I GSK 99/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.), Sędziowie NSA Maria Myślińska, Hanna Szafrańska - Falkiewicz, Protokolant Joanna Kubacka, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 sierpnia 2004 r. sygn. akt SA/Sz 1460/03 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 18 czerwca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie długu celnego - oddala skargę kasacyjną - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2004 r. (sygn. akt SA/Sz 1460/03) oddalił skargę J. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 18 czerwca 2003 r. w przedmiocie długu celnego. W uzasadnieniu Sąd przedstawił stan sprawy: W dniu 16 czerwca 1999 r. w Urzędzie Celnym w Pomellen w Niemczech objęto towar w postaci odzieży używanej, szminek maskujących, spodni, nakryć głowy oraz naczynia procedurą tranzytu wg noty tranzytowej T2 nr 02968 z dnia 16 czerwca 1999 r. Towar ten został wprowadzony na polski obszar celny w dniu 16 czerwca 1999 r. przez przejście graniczne w Kołbaskowie i powinien był zostać dostarczony do urzędu celnego przeznaczenia – Oddziału Celnego w Toruniu do dnia 18 czerwca 1999 r. Towar nie został przedstawiony w urzędzie celnym przeznaczenia, dlatego postanowieniem z dnia 14 października 1999 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie wszczął postępowanie w sprawie uregulowania sytuacji towaru objętego procedurą tranzytu, a następnie decyzją z dnia 6 września 2001 r. określił kwotę wynikającą z długu celnego i odsetki w związku ze stwierdzeniem niezakończenia procedury tranzytu i usunięcia towaru spod dozoru celnego. W wyniku odwołania wniesionego przez głównego zobowiązanego w procedurze tranzytu – firmy "[...] - Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie uchylił decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia 6 września 2001 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ w celu wyjaśnienia czy kierowca pojazdu B. U. dokonywał przewozu towaru w swoim imieniu i na swoją rzecz, czy też wykonywał zlecenie przewozu na podstawie umowy z firmą "[...]" Transport Międzynarodowy i Krajowy J. C. w Chojnicach. Naczelnik Urzędu Celnego II w Szczecinie decyzją z dnia 24 lutego 2003 r., adresowaną do "[...] (główny zobowiązany), przewoźnika – firmy "[...]" Transport Międzynarodowy i Krajowy J. C., M. W. (odbiorcy towaru) oraz B. U. (pracownika przewoźnika, kierowcy) określił kwotę wynikającą z długu celnego w związku ze stwierdzeniem niezakończenia procedury tranzytu i usunięcia towaru spod dozoru celnego oraz umorzył postępowanie w stosunku do B. U.. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie decyzją z dnia 18 czerwca 2003 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie towar został usunięty spod dozoru celnego, gdyż nie został przedstawiony w urzędzie celnym przeznaczenia, co skutkowało powstaniem długu celnego na mocy art. 211 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.). Zgodnie z § 2 powołanego artykułu, dług celny powstaje z chwilą usunięcia towaru spod dozoru celnego. W przedmiotowej sprawie chwilą usunięcia spod dozoru był dzień następny po dniu, w którym towar należało dostarczyć do urzędu celnego przeznaczenia, tj. 19 czerwca 1999 r. Krąg dłużników, czyli osób zobowiązanych do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego, określa art. 211 § 3 Kodeksu celnego. Zgodnie z treścią pkt 4 tego przepisu, dłużnikami są osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania towarów lub wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty. Obowiązki celne związane ze stosowaniem określonej procedury celnej mogą spoczywać na więcej niż jednym podmiocie, co ma miejsce w przypadku procedury tranzytu, dla której przepisy prawa celnego określają obowiązki głównego zobowiązanego, przewoźnika i odbiorcy towaru, jak również wprowadzają odpowiedzialność tych podmiotów za prawidłową realizację procedury tranzytu. Zobowiązanie to ma charakter zobowiązania solidarnego z mocy ustawy (art. 221 Kodeksu celnego). W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygania "[...]" Transport Międzynarodowy i Krajowy J. C. przewożąc towar przez granicę państwową zobowiązany był do wykonania obowiązków wynikających z procedury tranzytu, którą towar był objęty, tj. przedstawienia towaru w Oddziale Celnym w Toruniu w terminie do dnia 18 czerwca 1999 r. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie stwierdził, że w sprawie zastosowanie znajduje także Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) sporządzona w Genewie dnia 19 maja 1956 r. (Dz. U. z 1962 r., Nr 49, poz.238 z późn. zm.). Zgodnie z art. 3 tej umowy międzynarodowej, przy stosowaniu Konwencji przewoźnik odpowiada, jak za swoje własne czynności i zaniedbania, za czynności i zaniedbania swoich pracowników i wszystkich innych osób, do których usług odwołuje się w celu wykonania przewozu, kiedy ci pracownicy lub te osoby działają w wykonaniu swych funkcji. Powyższa regulacja skutkuje brakiem prawnych możliwości uwolnienia się przewoźnika w sprawie – "[...]" Transport Międzynarodowy i Krajowy J. C. od odpowiedzialności za następstwa działań i zaniedbań swojego pracownika (kierowcy). W dniu 5 grudnia 2001 r. wszczęte zostało postępowanie kamo-skarbowe dotyczące usunięcia towaru objętego procedurą tranzytu, które w dniu 3 czerwca 2002 r. zostało zawieszone. Zdaniem organu celnego w tej sytuacji, na mocy art. 230 § 5 Kodeksu celnego, uległ zawieszeniu bieg terminu przedawnienia określonego w art. 230 § 4 Kodeksu celnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie podzielając ustalenia faktyczne zawarte w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego oceniając zarzuty zawarte w skardze podkreślił, że zaskarżona decyzja nie narusza art. 230 § 4 Kodeksu celnego. Kwota długu celnego została bowiem zarejestrowana już w dacie doręczenia stronie pierwszej decyzji wydanej w sprawie przez organ l instancji, tj. przez Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia 6 września 2001 r., a więc przed upływem 3-letniego terminu. Ponadto w sprawie nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia z powodu wszczęcia w tej sprawie, zarówno postępowania karnego (następnie umorzonego), jak również postępowania kamo-skarbowego, które do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie zostało podjęte. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło z dniem wszczęcia tego postępowania, tj. z dniem 5 grudnia 2001 r. Z prawidłowo poczynionych ustaleń organów celnych wynika, że sporny towar wraz z notą tranzytową o nr 02968 z dnia 16 czerwca 1999 r. nie został przedstawiony i zarejestrowany w urzędzie celnym przeznaczenia, tj. Oddziale Celnym w Toruniu. Skoro zatem towary i nota tranzytowa T2 nie zostały przedstawione urzędowi przeznaczenia, to - stosownie do treści art. 23 Załącznika nr l do Konwencji o Wspólnej Procedurze Tranzytowej, podpisanej w Interlaken w dniu 20 maja 1987 r. którą Polska ratyfikowała 20 maja 1996 r.( Dz. U. Nr 46 z 1998 r., poz. 290) - wspólna procedura tranzytowa nie zakończyła się. Na podstawie art. 11 ust. 1 pkt c i art. 34 ust. 1 Załącznika nr l do Konwencji przewoźnik i odbiorca towaru, obok głównego zobowiązanego, obowiązani są uiścić cło oraz inne opłaty, jeżeli takie są należne na skutek naruszeń przepisów lub nieprawidłowości, mających miejsce w toku wspólnej procedury tranzytowej lub w związku z tą procedurą. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz zasądzenie na rzecz J. C. kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący jako podstawę skargi kasacyjnej wskazał naruszenia prawa materialnego, a mianowicie: - art. 230 § 4 i § 5 pkt 1 Kodeksu celnego przez ich błędną wykładnię poprzez uznanie, że powiadomienie dłużnika J. C. nie nastąpiło po upływie 3 lat od powstania długu celnego oraz że na skutek wszczęcia postępowania karnego i postępowania kamo-skarbowego w stosunku do J. C. zawieszeniu uległ bieg tego terminu, - art 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego przez jego niewłaściwe zastosowanie poprzez uznanie, że J. C. nie wykonał swoich obowiązków wynikających z procedury celnej, - art. 120 § 1 Kodeksu pracy przez błędne zastosowanie poprzez przyjęcie, że J. C. odpowiada za działania związane z usunięciem towaru celnego przez zatrudnionego przez siebie kierowcę. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że decyzje organów celnych naruszają art 230 § 4 Kodeksu celnego, ponieważ stanowią o powiadomieniu dłużnika J. C. z uchybieniem trzyletniego terminu określonego w tym przepisie. Organy celne powołują się bezpodstawnie na przepis art. 230 § 5 Kodeksu celnego. Wszczęcie przez prokuraturę postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe polegające na usunięciu spod dozoru celnego towaru objętego procedurą tranzytu za T2 nr 02968 i jego niedostarczeniu do urzędu celnego przeznaczenia nie zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Postępowanie to zostało zawieszone w dniu 5 czerwca 2002 r. Dochodzenie nie toczyło się przeciwko skarżącemu nie może zatem wywołać w stosunku do niego skutku prawnego określonego w art. 230 § 5 Kodeksu celnego. W ocenie skarżącego organy celne w sposób dowolny ustaliły, że jest on dłużnikiem celnym z mocy art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego. Skarżący wykonał wszystkie obowiązki przewoźnika. Nie wiedział i nie mógł wiedzieć, że dokument TC 10 został w bezprawny sposób przerobiony, a zatem nie miał żadnych możliwości zapobieżenia usunięciu towaru spod dozoru celnego. Ustalając odpowiedzialność J. C. za działania B. U. organ celny winien wykazać nie tylko, że strony łączył stosunek pracy, ale także to, że ewentualne czynności kierowcy związane z usunięciem towaru spod dozoru celnego pozostają w związku z zakresem jego pracowniczych obowiązków. Zdaniem strony nie zachodzą przesłanki do ustanawiania odpowiedzialności skarżącego w tym zakresie, ponieważ zebrany w sprawie materiał dowodowy nie ustalił wszystkich okoliczności usunięcia towaru spod dozoru celnego i ich sprawców i nie wskazał też, że okoliczności te związane są z pracowniczymi obowiązkami kierowcy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył: Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona. W postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a.), a zatem wobec braku sformułowania w podstawach skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a) Sąd związany jest stanem faktycznym sprawy będącym podstawą wydania zaskarżonego wyroku. Podstawą oceny trafności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego jest zatem stan faktyczny ustalony przez Sąd w zaskarżonym wyroku. Zarzut naruszenia art. 230 § 4 Kodeksu celnego nie jest uzasadniony, albowiem Sąd I instancji trafnie ocenił, że w sprawie nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 230 § 5 pkt 1 Kodeksu celnego. Z ustaleń Sądu wynika, że dług celny powstał w dniu 19 czerwca 1999 r., a w dniu 5 grudnia 2001 r. wszczęte zostało postępowanie karno skarbowe, które do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie zostało zakończone. Z treści postanowienia o wszczęciu postępowania wynika, że dotyczy ono sprawy o przestępstwo skarbowe polegające na usunięcia spod dozoru celnego towaru objętego wspólną procedurą tranzytu wg. dokumentu T2 nr 02968 z dnia 16 czerwca 1999 r. Postępowaniem karnym objęto zatem odprawę w rozpoznawanej sprawie. Nie ma znaczenia okoliczność, że postępowanie wszczęte zostało jedynie w sprawie i że nie zostały przedstawione zarzuty konkretnym osobom. Z treści art. 230 § 5 Kodeksu celnego wynika wprost, że bieg terminu ulega zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania w sprawie. Termin ten biegnie dalej z dniem prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe (art. 230 § 5 pkt 6 Kodeksu celnego). W konsekwencji uznania, że bieg terminu uległ zawieszeniu należało przyjąć, że powiadomienie dłużnika o kwocie długu celnego nie nastąpiło z naruszeniem terminu określonego w art. 230 § 4 Kodeksu celnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego oraz art. 120 Kodeksu pracy poprzez uznanie, że J. C. nie wykonał swoich obowiązków wynikających z procedury celnej i przyjęcie, że odpowiada za działanie związane z usunięciem towaru celnego przez zatrudnionego przez siebie kierowcę. Sąd I instancji trafnie podniósł, że obowiązki celne związane ze stosowaniem określonej procedury celnej mogą spoczywać na więcej niż jednym podmiocie. Osobą odpowiedzialną za wykonanie obowiązków wynikających ze wspólnej procedury tranzytowej jest także przewoźnik, który zobowiązany jest przedstawić towary w niezmienionym stanie urzędowi przeznaczenia w wyznaczonym terminie i z zachowaniem środków podjętych przez właściwe władze w celu zapewnienia tożsamości towarów. Odpowiedzialność przewoźnika ma charakter solidarny z głównym zobowiązanym (art. 221 Kodeksu celnego). Przepisy Konwencji o Wspólnej Procedurze Tranzytowej w art. 11 ust. 2 Załącznika nr l do Konwencji wprowadzają odpowiedzialność przewoźnika obok odbiorcy towaru i głównego zobowiązanego. Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego (CMR) sporządzona w Genewie w dniu 19 maja 1956 r. (Dz. U. z 1962 r. Nr 49, poz. 238 ze zm.) przewiduje natomiast odpowiedzialność przewoźnika, który odpowiada jak za swoje własne czynności za czynności i zaniedbania swoich pracowników i wszystkich innych osób, do których usług odwołuje się w celu wykonania przewozu, kiedy ci pracownicy lub te osoby działają w wykonaniu swych funkcji (art. 3 Konwencji). Skarżący zatem odpowiada za działania i zaniechania swojego pracownika, który towar przewoził. Mając na uwadze powyższe należało uznać, że skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. mr