II SA/Bd 558/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Asesor WSA Ireneusz Fornalik Protokolant Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w dniu 30 września 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. A. i T. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2004 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty T. z dnia [...] 2004 r. Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących kwotę 507 zł (pięćset siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Starosta T. decyzją z dnia [...] 2004 r. nr [...], na podstawie art. 195 § 1 Kpa w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.), umorzył postępowanie dotyczące zwrotu na rzecz skarżących S. A. i T. W. nieruchomości [...] stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów nr: [...], nieruchomości [...] stanowiącej działki: [...] nieruchomości [...] stanowiącej działki: [...], nieruchomości [...] stanowiącej działki: [...], nieruchomości [...] stanowiącej działkę [...], nieruchomości [...] stanowiącej działkę nr [...], nieruchomości [...] stanowiącej działkę nr [...], nieruchomości [...] stanowiącej działkę nr [...], nieruchomości [...] stanowiącej działkę nr [...], nieruchomości [...] stanowiącej działkę nr [...], nieruchomości [...] stanowiącej działkę [...], nieruchomości [...] stanowiącej działkę nr [...], nieruchomości [...] stanowiącej działkę nr [...], nieruchomości [...] stanowiącej działkę nr [...], nieruchomości [...] stanowiącej działkę nr [...] - wszystkie działki położone w obrębie [...] oraz nieruchomość [...] stanowiącej działkę nr [...] obrębu [...] położonych w B. pomiędzy ul. [...] a [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przepisy art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity z 2001 r. Dz. U. Nr 46, poz. 543 ze zm.) stanowią jednoznacznie, iż o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ubiegać się może poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Poprzedni właściciel A. T. zmarł w dniu [...]1991 r., a spadkobiercami jego zostali na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. Z. T. oraz A. T. po - części i tylko te osoby mogły domagać się skutecznie zwrotu wykupionej nieruchomości. Wyżej wymienieni spadkobiercy jednak umową notarialną zawartą w dniu [...] 1997 r. zbyli spadek po A. T. na rzecz S. A. i T. W., którzy zdaniem organu rozpatrującego sprawę nie mogą zostać uznani jako osoby uprawnione do żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Stanowisko takie podzielił również Sąd Najwyższy w orzeczeniu III CKN 520/00, który uznał, iż skoro art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wśród osób uprawnionych do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wymienia "następcy prawnego poprzedniego właściciela", ograniczając krąg podmiotów uprawnionych do "poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy", to nie może budzić wątpliwości, że wynikające z art. 136 ust. 3 w/w ustawy uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie może być przeniesione na osobę trzecią w drodze czynności prawnej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazali, że postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wszczęli w 1997 r. spadkobiercy właściciela nieruchomości, a później prowadzili je ich następcy prawni w drodze sukcesji uniwersalnej z racji zawarcia ze spadkobiercami w 1997 r. umowy zbycia spadku (1053 k.c.). W tym czasie obowiązywał w zakresie materii prawnej dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.04. 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jednolity Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), który uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (lub jej części) przyznawał poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu. Zaskarżona decyzja rażąco narusza więc, zdaniem skarżących, instytucję praw nabytych i zasadę nieretroakcji uznaną za ogólną zasadę porządku prawnego w państwie prawnym. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] 2004 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, iż bezprzedmiotowość prowadzonego postępowania wynika z braku legitymacji skarżących do wystąpienia z roszczeniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i wydania decyzji co do istoty. Podkreślił, iż wśród osób uprawnionych do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie wymienia następcy prawnego poprzedniego właściciela, ograniczając krąg podmiotów uprawnionych, do poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy. Wynikające z tego przepisu uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie może być, zdaniem Wojewody, przeniesione na osobę trzecią w drodze czynności prawnej, a w poprzednio obowiązującym stanie prawnym dla skuteczności przeniesienia na rzecz osoby trzeciej tego uprawnienia, konieczna była zgoda Skarbu Państwa (właściwej jednostki samorządu terytorialnego). W skardze na tę decyzję, podnosząc zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, przez niewłaściwe zastosowanie art. 509 K.c., a także przez błędną wykładnię art. 136 ust. 3 in princ. ustawy o gospodarce nieruchomościami, skarżący domagali się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż następstwo prawne skarżących ma charakter sukcesji uniwersalnej i że decyduje o tym zawarta przez nich umowa zbycia spadku z dnia [...] 1997 r., z mocy której skarżący pod tytułem ogólnym - wstąpili we wszystkie prawa i obowiązki zbywców spadku (art. 1053 K.c.). Oznacza to, że skarżący jako nabywcy spadku są uprawnieni do podejmowania tych działań, które mogli podjąć spadkobiercy poprzedniego właściciela. Skarżący zatem byli i są uprawnieni do żądania zwrotu nieruchomości. Podkreślono, że art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w znowelizowanym brzmieniu (zmiany dokonano ustawą z 07.01.2000 r. o zmianie ... - Dz. U. Nr 6, poz. 70), może dotyczyć jedynie tej czynności prawnej, której przedmiotem jest uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (lub jej części) wyłącznie dokonanej po zmianie treści tego przepisu. Ustawa o gospodarce nieruchomościami, w zakresie tej normy prawnej nie dopuszcza bowiem odstępstwa od zasady nieretroakcji. Odmienna interpretacja naruszałaby także instytucję praw nabytych. Godziłoby to w zasady porządku prawnego w państwie prawnym, jakim - według konstytucji - jest nasz kraj. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Podstawą materialno-prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej do sądu decyzji administracyjnej są przepisy ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. Nr 46 z 2000 r., poz. 543 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o nieruchomościach. Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 tej ustawy, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, zawiadamiając o tym właściwy organ. Skarżący w drodze umowy notarialnej zawartej w dniu [...] 1997 r. nabyli po połowie spadek po A. T. od jego spadkobierców Z. T. i A. T. W wyniku zawarcia tej umowy doszło do sukcesji uniwersalnej (1053 K.c.) - skarżący wstąpili bowiem z prawa i obowiązki zbywców oraz w całą ich sytuację prawną jako spadkobierców (por. uchwała SN z 15.10..1968 r. III CZP 96/68, OSN 1969, Nr 4, poz. 64). Należy wobec tego traktować ich tak, jakby byli spadkobiercami, co oznacza że mają prawo nadal występować w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, jako osoby uprawnione, w myśl art. 136 ust. 3 ustawy o nieruchomościach. Ponadto wskazać należy, iż skarżący nabyli spadek w 1997 r., pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia [...] 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jednolity: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.) kiedy to art. 69 ust. 1 tej ustawy wymieniał jako osoby uprawnione do występowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych. Wtedy też skarżący uzyskali zwrot części wywłaszczonych nieruchomości decyzją ostateczną Wojewody B. z dnia [...] 1998 r. nr [...]. Nie ma wobec tego wątpliwości, że stosunek prawny rozumiany jako uprawnienie skarżących do wystąpienia o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, uzyskane w drodze nabycia spadku, został ostatecznie ukształtowany pod rządami ustawy z dnia [...] 1985 r. o gospodarce nieruchomościami ... . Zgodnie więc z zasadą, iż norma prawna nie ma mocy wstecznej (lex retro non agit), nie może dojść do zmiany tego stosunku prawnego nową normą prawną, zwłaszcza gdy nie zawiera ona przepisów dopuszczających odstępstwa od zasady nieretroakcji (por. uchwała SN - połączonych Izb Cywilnej i Administracyjnej III AZP 4/85, OSNC 1987/4/46). Reasumując, należy stwierdzić, że przede wszystkim organy administracji publicznej obu instancji rozpoznając niniejszą sprawę naruszyły przepisy prawa materialnego - art. 136 ust. 3 ustawy o nieruchomości, przez błędną jego wykładnię, co miało wpływ na wynik sprawy. Skutkować to musiało uchyleniem obu decyzji zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy, a o niewykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 tej ustawy.