I SA/Sz 212/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Alicja Polańska Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 września 2025 r. sprawy ze skargi Z. C. na [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lutego 2025 r. w przedmiocie wykreślenia z rejestru VAT I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej [...]; II. zasądza od Naczelnika Urzędu Skarbowego na rzecz Z. C. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Stan sprawy przedstawia się następująco: Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Szczecinie (organ) pismem z [...] lutego 2025 r., skierowanym do M. W. oraz Z. C. - zarządcy sukcesyjnego, zawiadomił o wykreśleniu spółki cywilnej A.-T. I. M. W. J. C. (spółka cywilna) z rejestru podatników VAT na podstawie zgłoszenia o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu VAT z [...] stycznia 2025 r. Pełnomocnik Z. C. otrzymał powyższe zawiadomienie [...] lutego 2025 r. i złożył skargę na czynność organu w postaci wykreślenia spółki cywilnej w spadku z rejestru podatników VAT. Zarzucił naruszenie: - art. 96 ust. 6 - ust. 8, art. 113 ust. 13 pkt 1 lit. g ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U.2025.1203 - ustawa o VAT) przez wykreślenie z rejestru podatników VAT spółki cywilnej, która prowadzi działalność gospodarczą opodatkowaną VAT; - art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 207 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2025.111 ze zm. - O.p.) z powodu rozstrzygnięcia sporu o wykreślenie spółki cywilnej z rejestru podatników VAT w formie czynności materialno-technicznej zamiast decyzją. W następstwie formułowanych zarzutów strona skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności czynności organu w postaci wykreślenia spółki cywilnej z rejestru podatników VAT oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu swojego stanowiska strona skarżąca argumentowała, że spółka cywilna, pomimo śmierci J. C., nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Wobec sporu między M. W. a Z. C. i P. C. organ decyzją z [...] lipca 2024 r. odmówił wykreślenia spółki cywilnej z rejestru podatników VAT. Dlatego organ nie mógł następnie dokonać zaskarżonej czynności materialno-technicznej w tym samym przedmiocie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. decyzją z [...] grudnia 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu z [...] lipca 2024 r. Wbrew stanowisku organu, spółka cywilna nie została zlikwidowana, nie ustał jej byt prawny. Oświadczenie o wypowiedzeniu udziału w spółce cywilnej z [...] września 2024 r. złożone przez M. W. jest nieważne. Spółka cywilna nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Pomimo śmierci J. C. i braku stosownych postanowień umowy, spółka cywilna trwa nadal z udziałem spadkobierców zmarłego wspólnika. Z. C. została ustanowiona zarządcą sukcesyjnym. Sąd Rejonowy S. - P. i Z. w S. prawomocnym postanowieniem z [...] kwietnia 2023 r. sygn. III Ns [...] przedłużył zarząd sukcesyjny do [...] kwietnia 2026 r. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości potrzymał stanowisko wyrażone w zawiadomieniu z [...] lutego 2025 r. Zaznaczył, że [...] stycznia 2025 r. wpłynęło pismo M. W. z informacją o wypowiedzeniu udziału w spółce cywilnej ze skutkiem na koniec 2024 r. Jednocześnie M. W. wniosła o wykreślenie spółki cywilnej z rejestru podatników VAT z uwagi na skuteczne wypowiedzenie udziału w spółce cywilnej pismem z [...] grudnia 2023 r. Dołączyła formularz VAT-Z z datą zaprzestania wykonywania czynności opodatkowanych - [...] stycznia 2025 r. Organ motywował, że "Mimo braku obowiązku (art. 96 ust. 6 i 9 ustawy o podatku od towarów i usług) zawiadomienie zostało wystosowane z uwagi na znany organowi podatkowemu spór pomiędzy wspólnikami oraz z uwagi na konieczność jak najszybszego zwrócenia uwagi wspólnikom na zmianę statusu prawnego podatnika." Zdaniem organu, jest on uprawniony do własnej oceny istnienia podatnika, do samodzielnego rozstrzygania o skuteczności dokonanych zgłoszeń aktualizacyjnych. Organ zwrócił przy tym uwagę na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. I FPS 3/23. W przekonaniu organu, "Konsekwencją złożenia skutecznego oświadczenia o wypowiedzeniu udziału w dwuosobowej spółce cywilnej jest bowiem rozwiązanie tej spółki, ponieważ nie może ona istnieć z udziałem tylko jednego wspólnika." Na rozprawie [...] września 2025 r. sąd dopuścił dowody z dokumentów dołączonych do skargi, dotyczących okoliczności przedstawionych w jej uzasadnieniu (czynności podejmowanych w związku ze śmiercią J. C., działalności spółki, postępowania podatkowego prowadzonego w sprawie odmowy wykreślenia spółki cywilnej z rejestru podatników VAT). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana czynność organu nie jest zgodna z prawem. Przede wszystkim należy zauważyć, że mocą wyroku z 9 lipca 2025 r. sygn. I SA/Sz 107/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z [...] grudnia 2024 r. wraz z decyzją organu z [...] lipca 2024 r., odmawiające wykreślenia spółki cywilnej z rejestru podatników VAT. Sąd zwrócił uwagę na istnienie poważnego konfliktu odnośnie do istnienia spółki cywilnej, skutecznego wypowiedzenia udziału w tej spółce przez M. W.. Sąd ocenił, że w zaistniałych okolicznościach organ miał obowiązek zastosować art. 199a § 3 O.p. i wystąpić do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie złożył skargę kasacyjną od wyroku z 9 lipca 2025 r. sygn. I SA/Sz 107/25. W świetle powyższego spór o istnienie spółki cywilnej i o istnienie przesłanek do wykreślenia jej z rejestru podatników VAT był przedmiotem postępowania podatkowego i aktualnie jest przedmiotem postępowania sądowego (nieprawomocnego wyroku z 9 lipca 2025 r. sygn. I SA/Sz 107/25). W takiej sytuacji zaskarżona czynność materialno-techniczna organu z [...] lutego 2025 r. nie może pozostać w obrocie prawnym. Kwestie dotyczące istnienia spółki cywilnej, przesłanek faktycznych i prawnych jej ewentualnego pozostawania w rejestrze podatników VAT bądź wykreślenia z tego rejestru są przedmiotem sądowej kontroli legalności wobec nieprawomocnego wyroku z 9 lipca 2025 r. sygn. I SA/Sz 107/25. Tym samym merytoryczna ocena przesłanek wykreślenia spółki cywilnej z rejestru podatników VAT pozostaje otwarta i wymaga od organu przeprowadzenia prawidłowej weryfikacji. Na obecnym etapie sprawy nie można wykluczyć ani wcześniejszego ustania bytu prawnego spółki cywilnej przed [...] stycznia 2025 r., ani też jej istnienia i prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem sądu, wyłącznie informacja jednego ze wspólników spółki cywilnej - w obliczu głębokiego konfliktu z pozostałymi spadkobiercami zmarłego wspólnika - wymagała wnikliwej i rzetelnej analizy. Wykreślenie spółki cywilnej z rejestru podatników VAT musi mieć konkretne podstawy faktyczne i prawne. Same oświadczenia, deklaracje skonfliktowanych spadkobierców zmarłego wspólnika nie są miarodajne ani na płaszczyźnie faktów, ani prawa, a w konsekwencji nie są wystarczające dla wykreślenia spółki z rejestru podatników VAT. Na organie spoczywa obowiązek dbania o rzetelność prowadzonego rejestru niezależnie od twierdzeń, oświadczeń skonfliktowanych spadkobierców zmarłego wspólnika. Co więcej, jak wynika z uzasadnienia decyzji organu wydanej [...] lipca 2024 r., organ już wcześniej na podstawie oświadczenia M. W. (NIP-2, VAT-Z) wykreślił spółkę cywilną, a następnie przywrócił jej rejestrację podatkową. To pokazuje, że nie odpowiada prawu sytuacja, w której organ bazuje na oświadczeniu jednego wspólnika z pominięciem pozostałych osób zainteresowanych. Takie postępowanie organu jest arbitralne, a przez to dowolne. W efekcie organ nie powiązał zaskarżonej czynności z konkretnymi podstawami faktycznymi i przesłankami ustawowymi. Wymaga podkreślenia, że złożone organowi urzędowe formularze zawierają wyłącznie określone oświadczenia, przekonania, których prawidłowość na gruncie faktów i prawa wymaga analizy, a tej organ nie dokonał. Z punktu widzenia prawa nie można zaakceptować sytuacji, w której organ zmienia treść rejestru podatników VAT wraz z kolejnymi oświadczeniami poszczególnych osób zaangażowanych w spór o istnienie spółki cywilnej, o prowadzenie przez nią działalności gospodarczej. Organ nie może pomijać, że ujęcie spółki cywilnej w rejestrze podatników VAT to nie tylko formalność, ale przede wszystkim wykazanie statusu podatnika VAT, informacja dla innych uczestników obrotu gospodarczego, która ma istotne skutki podatkowe. Dla dalszych czynności organu w pierwszej kolejności kluczowe znaczenie będzie miał prawomocny wynik sprawy sygn. I SA/Sz 107/25. Niezależnie od powyższego, do organu należy rozważenie, czy istnieją inne przesłanki wykreślenia podatnika z rejestru VAT, których nie wykazał u podstaw zaskarżonej czynności z [...] lutego 2025 r. i których nie objął wyrok z 9 lipca 2025 r. sygn. I SA/Sz 107/25. W świetle powyższego na obecnym etapie sąd ocenia, że treść zawiadomienia z [...] lutego 2025 r. nie została wywiedziona przez organ ani z ustalonych faktów, ani z adekwatnych przepisów prawa podatkowego. W tym zakresie postępowanie organu nosi znamiona dowolności, arbitralności, pozostaje w sprzeczności z celem prowadzenia rejestru podatników VAT, którym jest przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa obrotu prawnego, podatkowego. W konsekwencji do organu należy jednoznaczne, adekwatne do prawdy obiektywnej i obowiązującego stanu prawnego przeanalizowanie, czy i kiedy zaistniała przesłanka do wykreślenia spółki cywilnej z rejestru podatników VAT. W tej mierze postępowanie organu nie może być dowolne z uwagi na istotne skutki prawne takiej czynności oraz bezpieczeństwo obrotu prawnego. W zawiadomieniu z [...] lutego 2025 r. - ściśle rzecz biorąc - organ wymienił zaprzestanie wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu, nie zaś ustanie bytu prawnego spółki cywilnej. Nawet jeśli organ dokonuje wykreślenia z rejestru podatników VAT, przyjmując formę czynności materialno-technicznej, nie może być to wyłącznie stwierdzenie organu bez nawiązania do faktów i prawa, zwłaszcza w przypadku istotnego sporu o istnienie podatnika, o prowadzenie działalności gospodarczej. W ten sposób organ przecież kształtuje sytuację prawną osoby, czy osób zainteresowanych na gruncie prawa podatkowego (por. też wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej sygn. C-164/24 - system elektroniczny LEX). Z powodów omówionych wyżej należało stwierdzić bezskuteczność zaskarżonej czynności organu z 11 lutego 2025 r. na podstawie art. 146 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm. - P.p.s.a.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego (697 zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2, art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935 ze zm.). Obejmują one wpis od skargi (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) i opłatę od pełnomocnictwa (17 zł).