II SA/Lu 162/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maciej Kierek (spr.), Wiesława Achrymowicz asesor WSA, Protokolant stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2004 r. sprawy ze skargi H. P., L. P. na decyzję Wojewody z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących H. P. i L. P. po 30 (trzydzieści ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Zaskarżoną decyzją Wojewoda działając na postawie art.138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania H. P. i L.P. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miejskiego z dnia [...] listopada 2002 r. znak: [...], w sprawie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Po rozpatrzeniu wniosku H.P. i L. P. o zwrot dawnej dz. nr [...], obr. [...], położonej w Z., obecnie wchodzącej w skład dz. nr [...], w ark. mapy ew. [...], organ I instancji decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. znak: [...], odmówił jej zwrotu. W postępowaniu administracyjnym, organ I instancji ustalił, że H. P. i L. P. byli współwłaścicielami w/w nieruchomości na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] marca 1973 r. nr [...]. Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 1976 r. nr [...] w związku z planowaną budową biurowca Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Obecnie działka ta wchodzi w skład dz. nr ew. [...] i stanowi własność Skarbu Państwa. Dla nieruchomości tej prowadzona jest księga wieczysta KW Nr [...]. W wyniku przeprowadzonych oględzin zagospodarowania nieruchomości z udziałem stron, stwierdzono, że na działce będącej przedmiotem postępowania znajdują się fundamenty budynku. Cała dz. nr [...] o pow. 9654 m2 została ogrodzona. Zarówno przedstawiciele Poczty Polskiej jak i Telekomunikacji SA oświadczyli, że przedmiotowa działka jest im niezbędna, a toczące się postępowanie administracyjne o jej zwrot uniemożliwia uregulowanie stanu prawnego całej nieruchomości i blokują dalsze prowadzenie prac inwestycyjnych zmierzających do docelowego urządzenia całego terenu. Na rozprawie administracyjnej instytucje te podtrzymały stanowisko, że dla realizacji rozpoczętej inwestycji niezbędna jest całość wywłaszczonej działki. Organ ustalił, że centralna część działki nr [...], obejmująca działkę o dawnym numerze [...], zabudowana jest obiektem, którego budowa została zaprzestana na etapie stanu zerowego tj. fundamentów i podpiwniczenia, wykonanych prawdopodobnie w 1979 r. Wprawdzie w aktach sprawy brak jest bezpośrednich dowodów potwierdzających ten fakt, ale z pism Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami z dnia 4 stycznia 1979 r. i z dnia 24 stycznia 1980 r. do Wojewódzkiej dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich, która była inwestorem zastępczym (inwestorem bezpośrednim był Urząd Wojewódzki), wynika, że właśnie w tym czasie przystąpiono do realizacji zamierzonego przedsięwzięcia. W ocenie organu I instancji jest oczywistym, że rozpoczęto realizację celu wywłaszczenia, chociaż ze względu na toczące się postępowanie o zwrot, nie kontynuowano prac budowlanych i inwestycja nie została ukończona. Z koncepcji planu zagospodarowania terenu wynika, że na bazie istniejącego podpiwniczenia ma powstać budynek główny Urzędu Poczty i Telekomunikacji, natomiast na jego zapleczu budynek pomocniczy gospodarczo-techniczny. Do lokalizacji tych obiektów dostosowano rozwiązania komunikacyjne zarówno dla ruchu pieszego jak i samochodowego - dwa parkingi dla samochodów osobowych od strony ul. P. miejscami postojowymi oraz plac manewrowo-gospodarczy do obsługi budynku zaplecza. W ocenie organu I instancji nie została spełniona przesłanka zbędności wywłaszczonej nieruchomości wynikająca z art.137 ust.1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Inwestycja została rozpoczęta (fundamenty i podpiwniczenie) i w całości jest niezbędna dla Poczty Polskiej i Telekomunikacji Polskiej SA. Jednostki te otrzymały teren wraz z rozpoczętą inwestycją na podstawie umowy z dnia 2 września 1985 r. za kwotę 22.607.108 starych zł. Dla prawidłowego funkcjonowania budynku głównego zaprojektowano budynek pomocniczy z placem manewrowym i awaryjnym dojazdem od ul. Ż., dlatego też dla kontynuowania inwestycji niezbędna jest całość wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z przyjętym orzecznictwem zwrot nieruchomości jest możliwy gdy łącznie zostaną spełnione dwie przesłanki prawne: po pierwsze - nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz po drugie - aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi (wyrok SN III RN 25/98 Prok. i Pr. 1999/1/53), a w niniejszej sprawie nie została spełniona pierwsza z tych przesłanek. Od decyzji tej odwołali się H.P. i L.P. Uważają, że fundamenty, o których mowa w decyzji nie leżą na ich działce, ale na sąsiedniej. Ponadto na ich działce nie rozpoczęto w ciągu 7 lat od wywłaszczenia żadnych prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, a plany odnośnie przyszłego zagospodarowania nie mają w sprawie znaczenia. Wnoszą o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie rozstrzygnięcia odnośnie zwrotu. Organ odwoławczy zważył co następuje: Zgodnie z art.136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 z późn. zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przez zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu należy rozumieć nie rozpoczęcie w ogóle (art.137 ust.1 pkt 1 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami) lub nie zrealizowanie (art.137 ust. 1 pkt 2 tej ustawy) przez podmiot na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości celu, dla którego realizacji nieruchomość została wywłaszczona. W niniejszej sprawie organ odwoławczy podziela pogląd organu I instancji, iż nastąpiło rozpoczęcie realizacji inwestycji, a więc nie została spełniona przesłanka zbędności nieruchomości określona w art.137 ust.1 pkt 1 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 1976 r. nr [...], utrzymaną w mocy, w części dotyczącej wywłaszczenia, decyzją Zastępcy Dyrektora Wydziału Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] sierpnia 1977 r. nr [...], celem wywłaszczenia była budowa biurowca Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej . Inwestorem bezpośrednim tej inwestycji był Urząd Wojewódzki, a inwestorem zastępczym - Wojewódzka Dyrekcja Inwestycji. W aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających bezpośrednio kiedy rozpoczęto realizację tej inwestycji, ale nie ulega wątpliwości, że nastąpiło to przed 1985 r. (umowa zawarta w dniu 2 września 1985 r. pomiędzy Urzędem Wojewódzkim, a Dyrekcją Okręgową Poczty i Telekomunikacji na zbycie rozpoczętej budowy Budynku KW PZPR ) i przed złożeniem przez byłych właścicieli wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (wniosek w tej sprawie z dnia 22.07.1991 r. wpłynął do Urzędu Miejskiego w dniu 25.07.1991 r.) i że wykonany stan "zerowy" planowanego budynku istnieje. Nie znajduje też uzasadnienia zarzut, że obiekt budowlany nie jest zlokalizowany na wywłaszczonej nieruchomości. W aktach sprawy znajduje się zarówno wykaz zmian gruntowych dla wywłaszczonej działki nr [...] jak i mapy: ewidencyjna i zasadnicza, na których dla celów niniejszego postępowania zostały naniesione dawne granice tej działki. Dokumenty te potwierdzają prawidłowość ustaleń organu I instancji, że obiekt ten jest częściowo zlokalizowany na wywłaszczonej nieruchomości. Pozostały obszar wywłaszczonej nieruchomości jest natomiast niezbędny do prawi91owego zagospodarowania i funkcjonowania obiektu. Od tej decyzji H. P. i L. P. wnieśli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze stwierdzają, że w trwającym od 1991r. postępowaniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej pod budowę biurowca KW PZPR twierdzą, że nie została ona zagospodarowana na cel wywłaszczenia. To, że wywłaszczona nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia wynika w sposób oczywisty z ustalonego przez organy stanu faktycznego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda stwierdza, że na niewielkiej części wywłaszczonej nieruchomości znajdują się fundamenty budynku. Ustalono, że działka Nr [...] obejmuje działkę Nr [...] i na działce Nr [...] znajdują się fundamenty, czemu nie zaprzeczają skarżący, ale nic na ich działce, a jeśli nawet to tylko częściowo, co wynika z drugiego akapitu 3 strony zaskarżonej decyzji, co oznacza, że powinna być zwrócona część niezagospodarowana, a czego organy w ogóle nie rozpatrywały. Wobec nie zrealizowania na wywłaszczonej nieruchomości biurowca KW PZPR nieruchomość była zbędna na cel wywłaszczenia w 1991r., kiedy złożony został wniosek o zwrot w świetle art. 69 ustawy o gospodarce gruntami , jak i dzisiaj w świetle art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zaś oświadczenia Poczty Polskiej i Telekomunikacji , iż nieruchomość jest niezbędna do realizacji inwestycji nie ma znaczenia w świetle art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Natomiast argument, że postępowanie o zwrot nieruchomości uniemożliwia realizację inwestycji nie powinien być użyty w demokratycznym państwie prawa, które gwarantuje zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy jest ona zbędna na cel wywłaszczenia. W odpowiedzi na skargę organ administracji wnosi o jej oddalenie. Rozpatrując złożoną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). W dacie wydania decyzji ostatecznej brak było negatywnych przesłanek zwrotu określonych przez cyt. ustawę tzn. że stan prawny nieruchomości nie stanowił przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. W sprawie ma więc wyłącznie zastosowanie przepis art. 137 cyt. ustawy. Przez zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu należy rozumieć nie rozpoczęcie w ogóle (ust. 1 pkt 1) lub nie zrealizowanie (ust. 1 pkt 2) przez podmiot na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości celu, dla którego realizacji nieruchomość została wywłaszczona. W sprawie nastąpiło rozpoczęcie realizacji inwestycji, ale tylko na części spornej nieruchomości. Wojewoda L. sam w uzasadnieniu decyzji stwierdza, że dokumenty potwierdzają prawidłowość ustaleń organu I instancji, że obiekt ten (fundamenty) jest w niewielkiej części zlokalizowany na wywłaszczonej działce. Oznacza to , że część nieruchomości na której znajdują się fundamenty budynku wraz z terenem niezbędnym dla jego budowy określonym w prawie budowlanym i przepisach rozporządzenia o warunkach technicznych w budownictwie nie jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i wobec tej części nie ma zastosowania art. 137 cyt. ustawy. Natomiast w stosunku do pozostałej części nieruchomości zarzuty skargi są zasadne i organ administracji winien powtórnie dokonać oceny dowodów występujących w sprawie i rozważyć możliwość zwrotu pozostałej części nieruchomości. W sytuacji występującej w sprawie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.