II SA/Lu 163/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maciej Kierek (spr.), Wiesława Achrymowicz asesor WSA, Protokolant stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2004 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej D. Z. 30 (trzydzieści ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Zaskarżoną decyzją Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego /tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071./ - po rozpatrzeniu odwołania D.Z. od decyzji Prezydenta Miasta przez Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miejskiego z dnia [...] listopada 2002 r. znak: [...], w sprawie odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości – orzekł utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdza się, że D.Z. wystąpiła z wnioskiem o zwrot nieruchomości położonej w Z. przy ul. P. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że działka ta nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia i po stwierdzeniu nieważności decyzji o uwłaszczeniu "Polskiej Poczty, Telegrafu i Telefonu" nie ma już przeszkód do pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy. Po rozpatrzeniu tego wniosku, Prezydent Miasta , decyzją z dnia [...]listopada 2002 r. znak: [...], odmówił zwrotu części nieruchomości oznaczonej dawnym numerem [...], w obr. [...], obecnie wchodzącej w skład działki Nr [...], w ark. mapy ewid. [...], położonej w Z. przy ul. P. Organ I instancji ustalił, że żądanie zwrotu dotyczy części działki Nr [...], wchodzącej obecnie w skład działki Nr [...]. Działka Nr [...] stanowiła własność S.K. /postanowienie Sądu Powiatowego z dnia [...] stycznia 1966 r. Sygn. akt [...]/. Prawo do spadku po nim nabyli: M.K., D.Z. i W.K. /postanowienie Sądu Powiatowego z dnia [...] lipca 1971 r. Sygn. akt [...]/; po M.K.: D.Z. i W.K., zaś po W.K. – w całości D.Z. /postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...]marca 2001 r. sygn. akt [...]. Odjęcie prawa własności działki Nr [...] nastąpiło na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...]maja 1977 r. Nr [...], w celu budowy biurowca Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Obecnie część działki Nr [...], której dotyczy żądanie zwrotu, wchodzi w skład działki Nr [...], w ark. mapy ewid. [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa. Na jej niewielkiej części znajdują się fundamenty budynku. W ocenie organu I instancji dla dokończenia rozpoczętej inwestycji potrzebna jest cała nieruchomość, której dotyczy żądanie zwrotu. Organ ustalił bowiem, że centralna część działki nr [...] zabudowana jest obiektem, którego budowa została zaprzestana na etapie stanu zerowego, tj. fundamentów i podpiwniczenia, a więc realizacja celu wywłaszczenia została rozpoczęta, chociaż od lat, ze względu na toczące się postępowanie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, nie kontynuowano żadnych prac budowlanych i inwestycji nie ukończono. Z koncepcji planu zagospodarowania terenu wynika, że na bazie istniejącego podpiwniczenia ma powstać budynek główny Urzędu Poczty i Telekomunikacji, natomiast na jego zapleczu pomocniczy budynek gospodarczo-techniczny. Do lokalizacji tych obiektów dostosowano rozwiązania komunikacyjne zarówno dla ruchu pieszego jak i samochodowego – dwa parkingi dla samochodów osobowych od strony ul. P. miejscami postojowymi oraz plac manewrowo-gospodarczy do obsługi budynku zaplecza. W ocenie organu I instancji także została spełniona przesłanka zbędności wywłaszczonej nieruchomości, wynikająca z art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Inwestycja została rozpoczęta /fundamenty i podpiwniczenie/ i w całości jest niezbędna dla Poczty Polskiej Telekomunikacji Polskiej S.A. Jednostki te otrzymały teren wraz z rozpoczętą inwestycją na podstawie umowy z dnia 2 września 1985 r. za kwotę 22.607.108 starych zł. Dla prawidłowego funkcjonowania budynku głównego zaprojektowano budynek pomocniczy z placem manewrowym i awaryjnym dojazdem od ul. Ż., dlatego też dla kontynuowania inwestycji niezbędna jest w/w nieruchomość wnioskowana do zwrotu. Ponadto organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z przyjętym orzecznictwem zwrot nieruchomości jest możliwy, gdy łącznie zostaną spełnione dwie przesłanki prawne: po pierwsze – nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz po drugie – aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi /wyrok SN III RN 25/98 Prok. i Pr. 1999/1/53/, a w niniejszej sprawie nie została spełniona pierwsza z tych przesłanek. Od decyzji tej odwołała się D. Z. Podnosi, że na jej działce nie wykonano żadnych prac, które w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami mogłyby przeszkadzać zwrotowi nieruchomości. Uważa, że na jej działce nie ma żadnych fundamentów rozpoczętej inwestycji. Wnosi więc o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie sprawy. Organ odwoławczy zważył, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm./ poprzedni właściciel lub jego spadkobierca może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stałą się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przez zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu należy rozumieć nie rozpoczęcie w ogóle /art. 137 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami/ lub nie zrealizowanie /art. 137 ust. 1 pkt 2 tej ustawy/ przez podmiot na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości celu, dla którego realizacji nieruchomość została wywłaszczona. W niniejszej sprawie, D.Z. i W.K. zostali wywłaszczeni z działek nr [...] o pow. 85 m2 i nr [...] o pow. 888 m2 /łączna pow. 973 m2/ na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 1977 r. nr [...] w celu budowy biurowca Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...]listopada 1994 r. znak: [...], sprostowanej postanowienie z dnia [...]sierpnia 1997 r. znak: [...] i decyzji Wojewody z dnia [...] kwietnia 1997 r. znak: [...], dokonano zwrotu na rzecz D.Z. i W.K. działki nr [...], art. 54, o pow. 213 m2 i działki nr [...], ark. 59, o pow. 121 m2, położonych w Z. przy ul. N. stanowiących dawną działkę nr [...] i część dawnej działki nr [...]. W sprawie zwrotu pozostałej części dawnej działki nr [...] postępowanie administracyjne przekazano organowi I instancji celem ponownego rozpatrzenia sprawy w tej części i niniejsze postępowanie dotyczy zwrotu pozostałej części działki nr [...], która obecnie wchodzi w skład działki nr [...]. Organ odwoławczy podziela pogląd organu I instancji, iż nastąpiło rozpoczęcie realizacji inwestycji, a więc nie została spełniona przesłanka zbędności nieruchomości określona w art. 137 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami. Celem na działce nr [...] była budowa biurowca Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Inwestorem bezpośrednim tej inwestycji był Urząd Wojewódzki, a inwestorem zastępczym – Wojewódzka Dyrekcja Inwestycji. W aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających bezpośrednio, kiedy rozpoczęto realizację tej inwestycji, ale nie ulega wątpliwości, że nastąpiło to przed 1985 r. /umowa zawarta w dniu 2 września 1985 r. pomiędzy Urzędem Wojewódzkim, a Dyrekcją Okręgową Poczty i Telekomunikacji na zbycie rozpoczętej budowy budynku KW PZPR / i przed złożeniem przez byłych właścicieli wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości /wniosek w tej sprawie z dnia 17 września 1991 r. wpłynął do Urzędu Rejonowego w dniu 19 września 1991 r./ i że wykonany stan "zerowy" planowanego budynku istnieje. Nie znajduje też uzasadnienia zarzut, ze obiekt budowlany nie jest zlokalizowany na wywłaszczonej nieruchomości. W aktach sprawy znajduje się zarówno wykaz zmian gruntowych dla wywłaszczonej działki nr [...], jak i mapy: ewidencyjna i zasadnicza, na których dla celów niniejszego postępowania zostały naniesione dawne granice tej działki. Dokumenty te potwierdzają prawidłowość ustaleń organu I instancji, że obiekt ten jest w niewielkiej części zlokalizowany na wywłaszczonej działce. Pozostały obszar tej działki jest natomiast niezbędny dla prawidłowego zagospodarowania i funkcjonowania obiektu. Od tej decyzji D.Z. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze stwierdza, że w trwającym od 1999 r. postępowaniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej pod budowę biurowca KW PZPR, nie została ona zagospodarowana na cel wywłaszczenia. Z tego powodu część nieruchomości została już zwrócona, natomiast w dalszym ciągu domaga się zwrotu pozostałej części niewykorzystanej na cel wywłaszczenia. To, ze pozostała część wywłaszczonej nieruchomości jest zbędna na cele wywłaszczenia, wynika w sposób oczywisty z ustalonego przez organy stanu faktycznego. Na pierwszej stronie uzasadnienia zaskarżonej decyzji Wojewoda stwierdza, że na niewielkiej części wywłaszczonej nieruchomości znajdują się fundamenty budynku – jego zdaniem fundamenty nie znajdują się na jej działce, gdyby nawet uznać, że te fundamenty znajdują się na niewielkiej części, to pozostała część, powinna podlegać zwrotowi, jako zbędna na cel wywłaszczenia. Wobec nie zrealizowania na wywłaszczonej nieruchomości biurowca KW PZPR nieruchomość była zbędna, a cel wywłaszczenia w 1991 roku, kiedy złożony został wniosek o zwrot w świetle art. 69 ustawy o gospodarce gruntami, jak i w świetle art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zaś oświadczenia Poczty Polskiej i Telekomunikacji, iż nieruchomość jest niezbędna do realizacji inwestycji, nie ma znaczenia w świetle art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Natomiast argument, iż postępowanie o zwrot nieruchomości uniemożliwia realizację inwestycji, nie powinien być użyty w demokratycznym Państwie Prawa, które gwarantuje zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy jest ona zbędna na cel wywłaszczenia. Ponieważ taka sytuacja ma miejsce w jej przypadku, korzysta z przysługującego jej prawa. Nadto argument ten jest chybiony w świetle ustalonego stanu faktycznego, jak i obowiązującego prawa, gdyż nie ona przeszkadza w budowie, a tylko stara się o zwrot nieruchomości, bo uważa, że od 1977 r. nikomu ona do niczego nie jest potrzebna i nic na niej nie zrealizowano. Nadto od 1985 r. do 1991 r. tj. przez 6 lat Poczta Polska nic nie zrobiła. Podnieść przy tym należy, że nie ma żadnego dowodu na to, że fundamenty wybudowane zostały w ciągu siedmiu lat od wywłaszczenia. Wiadomo tylko, że w dacie 2 września 1985 r. na wywłaszczonych nieruchomościach znajdowały się fundamenty, co nie oznacza, że budowa nastąpiła przed 1985 r., jak twierdzi Wojewoda, a mogła rozpocząć się w 1985 r. Jednakże w jej sprawie nie ma to znaczenia, gdyż na wywłaszczonej nieruchomości nic nie zostało wybudowane. W odpowiedzi na skargę organ administracji wnosi o jej oddalenie. Rozpatrując złożoną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm./. W dacie orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowił przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi /brak przesłanek negatywnych/. W sprawie ma więc wyłącznie zastosowanie przepis art. 137 cyt. ustawy. Przez zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu należy rozumieć nie rozpoczęcie w ogóle /ust. 1 pkt 1/ lub nie zrealizowanie /ust. 1 pkt 2/ przez podmiot na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości celu, dla którego realizacji nieruchomość została wywłaszczona. W sprawie nastąpiło rozpoczęcie realizacji inwestycji, ale tylko na części spornej nieruchomości. Organ wyższy sam w uzasadnieniu decyzji stwierdza, że dokumenty potwierdzają prawidłowość ustaleń organu I instancji, że obiekt ten /fundamenty/ jest w niewielkiej części zlokalizowany na wywłaszczonej działce. Powyższe oznacza, że część nieruchomości na której znajdują się fundamenty budynku wraz z terenem niezbędnym dla jego budowy określonym w prawie budowlanym i rozporządzeniu o warunkach technicznych w budownictwie nie jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i wobec tej części nie ma zastosowania art. 137 cyt. ustawy. Natomiast w stosunku do pozostałej części nieruchomości zarzuty skargi są zasadne i organ administracji winien powtórnie dokonać oceny dowodów występujących w sprawie i rozważyć możliwość zwrotu pozostałej części nieruchomości. W sytuacji występującej w sprawie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ orzekł jak w sentencji.