II FZ 177/08

Dnia 25 czerwca 2008 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA (del.) Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2008 roku na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Izby Finansowej zażalenia od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 października 2007 roku, sygn. akt I SAB/Kr 7/98 w sprawie ze skargi J. P. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. w rozpoznaniu odwołań od decyzji Wójta Gminy w P. z dnia 18 listopada 1997 roku w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za I półrocze 1996 roku, za II półrocze 1996 roku i za 1997 rok postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek J. P. o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wydanego w dniu 27 lutego 2004 r. postanowienia umarzającego postępowanie sądowe. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, iż odpis orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie został doręczony skarżącemu 19 lutego 2007., a następnie postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2007 r. ustanowiono dla strony adwokata z urzędu. Wskazał również, iż w dniu 7 maja 2007 r. pełnomocnik z urzędu otrzymał zarządzenie Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczeniu do reprezentowania J. P. w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W dniu 11 czerwca 2007 r. adwokat złożył skargę kasacyjną na postanowienie umarzające postępowanie sądowe, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. We wniosku podniósł, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego, gdyż ten w terminie otwartym do złożenia środka odwoławczego wniósł o przyznanie prawa pomocy, a żądanie to rozpoznane zostało po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Dokonując formalnej kontroli wniosku o przywrócenie terminu Sąd pierwszej instancji ocenił, iż doszło do przekroczenia siedmiodniowego terminu, o którym stanowi art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Zdaniem Sądu wskazany w tym przepisie termin należało liczyć od daty doręczenia pełnomocnikowi zarządzenia Okręgowej Rady Adwokackiej, to jest od dnia 7 maja 2007. Ponieważ wniosek został złożony 11 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowił o jego odrzuceniu na podstawie art. 88 p.p.s.a. Dodatkowo Sąd wskazał, iż termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu nie może być liczony od dnia udzielenia pełnomocnictwa przez skarżącego, bowiem w takiej sytuacji strona mogłaby dowolnie przedłużać moment rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej lub uprawomocnienia się orzeczenia w razie odstąpienia od jego zaskarżenia. W zażaleniu strona zakwestionowała opisane wyżej postanowienie w całości, zarzucając naruszenie art. 86 § 1, art. 244 § 2 i art. 37 § 1 p.p.s.a. i w związku z tym domagała się jego uchylenia w całości i rozpoznania wniosku. W uzasadnieniu złożonego środka zaskarżenia argumentowano, iż odmiennie niż na gruncie postępowania cywilnego, ustanowienie adwokata z urzędu do działania przed sądem administracyjnym stanowi jedynie uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa (art. 244 § 2 p.p.s.a.), a zatem pełnomocnik może skutecznie podejmować czynności w imieniu zastępowanego dopiero, gdy zostanie umocowany przez osobę, której przyznano prawo pomocy. Podkreślono również, iż w niniejszej sprawie adwokat niezwłocznie po uzyskaniu informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu (7 maja 2007 r.) zwrócił się do J. P. o udzielenie pełnomocnictwa (8 maja 2007 r.), które otrzymał 4 czerwca 2007 r., wobec czego dopiero od tej daty mógł występować przed Sądem w imieniu skarżącego. Zaznaczono także, iż do momentu otrzymania pełnomocnictwa pełnomocnik nie był uprawniony do przeglądania akt sądowych celem sporządzenia skargi kasacyjnej i wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wniosek ten wraz z środkiem odwoławczym został złożony w dniu 11 czerwca 2007 r., a więc w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi do złożenia skargi kasacyjnej. Zdaniem żalącego wskazany siedmiodniowy termin nie może być liczony, jak to przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny, od daty doręczenia zarządzenia Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczeniu adwokata z urzędu, bowiem nie zostaje wówczas uwzględniony czas niezbędny na uzyskanie pełnomocnictwa, bez którego zastępca procesowy nie ma możliwości faktycznego działania w imieniu strony. Wyjaśniono nadto, iż skarżący jest osobą starszą, schorowaną, mieszka około 100 km od Krakowa, nie posiada telefonu i z tej przyczyny adwokat mógł się z nim kontaktować jedynie listownie. W opinii strony, w takiej sytuacji, przyjęcie stanowiska zajętego przez Sąd w zaskarżonym postanowieniu podważało sens przyznania skarżącemu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne. Występujące w rozpoznawanej sprawie zagadnienie procesowe dotyczy określenia początku biegu terminu siedmiodniowego do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu po upływie terminu do wzruszenia orzeczenia. W myśl art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Mając na uwadze treść zacytowanego przepisu rozstrzygnąć należy kluczowy w niniejszej sprawie problem, a mianowicie ustalenie momentu ustania przyczyny uchybienia przez skarżącego terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Przedmiotowe zagadnienie było już analizowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyrażany jest pogląd, iż w przypadku wyznaczenia pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi kasacyjnej, po upływie trzydziestodniowego terminu określonego w art. 177 § 1 p.p.s.a., przyczyna uchybienia terminu do wniesienia kasacji przez takiego pełnomocnika ustaje w dniu, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia kasacji, a nie w dniu dowiedzenia się przez niego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem (por. postanowienia NSA: z dnia 27 maja 2008 r. II OZ 513/08 dostępne w internecie, z dnia 13 czerwca 2008 r. I OZ 376/08). Sąd w niniejszej sprawie podziela to stanowisko. Słusznie strona podnosi w zażaleniu, iż stosowanie do art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy nie jest jednoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa, bowiem dla skuteczności czynności procesowych dokonywanych przez reprezentanta konieczne jest dodatkowo uzyskanie przez niego umocowania do działania w imieniu zastępowanego. Dopiero dysponując pełnomocnictwem procesowym pełnomocnik jest legitymowany przeglądać akta, składać pisma procesowe, w tym środki odwoławcze. Na powyższe wskazuje zapis art. 37 § 1 p.p.s.a. stanowiący, iż pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Zatem w niniejszej sprawie występujący w zastępstwie skarżącego adwokat mógł skutecznie złożyć wniosek o przywrócenie terminu wraz ze skargą kasacyjną najwcześniej w dacie otrzymania dokumentu pełnomocnictwa. Zdaniem Sądu odwoławczego data ta, to jest 4 czerwca 2007 r. otwierała termin do żądania restytucji terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy za błędne uznać należało stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż moment, w którym ustała przyczyny uchybienia terminowi wyznaczała data doręczenia pełnomocnikowi zarządzenia Okręgowej Rady Adwokackiej o imiennym wyznaczeniu osoby pełnomocnika z urzędu. W tym zakresie na akceptację zasługują wywody strony, iż przyjęcie takiej koncepcji w większości przypadków, gdy konieczne jest skontaktowanie się pełnomocnika z klientem za pośrednictwem poczty, skutkowałoby odrzuceniem wniosku z powodu niedochowania siedmiodniowego terminu. Skoro pełnomocnictwo procesowe adwokat ustanowiony z urzędu uzyskał 4 czerwca 2007 r. i od tego dnia należało liczyć bieg siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej łącznie z tym środkiem, to złożenie takiego wniosku 11 czerwca 2007 r. nastąpiło z zachowaniem ustawowego terminu. Tym samym odrzucając żądanie strony Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył art. 87 § 1 w związku z art. 88 p.p.s.a., co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a. Przywrócenie terminu jest możliwe wówczas, gdy strona bez swej winy dokonała nieterminowo czynności w postępowaniu sądowym (art. 86 § 1 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie czynnością tą było złożenie skargi kasacyjnej. Obowiązkiem wnoszącego o przywrócenie terminu jest uprawdopodobnienie, iż jego upływ był wynikiem okoliczności niezawinionych (art. 87 § 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu drugiej instancji przesłanka ta została wykazana. W terminie do złożenia środka odwoławczego skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomoc w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata, natomiast w przedmiocie tego żądania rozstrzygnięto dopiero po upływie ustawowego terminu 30 dni. Na powyższą okoliczność skarżący nie miał wpływu, a zatem nie można mu zarzucić, iż wniesienie skargi kasacyjnej po terminie nastąpiło na skutek niedołożenia przez niego należytej staranności. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił w punkcie 2 postanowienia przywrócić stronie termin do złożenia skargi kasacyjnej