I OSK 128/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska (spr.), Sędziowie NSA Wojciech Chróścielewski, Henryk Dolecki, Protokolant Mariusz Bartosiak, po rozpoznaniu w dniu 14 października 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Wojewódzkiego Policji w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 października 2004 r. sygn. akt II SA/Ol 447/04 w sprawie ze skargi Jana K. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w O. z dnia 25 czerwca 2004 r. (...) w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty pieniężnej potrąconej z odprawy emerytalnej na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wyrokiem z dnia 14 października 2004 r. II SA/Ol 447/04, uchylił zaskarżoną przez Jana K. decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w O. z dnia 25 czerwca 2004 r. (...) oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, wydane w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty pieniężnej potrąconej z odprawy emerytalnej na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy: Zaskarżoną decyzją Komendant Wojewódzki w O. - na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 114 ust. 1 pkt 1 oraz art. 127 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji /Dz.U. 2002 nr 7 poz. 58 ze zm./ - utrzymał w mocy decyzję Komendanta Powiatowego Policji w S. z dnia 6 maja 2004 r. W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy wskazał, iż Jan K. -w myśl ugody sądowej - zawartej przed Sądem Rejonowym w S., zobowiązał się płacić alimenty na rzecz małoletnich dzieci, ustalone procentowo jako 40% zarobków miesięcznych netto. Strona podniosła zaś w złożonym żądaniu, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, potrącenie alimentów z odprawy w sytuacji, gdy zobowiązany nie zalegał z należnościami względem uprawnionych było niedopuszczalne, a odprawa jest świadczeniem pieniężnym, które nie wchodzi w skład uposażenia policjanta i dodatków do uposażenia określonych w art. 100 i art. 104 ustawy o Policji. Z okoliczności wskazanych powyżej strona wywiodła zatem swoje uprawnienie do żądania zwrotu potrąconej kwoty. Organ II instancji uznał, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, sprowadza się w pierwszej kolejności do rozróżnienia zasad ustalania świadczenia alimentacyjnego, tj. że alimenty mogą być ustalane zarówno kwotowo jak i procentowo. W odniesieniu do alimentów ustalonych kwotowo i niezalegania przez zobowiązanego z świadczeniem za dany okres, niewątpliwie dalsze jego należności otrzymywane z tytułu zarobków w tym samym okresie płatności są wolne od potrąceń, gdyż obowiązek został już spełniony. Jednakże odmiennie przedstawia się możliwość potrącania z uposażenia policjanta i innych jego należności przy alimentach ustalanych procentowo w stosunku do zarobków. Zgodnie bowiem z treścią art. 127 ust. 1 i 2 ustawy o Policji, ustawodawca ustalił co należy rozumieć przez uposażenie przy potrącaniu przez pracodawcą kwot na mocy sądowych bądź administracyjnych tytułów wykonawczych. W ust. 2 powołanego przepisu art. 127 ustawy o Policji, wskazano że uposażenie z jakiego organ policji może dokonać potrącenia, należy - w ocenie Organu odwoławczego - rozumieć: uposażenie zasadnicze i dodatki /art. 100 cytowanej ustawy/, odprawę emerytalną /art. 114 ust. 1 pkt 1 tej ustawy/, dodatkowe wynagrodzenie za wykonywanie zleceń /art. 112 ust. 1 ustawy o Policji/, wynagrodzenie za dokonane wynalazki, udoskonalenia techniczne i usprawnienia /art. 112 ust. 1 wymienionej ustawy/ oraz świadczenia dla policjanta wynikające z art. 117 ustawy o Policji. Zatem ustawodawca dokonał zdefiniowania pojęcia uposażenie na potrzeby dokonywania potrąceń, także na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych i brak było podstaw do wyłączenia odprawy z katalogu świadczeń ustawowo poddanych potrąceniom. Organ odwoławczy dodatkowo podkreślił, że brzmienie art. 127 o Policji uległo zmianie z dniem 19 października 2001 r. tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o Policji, ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ustawy - Prawo bankowe, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną /Dz.U. nr 100 poz. 1084/. Obecne brzmienie tego przepisu zawarto w tekście jednolitym ustawy o Policji opublikowanym w Dzienniku Ustaw 2002 nr 7 poz. 58. W obecnym stanie prawnym odprawa z tytułu zwolnienia ze służby podlega egzekucji wyłącznie na zaspokojenie zaległych świadczeń alimentacyjnych. Zatem dopiero od dnia 19 października 2001 r., organ Policji nie może dokonać takiego potrącenia w sytuacji, gdy zobowiązany nie zalega z innymi świadczeniami. Stąd potrącenie, jakie miało miejsce w niniejszej sprawie nie stanowi naruszenia obowiązujących wówczas przepisów. W skardze na powyższa decyzję Jan K. wniósł o jej uchylenie twierdząc, iż zastosowanie art. 127 ustawy o Policji było bezprawne z uwagi na to, że należności alimentacyjne były regulowane przez niego na bieżąco. Do skargi dołączył m.in. kopię wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 lutego 2004 r. 2/II SA 151/03, którym uchylono wcześniejsze decyzje zapadłe w przedmiocie odmowy zwrotu Janowi K. kwoty potrąconej z odprawy emerytalnej. Uwzględniając powyższą skargę Sąd I instancji podkreślił, że wydanie zaskarżonej decyzji: oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nastąpiło na skutek powtórnego rozstrzygnięcia sprawy przez organy Policji z pominięciem zasady sformułowanej w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./. Zgodnie zaś z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej. Jedynie w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny wyrażony w przedmiotowym orzeczeniu, nieaktualnym następuje zwolnienie z obowiązku podporządkowania się takiej ocenie prawnej. W rozpoznawanej sprawie, żadna ze wskazanych sytuacji nie wystąpiła, a mimo to organy Policji zlekceważyły wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 lutego 2004 r. 2/II SA 151/03, nie podporządkowując się przy ponownym rozpatrzeniu sprawy obowiązkowi zastosowania wykładni prawa dokonanej przez Sąd i nie stosując się do wskazań co do dalszego postępowania. Sąd podkreślił, iż w omawianym wyroku wykazano organom orzekającym naruszenie prawa materialnego tj. art. 127 ustawy o Policji podnosząc jednocześnie, że zgodność przedstawionej interpretacji art. 127 powołanej ustawy stwierdza również, dokonana z dniem 10 października 2001 r. zmiana brzmienia art. 127, który obecnie w ust. 3 wyraźnie stanowi, iż odprawa z tytułu zwolnienia ze służby podlega egzekucji wyłącznie na zaspokojenie zaległych świadczeń alimentacyjnych. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano także, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinny mieć na uwadze, podniesione przez Sąd okoliczności co do zakresu, wyznaczonego-tytułem wykonawczym obowiązku alimentacyjnego skarżącego. Zakres ten wynika bowiem z tytułu, który-stanowi podstawę prowadzenia egzekucji. Art. 127 określa natomiast jedynie rodzaj świadczeń, z których dokonywane mogą być potrącenia w ramach zakreślonych przez tytuł wykonawczy, nie obligując jednocześnie do tych potrąceń. Skoro zatem Sąd wyżej powołanym wyroku zawarł ocenę prawną, w której mieści się wykładnia prawa materialnego, a także dokonał dalszych wskazań co do postępowania, to organy Policji nie mogły - zdaniem Sądu I instancji - wydać rozstrzygnięcia sprzecznego z tym wyrokiem. Ocena prawna wyrażona w powoływanym wyroku - zważywszy, iż stał się on prawomocny -wiąże ponadto Sąd rozpoznający niniejszą skargę. W świetle tych ustaleń, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał wniesioną skargę za zasadną, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z ewidentnym naruszeniem art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mającym istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Komendant Wojewódzki Policji w O. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 127 ust. 1 ustawy o Policji, przez przyjęcie, że w okresie obowiązywania tegoż przepisu, dokonanie potrącenia należności alimentacyjnych z odprawy emerytalnej policjanta przysługującej mu na podstawie art. 114 powołanej ustawy, nie było dopuszczalne na zaspokojenie bieżących należności alimentacyjnych, a w konsekwencji potrącone należności winny zostać zwrócone. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Organ wskazał, iż na miesięczne uposażenie policjanta w miesiącu rozwiązania stosunku służbowego składała się również wskazana odprawa. Taka interpretacja i praktyka stosowania prawa znajdowała wielokrotnie potwierdzenie w orzecznictwie w sprawach dotyczących zobowiązań alimentacyjnych funkcjonariuszy Policji. W tym kontekście pozostaje to w sprzeczności z poglądami prezentowanymi przez Sąd I instancji. Ponadto, przepis ust. 3 art. 127 ustawy o Policji, wszedł w życie dopiero dnia 19 października 2001 r., zatem dopiero od tego dnia odprawa z tytułu zwolnienia ze służby podlega egzekucji wyłącznie na zaspokojenie zaległych należności alimentacyjnych. Zatem w dacie dokonania potrącenia Organ stosował przepisy prawa zgodnie z ich brzmieniem, brak było bowiem podstaw prawnych do wyłączenia odprawy z katalogu świadczeń ustawowo poddanych potrąceniom. Zaś zwrot należności potrąconej nie może być zastosowany, gdyż potrąconej kwoty Organ nie zatrzymał dla siebie, lecz niezwłocznie przekazał uprawnionym do zaopatrzenia emerytalnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze jedynie pod uwagę nieważność postępowania sądowego. Ponieważ w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej tj. zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego - art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, poprzez błędną jego wykładnię i zastosowanie uznając, iż zarzut ten nie jest uzasadniony. Należy stwierdzić, co zostało w sposób jednoznaczny wskazany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż w niniejszej sprawie Sąd zobligowany był do stosowania zasady określonej w art. 153 ww. ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu, wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Taka ocena prawna była dokonana w niniejszej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wyrokiem z dnia 6 lutego 2004 r. 2/II SA 151/03, którym to Sąd dokonał m.in. wykładni powołanego art. 127 ust. 1 cyt. ustawy o Policji. Przeprowadzona przez Sąd interpretacja tego przepisu była wiążąca tak dla organu, jak i dla Sądu, który rozpoznawał skargę na ponowną decyzję wydaną w niniejszej sprawie. Należy przy tym zauważyć, że organ nie kwestionował tej wykładni i nie skorzystał z prawa zaskarżenia wyroku w drodze skargi kasacyjnej. W tej sytuacji zarzut, iż Sąd w wyroku z dnia 14 października 2004 r. dokonał błędnej wykładni przepisu art. 127 ust. 1 ustawy o Policji - jest całkowicie chybiony. Sąd bowiem nie interpretował już tego przepisu, ale oparł się na wiążącej go wykładni dokonanej przez Sąd wyrokiem z dnia 6 lutego 2004 r. Natomiast ta wykładnia nie podlega już ocenie przez Naczelny Sąd Administracyjny w ramach niniejszej skargi kasacyjnej. Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji wyroku.