I GSK 156/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.), Sędziowie NSA Janusz Drachal, Małgorzata Korycińska, Protokolant Aleksandra Kuc, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] SA od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2004 r. sygn. akt III SA/Kr 251/04 w sprawie ze skargi [...] SA na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia 2 lutego 2004 r. [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego - oddala skargę kasacyjną - Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2004 r. o sygn. akt III SA/Kr 251/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] S.A. w Krakowie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia 2 lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie długu celnego, umorzył postępowanie sądowe. W uzasadnieniu Sąd podał, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ Dyrektor Izby Celnej w Krakowie decyzją z dnia 30 kwietnia 2004 r., podjętą w trybie wznowienia postępowania po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uchylił w całości decyzję będącą przedmiotem zaskarżenia i uchylił poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Nowym Sączu z dnia 5 grudnia 2003 r. w części dotyczącej wartości celnej towaru i określił wartość celną towaru w wysokości 1.156.579,40 zł, a w pozostałej części utrzymał tę decyzję w mocy. Decyzja Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z 30 kwietnia 2004 r. została utrzymana w mocy decyzją tegoż organu z dnia 26 lipca 2004 r. nr [...]. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] S.A. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o rozpoznanie skargi z dnia 24 lutego 2004 r. Postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca spółka zarzuciła naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 54 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które miało istotny wpływ na wynik postępowania. Uzasadniając skargę kasacyjną strona skarżąca podniosła, że umorzenie postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny z powodu wzruszenia zaskarżonej decyzji w trybie wznowienia postępowania przez organ wydający decyzję uniemożliwia stronie skorzystanie z prawa kontroli decyzji w toku postępowania sądowego. Uchylanie decyzji w trybie wznowienia postępowania po wniesieniu przez stronę skargi na tę decyzję jest niedopuszczalne, co zostało potwierdzone w doktrynie i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 7 stycznia 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 1353/98). W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Krakowie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Zdaniem organu, zarówno ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i Ordynacja podatkowa nie stanowią, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego nie jest możliwe wzruszenie zaskarżonej decyzji w trybie wznowienia postępowania, w związku z czym zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Ponadto, podstawowym założeniem sądowej kontroli administracyjnej sprawowanej przez NSA jest zachowanie pierwszeństwa weryfikacji decyzji administracyjnej na drodze administracyjnej przed jej weryfikacją na drodze sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania: art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 54 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W uzasadnieniu tego zarzutu strona skarżąca kwestionuje natomiast dopuszczalność uchylenia przez organ, w trybie wznowienia, decyzji po jej zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Przepis art. 54 § 3 tej ustawy daje zaś organowi, którego decyzja została zaskarżona, prawo do samokontroli swego rozstrzygnięcia i w rezultacie – do uwzględnienia skargi w całości, do dnia rozpoczęcia rozprawy. Zarzut naruszenia przez WSA tych przepisów nie jest uzasadniony. Przepis art. 54 § 3 jest adresowany do organu, a nie do Sądu. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie mógł go naruszyć nawet pośrednio, ponieważ organ wzruszył zaskarżoną decyzję w trybie wznowienia postępowania (art. 240 i nast. Ordynacji podatkowej). Nie można było więc postawić Sądowi zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. przez nieuwzględnienie naruszenia przez organ art. 54 § 3 p.p.s.a., skoro organ nie podejmował decyzji w trybie przewidzianym w tym przepisie. Sąd nie naruszył również przepisu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., jako że istniała określona w nim przesłanka umorzenia postępowania. Postępowanie stało się bowiem bezprzedmiotowe wskutek uchylenia przez organ zaskarżonej decyzji. W myśl art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg m. in. na decyzje administracyjne. Kontrolowana przez sąd działalność administracji publicznej to zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie (decyzja) organu administracyjnego, jak i postępowanie administracyjne poprzedzające jej wydanie. Jeżeli zatem przedmiot sądowej kontroli – zaskarżona decyzja – została uchylona i zastąpiona nową decyzją, to postępowanie sądowe w sprawie ze skargi na tę decyzję (uchyloną) stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd I instancji rozstrzyga, co prawda, w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd może też, na podstawie art. 135 p.p.s.a. objąć swoim rozstrzygnięciem inne akty i czynności podjęte w granicach danej sprawy. Niemniej jednak postępowanie sądowe dotyczy zaskarżonej decyzji. Wyeliminowanie tej decyzji przez organ sprawia, że Sąd zostaje pozbawiony przedmiotu kontroli, mimo, że sprawa w sensie materialnoprawnym dalej istnieje. Sprawa nie staje się więc bezprzedmiotowa, natomiast bezprzedmiotowe staje się postępowanie sądowe, dotyczące zaskarżonej decyzji. Przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. uznaje zaś za przesłankę umorzenia postępowania sądowego bezprzedmiotowość tego postępowania. Już na marginesie można dodać, że strona niezadowolona z decyzji podjętej w trybie wznowienia mogła, po wyczerpaniu środków odwoławczych, zaskarżyć tę decyzję do sądu administracyjnego. Miała więc możliwość podnoszenia w tym trybie zarzutów co do niedopuszczalności wznowienia postępowania administracyjnego po wniesieniu skargi sądowej. Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną. Dlatego też na podstawie art. 184 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.