność gminy jako spadkobiercy płatnika za całość zobowiązania, które na dzień jej wydania wynosiło łącznie 27 445,91 zł. Decyzja została doręczona stronie 20 marca 2023 r. Od tej decyzji gmina odwołała się do sądu, wskazując na okoliczności niewłaściwego określenia jej odpowiedzialności. Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z 15 stycznia 2024 r. sygn. akt [...] zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł, że gmina ponosi odpowiedzialność za wskazane zaległości do wartości stanu czynnego spadku, w pozostałym zakresie oddalając odwołanie. Łączna wartość rzeczy nabytych i praw majątkowych przewyższała wysokość zobowiązania zmarłego z tytułu nieopłaconych składek. Decyzja uprawomocniła się 16 lutego 2024 r. i jako prawomocne orzeczenie stanowiła podstawę do egzekwowania obowiązku w niej określonego. W dniu 28 listopada 2024 r. skierowano do strony upomnienia przedegzekucyjne, które zostały doręczone 5 grudnia 2024 r. i stanowiły wraz z decyzją podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte 23 stycznia 2025 r. na podstawie ww. tytułów wykonawczych, natomiast egzekucja administracyjna została wszczęta 29 stycznia 2025 r. wskutek dokonania zajęcia rachunku bankowego. Odpisy zajęć rachunku bankowego i tytuły wykonawcze strona otrzymała 31 stycznia 2025 r. W uzasadnieniu do zarzutu gmina podała, że nabyła spadek po zmarłym A. M. na podstawie postanowienia Sadu Rejonowego w A., [...] Wydział Cywilny z 27 kwietnia 2021 r., sygn. akt [...] jako spadkobierca ustawowy z dobrodziejstwem inwentarza. Podkreśliła, że ZUS nie został ujęty jako wierzyciel w sporządzonym przez komornika sądowego spisie inwentarza masy spadkowej po zmarłym płatniku, ponieważ pomimo wielokrotnego informowania zarówno przez gminę (pisma z 17 sierpnia 2021 r. i 18 marca 2022 r.) wskutek zapytań ZUS o udzielenie informacji, czy gmina występowała o spis inwentarza po zmarłym, jak i komornika sądowego (pismo z 21 marca 2022 r., zawiadomienie o terminie spisu inwentarza z 26 sierpnia 2022 r.) o toczącym się postępowaniu w sprawie sporządzenia spisu inwentarza po zmarłym, organ nie zgłosił swojej wierzytelności. ZUS zatem nie przesłał komornikowi informacji o istniejącym zadłużeniu pomimo tego, że miał wiedzę i czas na zgłoszenie swoich wierzytelności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne strona ponowiła argumentację, że ustalona wartości stanu czynnego została rozdysponowana na rzecz innych wierzycieli oraz koszty postępowania, zaś wobec wyczerpania równowartości majątku czynnego gmina nie jest zobowiązana do ponoszenia odpowiedzialności za pozostałe wierzytelności. Tym samym obowiązek wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym dłużniku wygasł w całości. Organ, dokonując analizy stanu fatycznego zauważył, że w ZUS toczyło się postępowanie administracyjne mające na celu określenie istnienia i wysokości zobowiązania i została wydana decyzja o wysokości zobowiązania gminy jako spadkobiercy po zmarłym płatniku. Decyzja ta stała się prawomocna po oddaleniu odwołania przez sąd i podlegała wykonaniu. Wskazał, że ze względu na szczególny status gminy i jej majątku, jako spadkobiercy ustawowego, gmina nie zachowuje kompetencji do przedegzekucyjnego zaspokojenia wierzycieli spadkowych przez ustalenie hierarchii zaspokajania poszczególnych długów lub zasad ich redukcji. Odpowiedzialność gminy za dług spadkodawcy względem ZUS ustalona ww. decyzją istniała w granicach wartości aktywów spadku ujętych w spisie inwentarza i nie ulega ona dalszemu ograniczeniu bez względu na wartość długów spadkowych przewyższających te aktywa. Z uwagi na brak dobrowolnej wpłaty na poczet należności wynikającej z decyzji, ZUS wystawił 28 listopada 2024r. upomnienia przedegzekucyjne, a następnie 23 stycznia 2025r. skierował przedmiotowe tytuły wykonawcze do organu egzekucyjnego celem prowadzenia egzekucji. Wyrokiem z 16 lipca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny sygn. akt I SA/Ol 250/20 uchylił postanowienie ZUS z 26 marca 2025 r. którym stwierdzono niedopuszczalność zarzutu strony w sprawie postępowania egzekucyjnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS postanowieniem z 6 października 2025 r. oddalił zarzuty w sprawie egzekucji jako niezasadne, a postanowieniem z 20 listopada 2025 r. utrzymał w mocy to postanowienie. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ podkreślił, że odpowiedzialność strony jako spadkobiercy po zmarłym płatniku składek została ustalona prawomocną decyzją ZUS z 17 marca 2023 r. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 111 ze zm., dalej O.p. ) spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 1a, 2 i 2a, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe - art. 98 § 1 O.p. Odesłanie zawarte w art. 98 § 1 O.p. do przepisów Kodeksu cywilnego (dalej k.c.) o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe oznacza, że mają one zastosowanie wprost. W myśl art. 1031 § 2 k.c. w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (tak jak i proste przyjęcie spadku) skutkuje definitywnym nabyciem spadku. Oznacza to, że dotychczasowy majątek osobisty spadkobiercy zostaje połączony z majątkiem składającym się z masy spadkowej. Tym samym w przypadku nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca odpowiada za długi spadkowe całym swoim majątkiem z ograniczeniem do wartości stanu czynnego masy spadkowej ustalonego w spisie inwentarza albo wykazie inwentarza. Organ podkreślił, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że przepisy prawa podatkowego jak i prawa spadkowego nie regulują kwestii związanych z procedurą i kolejnością zaspokajania wierzycieli w sytuacji, gdy długi spadkowe przekraczają wartość stanu czynnego spadku. Jeżeli więc wartość stanu czynnego spadku jest niższa od wartości długów spadkowych spadkobiercy winni zaspakajać wierzycieli stosunkowo do wysokości ich wierzytelności. W myśl natomiast art. 1032 § 1 k.c. spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza i spłacił niektóre długi spadkowe, a nie wiedział i przy dołożeniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi odpowiedzialność za niespłacone długi spadkowe tylko do wysokości różnicy między wartością stanu czynnego spadku a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów spadkowych, które spłacił. Spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza i spłacając niektóre długi spadkowe, wiedział lub przy dołożeniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi odpowiedzialność za te długi ponad wartość stanu czynnego spadku, jednakże tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe (§2). W rezultacie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie zwalnia spadkobiercy od powinności zachowania należytej staranności w realizacji obowiązku proporcjonalnego zaspokajania wierzycieli do wysokości stanu czynnego spadku. Brak należytej staranności w zaspokajaniu wierzycieli prowadzi do rozszerzenia odpowiedzialności spadkobierców ponad stan czynny spadku. Co więcej Gmina pomimo wiedzy o zobowiązaniach A. M. względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] - co wynika z treści korespondencji pomiędzy Gminą a Zakładem - dokonała spłaty wierzycieli z pominięciem Zakładu. W skardze do Sądu strona zaskarżyła postanowienie ZUS z 20 listopada 2025 r. w całości i wniosła o uchylenie w całości postanowień wydanych przez ZUS w obu instancjach oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 98 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. O.p. w zw. z art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej dalej u.s.u.s.) i art. 1032 § 1 k.c. poprzez jego błędne niezastosowanie i egzekwowanie od skarżącej niespłaconych długów spadkowych ponad różnicę pomiędzy wartością stanu czynnego spadku, a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów spadkowych, które skarżąca spłaciła zgodnie z dokonanym przez komornika sądowego spisem inwentarza na skutek niewłaściwego uznania, że Gmina nie dochowała należytej staranności ustalając krąg uprawnionych wierzycieli oraz dokonując spłaty ich wierzytelności; 2. istotne naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 34 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwanej dalej "u.p.e.a.") poprzez jego błędne niezastosowanie i nieuznanie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej podniesionych przez skarżącą, podczas gdy wobec braku majątku spadkowego w wyniku dokonania przez nią spłaty wierzycieli, których wierzytelności zostały uwzględnione w prawidłowo sporządzonym przez komornika sądowego spisie inwentarza zarzut egzekucyjny powinien zostać uznany w całości, - art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 126 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych i prawnych, w oparciu o które organ uznał brak możliwości zastosowania w niniejszej sprawie przepisów art. 1025 i 1026 k.p.c. W uzasadnieniu swojego stanowiska strona podkreśliła, że po uprawomocnieniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, wnioskiem z dnia 17 czerwca 2021 r. skarżąca wystąpiła do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A. o sporządzenie spisu inwentarza. W dniu 13 sierpnia 2021 r. do Gminy A. wpłynęło pismo ZUS z prośbą o udzielenie informacji, czy Gmina A. występowała o spis inwentarza po zmarłym płatniku. W przypadku posiadania spisu inwentarza, poproszono o przekazanie go na adres ZUS w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, bądź podanie, na jakim etapie znajduje się postępowanie. W odpowiedzi, pismem z dnia 17 sierpnia 2021 r. skarżąca poinformowała ZUS, że kwestia zapłaty zaległości przypisanych zmarłemu zostanie rozpatrzona po otrzymaniu spisu inwentarza majątku spadkowego po zmarłym, oraz że wniosek o sporządzenie spisu został złożony w Kancelarii Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A., w dniu 17 czerwca 2021 r. sygn. akt [...]. W piśmie wskazano, że wszelkie rozliczenia i wyjaśnienia w kwestii zadłużenia zmarłego zostaną podjęte po otrzymaniu wspomnianego spisu. Jednocześnie nadmieniono, że Gmina A. jako spadkobierca po zmarłym A. M. na podstawie art. 1023 § 2 oraz art. 1031 § 2 k.c. ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku. We wskazanym piśmie podano również, że wszelkie roszczenia należy składać dla Komornika Sądowego w celu zawarcia ich w spisie inwentarza. W dniu 16 marca 2022 r. do skarżącej wpłynęło kolejne pismo ZUS z prośbą o udzielenie informacji, czy został sporządzony spis inwentarza, z którego wynikać będzie wysokość stanu czynnego spadku, a w przypadku posiadania protokołu spisu inwentarza, przesłanie jego kopii. W odpowiedzi skarżąca ponownie poinformowała ZUS, że postępowanie w sprawie sporządzenia spisu inwentarza po zmarłym A. M. toczy się od dnia 21 czerwca 2021 r. i znajduje się na etapie czynności opisu i oszacowania ruchomości. W załączeniu przekazano do wiadomości ZUS kserokopię informacji Komornika Sadowego dotyczącą prowadzonego postępowania. Strona podkreśliła, że ZUS nie został ujęty jako wierzyciel w sporządzonym przez Komornika Sądowego spisie inwentarza masy spadkowej po zmarłym A. M., ponieważ ZUS pomimo wielokrotnego informowania zarówno przez skarżącą (pisma z dnia 17 sierpnia 2021 r. i 18 marca 2022 r.), jak i Komornika Sądowego (pismo z dnia 21 marca 2022 r., zawiadomienie o terminie spisu inwentarza z dnia 26 sierpnia 2022 r.) o toczącym się postępowaniu w sprawie sporządzenia spisu inwentarza po zmarłym, nie zgłosił swojej wierzytelności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przesłał Komornikowi informacji o istniejącym zadłużeniu pomimo lego, że miał wiedzę i czas na zgłoszenie swoich wierzytelności. Nie złożył również wniosku o uzupełnienie spisu inwentarza. Brak uwzględnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w spisie inwentarza i zaspokojenia wierzyciela w toku jego wykonania wynika tylko i wyłącznie z jego bezczynności. Skarżąca podkreśliła, że wobec dokonania spłaty wszystkich długów spadkowych, o których skarżąca wiedziała i przy dołożeniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, nie ponosi odpowiedzialności za wierzytelności dochodzone na podstawie spornych tytułów wykonawczych. Wobec zaspokojenia długów spadkowych, różnica pomiędzy nimi, a wartością czynnego spadku jest równa zeru. Działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który korzysta z faktu, że może samodzielnie wystawić tytuł egzekucyjny, a następnie prowadzić egzekucję niepodlegającą weryfikacji sądu powszechnego, stanowi w związku z tym nadużycie prawa. Skarżąca w zaistniałych okolicznościach nie ma faktycznej możliwości obrony przed dochodzeniem od niej należności ponad wartość stanu czynnego spadku pomimo, że nabyła spadek z dobrodziejstwem inwentarza i nie ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe całym swoim majątkiem. Odpowiadają na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi w całości i podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie. Organ podniósł, że na spadkobiercy ciąży obowiązek spłacania długów spadkowych zgodnie z wykazem lub spisem inwentarza (art. 10313 k.c.). Podkreślił, że zarówno przepisy prawa podatkowego, jak i prawa spadkowego nie regulują kwestii związanych z procedurą i kolejnością zaspokajania wierzycieli, w sytuacji gdy długi spadkowe przekraczają wartość stanu czynnego spadku. Jeżeli więc wartość stanu czynnego spadku jest niższa od wartości długów, spadkowych spadkobiercy winni zaspakajać wierzycieli stosunkowo do wysokości ich wierzytelności. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie zwalnia spadkobiercy od powinności zachowania należytej staranności w realizacji obowiązku proporcjonalnego zaspokajania wierzycieli do wysokości stanu czynnego spadku. Brak należytej staranności w zaspokajaniu wierzycieli prowadzi do rozszerzenia odpowiedzialności spadkobierców ponad stan czynny spadku (art. 1032 §1 k.c.). ZUS stwierdził też, że poza sporem jest, że skarżąca nie dokonała spłat wierzycieli po zmarłym spadkodawcy w sposób proporcjonalny, ale kierowała się art. 1025 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.), dalej jako: "k.p.c." i art. 1026 k.p.c., który ma zastosowanie wyłącznie do sądowych postępowań egzekucyjnych i podziałów stosowanych przez komorników. W ocenie organu taki podział był nieprawidłowy i skutkuje powstaniem po stronie spadkobiercy sankcji w postaci rozszerzenia jego odpowiedzialności za długi spadkowe ponad stan czynny masy spadkowej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skargę należało uznać za zasadną. Kluczowe w niniejszej sprawie jest przeanalizowanie okoliczności sprawy i zachowania stron na osi czasu. Skarżąca nabyła spadek po zmarłym płatniku na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w A., [...] Wydział Cywilny z dnia 27 kwietnia 2021 r. sygn. akt [...], jako spadkobierca ustawowy, z dobrodziejstwem inwentarza. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku prowadzone było z wniosku wierzycieli zmarłego. Po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, wnioskiem z dnia 17 czerwca 2021 r. skarżąca wystąpiła do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A. o sporządzenie spisu inwentarza. W dniu 13 sierpnia 2021 r. do Gminy wpłynęło pismo ZUS z prośbą o udzielenie informacji, czy Gmina występowała o spis inwentarza po w/w zmarłym. W przypadku posiadania spisu inwentarza, poproszono o przekazanie go na adres: ZUS w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, bądź podanie, na jakim etapie znajduje się postępowanie. W odpowiedzi, pismem z dnia 17 sierpnia 2021 r. skarżąca poinformowała ZUS, że kwestia zapłaty zaległości przypisanych zmarłemu zostanie rozpatrzona po otrzymaniu spisu inwentarza majątku spadkowego po zmarłym, oraz że wniosek o sporządzenie spisu został złożony w dniu 17 czerwca 2021 r., w Kancelarii Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A. sygn. akt [...]. W piśmie wskazano, że wszelkie rozliczenia i wyjaśnienia w kwestii zadłużenia zmarłego zostaną podjęte po otrzymaniu wspomnianego spisu. Jednocześnie poinformowano, że Gmina jako spadkobierca po zmarłym płatniku na podstawie art. 1023 § 2 oraz art. 1031 § 2 k.c. ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku. We wskazanym piśmie podano również, że wszelkie roszczenia należy składać dla Komornika Sądowego w celu zawarcia ich w spisie inwentarza. W dniu 16 marca 2022 r. do skarżącej wpłynęło kolejne pismo Zakładu z prośbą o udzielenie informacji, czy został sporządzony spis inwentarza, z którego wynikać będzie wysokość stanu czynnego spadku, a w przypadku posiadania protokołu spisu inwentarza, przesłanie jego kopii. W odpowiedzi skarżąca ponownie poinformowała Zakład, że postępowanie w sprawie sporządzenia spisu inwentarza po zmarłym toczy się od dnia 21 czerwca 2021 r. i aktualnie znajduje się na etapie czynności opisu i oszacowania ruchomości. W załączeniu przekazano do wiadomości ZUS kserokopię informacji Komornika Sadowego dot. prowadzonego postępowania. Gmina w dniu 4 października 2022 r. otrzymała od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A. prawomocny spis inwentarza. W toku postępowania ustalono na dzień otwarcia spadku, tj. 7 marca 2019 r. następujący majątek spadkodawcy: Aktywa razem: 216 795,19 zł; Pasywa razem: 1 646 608,52 zł; Wartość czystego spadku wyniosła minus: 1 429 813,33 zł. W związku z powyższym, w dniu 13 października 2022 r. Gmina zwróciła się do wierzycieli wskazanych przez Komornika w spisie inwentarza z wnioskiem o przekazanie w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma dokumentów potwierdzających zadłużenie zmarłego oraz nr konta bankowego do wpłat. W dniu 14 października 2022 r. skarżąca otrzymała postanowienie z dnia 10 października 2022 r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w A. sygn. akt [...] ustalające koszty postępowania w sprawie dokonanego spisu inwentarza poniesione przez Gminę w kwocie 18 275,03 zł. W dniu 28 października 2022 r. skarżąca sporządziła plan podziału aktywów zmarłego w sposób następujący: 1 646 60852 zł (pasywa razem) - 65 281,10 zł (spłata wierzyciela hipotecznego) - 16 933,95 zł (spłata zaległości podatkowych) = 1 564 393,47 zł pasywa razem. Kwota aktywów do podziału dla wierzycieli spoza 1. 5, 10 kategorii zaspokojenia stanowiła kwota: 216 795,19 zł (aktywa razem) - 18 275,03 zł (splata kosztów postępowania komorniczego) - 65 281,10 zł (spłata wierzyciela hipotecznego) - 16 933,95 zł (spłata zobowiązań podatkowych) = razem 116 305,11 zł. Kolejność i zasady zaspokajania należności z sumy uzyskanej z egzekucji zostały określone w art. 1025 k.p.c. i 1026 k.p.c. W pierwszej kolejności z aktywów zaspokojeniu podległy koszty prowadzonego postępowania komorniczego tj. kwota 18 275,03 zł (kat. 1), następnie należności zabezpieczone hipoteką tj. kwota 65 281,10 zł (kat. 5), w dalszej kolejności należności, do których stosuje się przepisy działu 111 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa tj. kwota 16 933,95 zł (kat. 7), w następnej kolejności należności pozostałych wierzycieli (kat. 10). Zaspokojenia należności w kategorii 10. należało dokonać ustalając procentowy udział sumy przypadającej z podziału. Wierzytelności i prawa osób uczestniczących w podziale, sumy jakie przypadły każdemu uczestnikowi podziału oraz sumy, które zostały wypłacone - przedstawiało zestawienie zawarte w planie podziału. Zarzuty przeciwko sporządzonemu planowi podziału należało wnosić w terminie 14 dni od dnia doręczenia wierzycielom planu podziału. Brak wniesionych zarzutów w tym terminie oznaczał jego akceptację. Wypłata kwoty aktywów do podziału dla wierzycieli została zrealizowana w 99% zgodnie ze sporządzonym planem podziału (pozostał do spłaty 1 wierzyciel, którego należność w kwocie 2 646,20 zł stanowi zobowiązanie przedawnione). Podkreślić należy, że na żadnym z powyższych etapów ZUS nie zgłosił swoich roszczeń jako wierzyciel spadkowy ani do Gminy jako spadkobiercy ani do komornika, mimo, że już 13 sierpnia 2021 r. zwracał się do Gminy o informacje na temat prowadzonego postępowania. W odpowiedzi, pismem z dnia 17 sierpnia 2021 r. skarżąca poinformowała o toczącym się postępowaniu dotyczącym sporządzenia spisu inwentarza i co więcej, że wszelkie roszczenia należy składać dla Komornika Sądowego w celu zawarcia ich w spisie inwentarza. Zdaniem Sądu jest to wątek szczególnie istotny w ocenie stanu niniejszej sprawy. Zgodnie bowiem z art. 98 § 1 O.p. spadkobiercy odpowiadają za zobowiązania podatkowe spadkodawcy na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Oznacza to, że jeśli przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza ich odpowiedzialność ogranicza się do wartości czynnej spadku ustalonej właśnie na podstawie spisu inwentarza. Organy wydając decyzję o odpowiedzialności spadkobierców muszą więc uwzględniać te dokumenty. Spis inwentarza jest dokumentem urzędowym, sporządzonym przez organ egzekucyjny i nie ma charakteru wyłącznie technicznego. Ustalona bowiem na jego podstawie wartość stanu czynnego spadku wywiera bezpośredni wpływ na zakres odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe. Podkreślić należy, że spis inwentarza to formalna procedura, która przeprowadza komornik na podstawie postanowienia sądu i ma ona na celu ustalenie przedmiotów wchodzących w skład majątku spadkowego, ich wartości, a także co ważne ustalenie długów spadkowych i ich wysokości. Przepisy nie precyzują kto ma obowiązek zgłoszenia długów spadkowych do spisu inwentarza. Logicznym jest, że zgłoszeń takich dokonują wierzyciele celem zaspokojenia, gdyż to wierzyciele wiedzą o istnieniu długów i ich wysokości. Spis inwentarza sporządzony przez komornika, a z takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie, wiąże wierzycieli, nawet jeśli nie zostali w nim uwzględnieni. Wierzyciel, który nie został ujęty w spisie może podjąć kroki prawne by wykazać istnienie swojego długu i wnioskować o uzupełnienie spisu inwentarza. Bezsporne w sprawie jest, że ZUS jako wierzyciel nie podjął żadnych kroków w zakresie ujawnienia zadłużenia płatnika ani co do istnienia jak i co do wysokości długu, mimo posiadanej wiedzy i prowadzonej korespondencji w sprawie zarówno ze spadkobierczynią jak i komornikiem. Wskazać należy, że art. 1031 § 2 k.c. stanowi, że w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Zgodnie także z art. 1032 § 1 k.c. spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza i spłacił niektóre długi spadkowe, a nie wiedział i przy dołożeniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi odpowiedzialność za niespłacone długi spadkowe tylko do wysokości różnicy między wartością stanu czynnego spadku a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów spadkowych, które spłacił. Na podstawie zaś art. 1032 § 2 k.c., spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza i spłacając niektóre długi spadkowe, wiedział lub przy dołożeniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi odpowiedzialność za te długi ponad wartość stanu czynnego spadku, jednakże tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe. W sprawie bezspornym jest, że skarżąca przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a zatem - na podstawie art. 1031 § 2 k.c. - ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe (w tym również należności ZUS) tylko do wartości stanu czynnego spadku. Nadto przepis art. 1032 k.c. nakłada na skarżącą obowiązek należytego spłacania wszystkich długów spadkowych, gdyż w przeciwnym razie naraża się ona na poszerzenie granic tej odpowiedzialności w zakresie, o którym mowa w § 2 tego artykułu. Przepis art. 1032 k.c. nie precyzuje jednak, co należy rozumieć przez pojęcie należytego spłacania długów. Naczelny Sądu Administracyjny zajmował się już niejednokrotnie tą kwestią, ostatnio w wyroku z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt III FSK 4484/21. W wyroku tym Naczelny Sądu Administracyjny wskazał, że w literaturze najszerszą akceptację uzyskało stanowisko, zgodnie z którym spadkobierca powinien realizować wierzytelności w pełnej wysokości stosownie do kolejności określonej w art. 1025 k.p.c. (zob. M. Pazdan [w:] Kodeks cywilny, t. 2, K. Pietrzykowski [red.], 2009, komentarz do art. 1032 i podaną tam literaturę). W przypadku gdy suma stanu czynnego spadku nie wystarczy na zaspokojenie w całości wszystkich wierzytelności tej samej kategorii, powinny one podlegać zmniejszeniu stosowanie do dyspozycji art. 1026 k.p.c. Wskazuje się przy tym, że art. 1032 § 2 k.c. ma zastosowanie w takiej sytuacji, kiedy to spadkobierca samodzielnie i arbitralnie decyduje o tym, które długi spadkowe zaspokaja, a swoim działaniem krzywdzi pozostałych wierzycieli. Nie jest zaś samodzielnym działaniem spadkobiercy zaspokojenie wierzyciela przez spadkobiercę w toku prowadzonej przeciwko niemu egzekucji (J. Ciszewski, J. Knabe [w:] J. Ciszewski [red.], P. Nazaruk [red.], Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023 – komentarz do art. 1032). Nadto, w sytuacji gdy wartość stanu czynnego spadku jest niższa niż wartość długów spadkowych, spadkobierca powinien wziąć pod uwagę uregulowanie zawarte w art. 1025 i 1026 k.p.c., jakkolwiek przepisy te dotyczą odmiennej sytuacji (zob. E. Skowrońska-Bocian i J. Wierciński [w:] J. Gudowski [red.], Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki, wyd. II: WKP 2017, komentarz do art. 1032 k.c.). Jakkolwiek autorzy tego komentarza uznają takie rozwiązanie za "wysoce niesatysfakcjonujące", to - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - uwagę tę należy traktować jako wniosek de lege ferenda, dotyczący ewentualnych przyszłych zmian w ustawodawstwie. Wniosek de lega lata (na gruncie obowiązującego obecnie prawa) jest natomiast taki, że w sytuacji braku szczegółowych regulacji w przepisach k.c. dotyczących kolejności zaspokajania wierzycieli spadkowych, należy w tym zakresie odwołać się do uregulowań zawartych w art. 1025 - art. 1026 k.p.c., których odpowiednikiem jest art. 115 u.p.e.a. Dlatego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro art. 1032 § 2 k.c. nie określa normatywnej podstawy, jak postępować w przypadku gdy stan czynny spadku nie pozwala na zaspokojenie wszystkich znanych spadkobiercy wierzytelności, a jednocześnie określa kryterium spłacania należycie wszystkich długów spadkowych, należy się w tym zakresie kierować kryteriami wynikającymi z normatywnie określonych zasad kolejności zaspokajania wierzycieli, określonych w art. 1025 k.p.c. lub art. 115 u.p.e.a., w których konstytucyjna zasada równości praw wszystkich wierzycieli konkuruje z zasadą pierwszeństwa (uprzywilejowania - art. 1025 k.p.c. i art. 115 u.p.e.a.) oraz proporcjonalności (art. 1026 k.p.c. i art. 115 § 6 u.p.e.a.). Podobne stanowisko było prezentowane już wcześniej w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: wyrok NSA z dnia 24 lutego 2017 r. sygn. akt I FSK 889/15) i jest kontynuowane (vide: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2025 r. in fine), także analogicznie, w odniesieniu długów podatkowych. Podkreślić należy, że wskazane przepisy art. 1032 k.c. odwołują się również do należytej staranności działania spadkobiercy. Należyta staranność to wymagany prawnie (art. 355 Kodeksu cywilnego) wzorzec postępowania, polegający na dbałości i rzetelności przy wykonywaniu obowiązków. Dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju. Należyta staranność nie jest oceniana subiektywnie, lecz przez pryzmat wzorca postępowania oczekiwanego w danej sytuacji. Co za tym idzie w sytuacji gdy wierzyciel został poinformowany o postępowaniu dotyczącym sporządzenia spisu inwentarza, z wyczerpującym wskazaniem etapu postępowania, osoby i adresu komornika i informacją o możliwości zgłaszania długów spadkowych jest działaniem z należytą starannością. ZUS nie został ujęty jako wierzyciel w sporządzonym przez Komornika Sądowego spisie inwentarza masy spadkowej po zmarłym płatniku, ponieważ pomimo wielokrotnego informowania zarówno przez skarżącą (pisma z dnia 17 sierpnia 2021 r. i 18 marca 2022 r.), jak i Komornika Sądowego (pismo z dnia 21 marca 2022 r., zawiadomienie o terminie spisu inwentarza z dnia 26 sierpnia 2022 r.) o toczącym się postępowaniu w sprawie sporządzenia spisu inwentarza po zmarłym, nie zgłosił swojej wierzytelności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przesłał Komornikowi informacji o istniejącym zadłużeniu pomimo tego, że miał wiedzę i czas na zgłoszenie swoich wierzytelności. Nie złożył również wniosku o uzupełnienie spisu inwentarza. Zdaniem Sądu w tej sytuacji to ZUS nie zachował reguł postępowania w myśl art. 1032 k.c. Podstawową zasadą dziedziczenia spadku z dobrodziejstwem inwentarza jest ponoszenie przez spadkobiercę odpowiedzialności za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w spisie inwentarza czynnego spadku ( art. 1031 § 2 k.c.). Reguła ta zostaje wyłączona gdy spadkobierca podstępnie zataił część majątku spadkowego lub zgłosił nieistniejące długi spadkowe, a jej działanie zostaje ograniczone w wypadku gdy spadkobierca spłaca nie wszystkie długi spadkowe, wiedząc o istnieniu innych. W przypadku faworyzowania niektórych wierzycieli z krzywdą dla innych odpowiedzialność spadkobiorcy poszerza się na tyle by zapewnić pominiętym wierzycielom należyte zaspokojenie. Spadkobierca ponosi wówczas odpowiedzialność za nieuwzględnione długi powyżej wartości czynnego spadku, ale do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić gdyby spłacał wszystkie długi spadkowe. Obciążając spadkobierczynię odpowiedzialnością za długi spadkowe organ powinien czy w realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia z którąkolwiek z powyższych sytuacji. Zdaniem Sądu stanowisko organu nie mogło zostać uznane za prawidłowe. Proponowana przez organ wykładnia poddaje w wątpliwość sens istnienia przepisów o sposobie dziedziczenia z dobrodziejstwem inwentarza, a także o należytej staranności działania. Celem wprowadzenia instytucji dziedziczenia z dobrodziejstwem inwentarza jest ochrona spadkobiercy przed odpowiedzialnością przekraczającą wartość odziedziczonego majątku. W każdym jednak przypadku, zarówno odpowiedzialności ograniczonej do stanu czynnego spadku, jak i odpowiedzialności rozszerzonej spadkobiercy mają obowiązek zaspokoić wierzycieli w sposób proporcjonalny tj. w wysokości będącej wynikiem procentowej wartość wierzytelności w stosunku wartości stanu czynnego spadku. Skoro skarżąca przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza i nawet gdyby przyjąć, że jednocześnie wiedziała o istnieniu innych zobowiązań ciążących na spadkodawcy, to ponosi odpowiedzialność za te długi do wysokości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku, ale wobec każdego z wierzycieli proporcjonalnie tj. w kwotach stanowiących procentową wartość wierzytelności w stosunku wartości stanu czynnego spadku. Rozszerzenie powyższej odpowiedzialności ponad wartość czynną spadku, z uwagi na brak dobrej wiary spadkobierców nie zmienia zasad proporcjonalnego zaspokajania wierzycieli. Spadkobiercy ponoszą obowiązek zaspokajania wierzycieli spadkodawcy z należytą starannością w sposób proporcjonalny tj. w kwotach stanowiących procentową wartość każdej z wierzytelności w stosunku wartości stanu czynnego spadku, także wówczas, gdy ich odpowiedzialność jest rozszerzona ponad wartość stanu czynnego spadku. (art. 1032 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 98 § o.p.). Organ powinien wziąć pod uwagę powyższe rozważania rozgraniczając przy ocenie stanu faktycznego swoja podwójną rolę jako wierzyciela i jako organu, a co za tym idzie obiektywnie ocenić działania ZUS jako wierzyciela w niniejszej sprawie. Wobec stwierdzonego naruszenia prawa materialnego (art. 98 § 1, O.p. w związku z art. 1032 § 2 k.c.) które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie oraz w konsekwencji naruszenia przepisów postępowania zaskarżone postanowienie należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.