OSK 98/04

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Janeczko, Sędziowie NSA Alicja Plucińska - Filipowicz, Zbigniew Rausz(spr.), Protokolant Edyta Pawlak, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z dnia 12 listopada 2003 r. sygn. akt II SA/Lu 1006/02 w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia dyscyplinarnego oddala skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie, wyrokiem z 14 listopada 2003 r. sygn. akt II SA/Lu 1006/02 uchylił orzeczenie dyscyplinarne Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z [...] Nr L.dz. [...] oraz poprzedzające je orzeczenie dyscyplinarne Komendanta Miejskiego Policji w Lublinie z [...] Nr [...] w przedmiocie wymierzenia S. G. kary dyscyplinarnej w postaci wydalenia ze służby. Orzeczenie dyscyplinarne, którego dotyczy powyższy wyrok zostało wydane na podstawie art. 134 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji oraz przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz.U. z 1998 r. Nr 4, poz. 14). Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że w dniu 9 maja 2002 r. Komendant Miejski Policji w Lublinie wszczął postępowanie dyscyplinarne wobec st. post. S. G. – policjanta Ogniwa Konwojowo-Ochronnego Sekcji Policji Sądowej i Konwojowej Komendy Miejskiej Policji w Lublinie obwinionego o to, że w dniu 8.V.2002 r. wbrew obowiązkowi zachowania trzeźwości, znajdując się w stanie po spożyciu alkoholu (1,86 promila alkoholu w wydychanym powietrzu), podjął czynności służbowe tj. o przewinienie wyczerpujące znamiona wykroczenia określonego w art. 70 § 2 Kodeksu Wykroczeń. Zebrany w trakcie prowadzonego postępowania dyscyplinarnego materiał dowodowy potwierdził popełnienie w sposób zawiniony przewinienia stanowiącego treść zarzutu. Zarzucone S. G. przewinienie stanowi jedno z najcięższych przewinień w służbie o zdecydowanie ujemnych skutkach dla służby ze względu na sprzeniewierzenie się podstawowym zasadom tej służby. Dlatego wymierzenie najsurowszej kary dyscyplinarnej jaką jest wydalenie ze służby w Policji jest w pełni uzasadnione. S. G. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie na orzeczenie dyscyplinarne Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie, o którym wyżej mowa, zarzucając mu rażące naruszenie w/w rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19.XII.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień....oraz obrazę art. 70 § 2 Kodeksu Wykroczeń przez przyjęcie, że skarżący podjął czynności służbowe po użyciu alkoholu. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie uznał, że skarga jest zasadna aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Sąd zaznaczył, że zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie dyscyplinarne organu I instancji zostały wydane na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19.XII.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz .U. z 1998 r. Nr 4, poz. 14), które oparte zostało na delegacji zawartej w art. 139 ust. 2 ustawy z 6.IV.1990 r. o Policji (Dz. U. z 2000 r. Nr 101, poz. 1092 z późn. zm.). Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 8.X.2002 r. w sprawie o sygn. akt K 36/00 (Dz. U. N 176, poz. 1457) stwierdził, że art. 139 ust. 2 ustawy o Policji w części dotyczącej postępowania dyscyplinarnego jest niezgodny z art., 92 ust. 1 Konstytucji. Utrata mocy tego przepisu w części dotyczącej postępowania dyscyplinarnego z dniem 30.IX.2003 r. oznacza, że utracił również moc w tej części rozporządzenie z 19.XII.1997 r. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w przepisach właściwych dla danego postępowania. W myśl art. 145a § 1 kpa. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności danego aktu normatywnego. Takie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest zatem samodzielną podstawą wznowienia postępowania administracyjnego. Z przepisu art. 22 ust. 2 ustawy z 11.V.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.), wynika, że Sąd uchyla zaskarżony akt, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Dlatego też – zdaniem Sądu, mając na uwadze powyższy przepis prawa oraz art. 29 cyt. ustawy należało uchylić orzeczenie dyscyplinarne organów obu instancji. Od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z 14.XI.2003 r., o którym wyżej mowa, skargę kasacyjną wniósł Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie reprezentowany przez radcę prawnego Z. Ż. zaskarżając wyrok ten w całości. W skardze kasacyjnej jako podstawę zaskarżenia przyjęto: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 7 Konstytucji RP i przyjęcie, że organy Policji tj. Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie oraz Komendant Miejski Policji w Lublinie nie działały na podstawie i w granicach prawa, 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 190 ust. 3 Konstytucji RP przez przyjęcie, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji istniały podstawy do zastosowania art. 190 ust. 4 Konstytucji RP w związku z art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z 11.V.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, 3) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 22 ust. 2 pkt 2 oraz art. 29 ustawy z 11.V.1990r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym polegające na przyjęciu, iż w sprawie będącej przedmiotem skargi kasacyjnej nastąpiło naruszenie prawa dające podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego z tych względów, że według Sądu w dacie wydania orzeczeń dyscyplinarnych nie obowiązywały przepisy, na podstawie których je wydano. Z tych względów wnoszący skargę kasacyjną domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej podniesiono, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 8.X.2002 r. w sprawie o sygn. akt K.36/00 (Dz.U. Nr 176, poz. 1457) uznał art. 139 ust. 2 ustawy o Policji w części dotyczącej postępowania dyscyplinarnego za niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z tym wyrokiem, utrata mocy powołanego przepisu miała nastąpić z dniem 30.IX.2003 r. Oznacza to - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – iż utraci moc z tą datą i w tej części również rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19.XII.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz. U. Nr 4 z 1998 r. poz. 14). Natomiast w skarżonym orzeczeniu Sąd błędnie przyjął, iż na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, o którym wyżej mowa, dawało podstawę do przyjęcia, iż przepis art. 139 ust. 2 ustawy o Policji i wydane na jego podstawie rozporządzenie nie obowiązywały już przed datą 30. IX.2003 r., a więc organy policyjne nie działały na podstawie prawa i w jego granicach. Takie stanowisko jest wyraźnie sprzeczne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, z treści którego jednoznacznie wynika, że art. 139 ust. 2 ustawy o Policji w części dotyczącej postępowania dyscyplinarnego traci moc dopiero z dniem 30.IX.2003 r. a nadto, Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdził, iż rozważył skutki, jakie mogłoby pociągnąć za sobą natychmiastowe wejście w życie orzeczenia o niekonstytucyjności wskazanego wyżej przepisu – dlatego też zastosował art. 190 ust. 3 Konstytucji co oznaczało, iż utrata mocy obowiązującej art. 139 ust. 2 ustawy o Policji i wydanego na jego podstawie rozporządzenia, nastąpi w terminie późniejszym (30.IX.2003 r.). Oznacza to także, że do dnia 29.IX.2003 r. organy policyjne działały na podstawie prawa i w jego granicach, nie naruszając art. 7 Konstytucji a nadto, że Sąd naruszył art. 190 ust. 3 i 4 Konstytucji. Sąd nie wykazał też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania przez co naruszył art. 22 ust. 2 pkt 2 i art. 29 ustawy o NSA tym bardziej, iż sam w uzasadnieniu skarżonego wyroku podniósł, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest samodzielną podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego (takiego trybu w sprawie niniejszej nie było – w zw. z art. 145a § 1 kpa). Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, stanowisko w niej zaprezentowane potwierdza dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna wniesiona przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie nie jest zasadna. Podstawę prawnomaterialną orzeczeń dyscyplinarnych wydanych przez organy Policji, których dotyczy zaskarżony skargą kasacyjną wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z 14.XI.2003 r. stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz.U. z 1998 r. Nr 4, poz. 14). Rozporządzenie to stanowi wykonanie delegacji zawartej w ustawie z 6.IV.1990 r. o Policji (Dz.U. z 2000 r. Nr 101, poz. 1092 z późn. zm.), która w art. 139 ust. 2 zobowiązała Ministra właściwego do spraw wewnętrznych do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad i trybu przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych, wymierzania w nich kar i ich wykonywania, odwoływania się od wymierzonych kar, a także właściwość przełożonych w tych sprawach. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 8.X.2002 r. sygn . akt K 36/00 ogłoszonym w Dzienniku Ustaw Nr 176 poz. 1457 orzekł, że powołany art. 139 ust. 2 ustawy z 6.IV.1990 r. o Policji w części dotyczącej postępowania dyscyplinarnego jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji i traci moc z dniem 30.IX.2003 r. Stosownie do postanowień art. 190 ust. 3 Konstytucji RP z 2.IV.1997 r. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić - jak w tym przypadku – inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, przy czym termin ten nie może przekroczyć 18 miesięcy gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – 12 miesięcy. Oznacza to, że z chwilą ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego lub też z upływem określonego przez Trybunał w tym orzeczeniu terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego sprzecznego z normą konstytucyjną – akt ten traci moc. Tracą też moc akty prawne wydane w oparciu o akt normatywny objęty wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Z momentem utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczące tego aktu normatywnego stanowi zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji administracyjnej lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Gdy chodzi o sprawy administracyjne, to jeżeli orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu prawa z Konstytucją zostało ogłoszone po dacie wydania (w oparciu o ten niekonstytucyjny przepis) decyzji ostatecznej – stanowi to przesłankę wznowienia postępowania na podstawie art. 145a § 1 kpa. Ta przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego różni się od podstaw wznowienia wyliczonych w art. 145 § 1 pkt 1-7 kpa pod względem konstrukcji prawnej tym, że w tym przypadku nie wystąpiła ona przed rozpoznaniem i rozstrzygnięciem sprawy decyzją ostateczną, a powstała dopiero po jej wydaniu. Odnosząc przedstawiony stan prawny do stanu sprawy, której dotyczy zaskarżony wyrok należy stwierdzić, że w związku z powołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8.X.2002 r. wystąpiła podstawa do wznowienia w oparciu o art. 145a § 1 kpa postępowania zakończonego orzeczeniem dyscyplinarnym Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z 4 lipca 2002r. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie, kontrolując w wyniku skargi Sławomira Gajdy legalność w/w orzeczenia dyscyplinarnego musiał zastosować się do nakazu wynikającego z postanowień art. 22 ust.2 pkt 2 ustawy z 11.V.1995 r. o Naczelnym Sądzi Administracyjnym, obowiązującego w czasie wydania przez Sąd objętego skargą kasacyjną wyroku. Przepis ten nakazuje Sądowi uchylenie decyzji lub postanowienia jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W tej sprawie Sąd Administracyjny prawidłowo stwierdził, że wystąpiło przy wydaniu wzmiankowanego orzeczenia dyscyplinarnego naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Naruszeniem prawa w rozumieniu art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy o NSA będzie w tym przypadku oparcie decyzji – orzeczenia dyscyplinarnego na normie prawnej, która okazała się wadliwa bo sprzeczna z Konstytucją i utraciła ważność w wyniku ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wadliwość przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną decyzji istniała nie tylko w momencie orzekania przez Trybunał Konstytucyjny odnośnie tego aktu normatywnego, ale i w momencie wydania tej decyzji – orzeczenia dyscyplinarnego ponieważ z tego powodu, że akt normatywny stanowiący podstawę prawną wydania decyzji jako sprzeczny z Konstytucją był wadliwy, art. 145a § 1 kpa uznaje tę wadliwość stwierdzoną orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego za przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego. Tak więc na podstawie art. 145a § 1 kpa może zostać wznowione postępowanie w każdej zakończonej ostateczną decyzją sprawie, jeżeli podstawę tej decyzji stanowił akt normatywny, o którego niezgodności z Konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny i który w wyniku ogłoszenia tego orzeczenia utracił moc prawną. Uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145a jest jednak ograniczone w czasie i jak stanowi art. 146 § 1 kpa może mieć miejsce tylko wówczas, gdy od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nie upłynęło pięć lat. W świetle powyższego wada zarówno orzeczenia dyscyplinarnego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie jak i poprzedzającego go orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji w Lublinie polegała na tym, że zostały one wydane na podstawie normy prawnej wprawdzie powszechnie obowiązującej w dacie podjęcia tych orzeczeń, ale wadliwej bo sprzecznej z obowiązującą normą konstytucyjną, co potwierdził omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego. To zaś wskazuje, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem, zaś skarga kasacyjna wniesiona od niego nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z tego względu na zasadzie art. 184 ustawy z 30.VIII.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) skargę kasacyjną należało oddalić.