I SA/Łd 394/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA A. Cudak, Sędziowie NSA P. Janicki (spr.), T. Porczyńska, Protokolant T. Naraziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2004 r. sprawy ze skargi B.G. i G.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz trony skarżącej kwotę 1.315 ( jeden tysiąc trzysta piętnaście )złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., po rozpatrzeniu wniosku Państwa B. i G. małżonków G., złożonego wraz z korektą zeznania PIT 37 w dniu 20 sierpnia 2003r. (i uzupełnionego pismem z dnia 29 sierpnia 2003r), odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002 w kwocie 13.904,90 zł. Organ podatkowy ustalił, że skarżący – małżonkowie G. złożyli w dniu 25 kwietnia 2003r. wspólne zeznanie roczne PIT 36 za rok 2002. W zeznaniu tym, Pani B.G. wykazała przychód z innych źródeł w kwocie 68.054, 46 zł. Organ podatkowy stwierdził, że na przychód składają się następujące kwoty: - 8.880 zł z tytułu renty, - 30.000 zł z tytułu zadośćuczynienia, - 29.174,46 zł z tytułu odsetek. Powyższe kwoty zostały zasądzone od Skarbu Państwa – Ministra Zdrowia prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 31 października 2001r. sygn. akt. II C 333/99 na rzecz małoletniego syna skarżących - T.G. Zdaniem organu podatkowego otrzymane kwoty w postaci renty, zadośćuczynienia oraz odsetek są dochodem podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym. W odwołaniu z dnia 30 września 2003r. od powyższej decyzji skarżący – małżonkowie G. wnieśli o jej uchylenie jako sprzecznej z prawem i stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie 13. 904, 90 zł, zarzucając decyzji naruszenie przepisów art. 481 Kodeksu cywilnego oraz art. 21 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że odszkodowania otrzymane na podstawie przepisów prawa cywilnego są wolne od opodatkowania, wynika z przepisu art. 21 ust. 1 pkt. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, enumeratywnie wylicza jakie zobowiązania cywilno – prawne zwolnione od opodatkowania. Zwolnione są również otrzymane odsetki, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 1994r. są one "wynagrodzeniem za to, że termin zapłaty w wyniku procedury sądowej został odroczony i w tym znaczeniu stanowią integralna część odszkodowania". Ponadto odwołujący powołali się na pismo Ministra Finansów opublikowane w Biuletynie Skarbowym w dniu 1999/01/8. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił zaskarżoną decyzję i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zarówno renta jak i zadośćuczynienie wypłacone na podstawie przepisów prawa cywilnego stanowią świadczenie o charakterze odszkodowawczym i stosownie do art. 21 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, są zwolnione przedmiotowo od opodatkowania. Natomiast odsetki stanowią swoista represję cywilnoprawną i nie mają charakteru odszkodowawczego, bowiem szkoda nie jest konieczna przesłanką dla ich zaistnienia. Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji powinien ponownie ocenić zasadność uznania jako wolnej od opodatkowania kwoty renty i zadośćuczynienia oraz odsetek. Zachodzi zatem potrzeba określenia skarżącym zobowiązania podatkowego za rok 2002r. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. określił skarżącym B. i G. małżonkom G. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002 w kwocie 5.438, zł, stwierdził nadpłatę w podatku dochodowym w kwocie 8.466, 90 zł, oraz odmówił stwierdzenia nadpłaty w kwocie 5.438 zł. Organ podatkowy uznał, że renta w kwocie 8.880 zł i zadośćuczynienie w kwocie 30.000 zł, zasądzone na rzecz małoletniego syna skarżących mają charakter odszkodowania za wyrządzone szkody i korzystają ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym, natomiast otrzymane odsetki w kwocie 29.174, 46 zł za opóźnienie, świadczenia stanowią swoistą represję cywilno – prawną i nie mają charakteru odszkodowawczego, a zatem są przychodem podatnika podlegającym opodatkowaniu. W odwołaniu od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego skarżący wnieśli o jej uchylenie w części i stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002r. w kwocie 5.438 zł , zarzucając jej naruszenie przepisu art. 481 Kodeksu cywilnego i art. 21 ust. 1 pkt. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że organ podatkowy pierwszej instancji w sposób rażący naruszył obowiązujące prawo uznając, że otrzymane w wyniku wyroku sądu odszkodowanie w postaci odsetek w wysokości 29.174, 46 zł jest dochodem podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, uznając podobnie jak organ pierwszej instancji, że wypłacone odsetki nie mają charakteru odszkodowawczego, bowiem szkoda nie jest niezbędną przesłanką dla ich zaistnienia, nie korzystają ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 21 ust,. 1 pkt. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, są przychodem w dacie ich otrzymania i podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych. W skardze od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając im naruszenie przepisów art. 120 i 121 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa oraz art. 21 ust. 1 pkt. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę na charakter odsetek, na pojęcie szkody oraz charakter wyroku sądowego. Wskazano, że zgodnie z art. 361 §1 Kodeksu cywilnego obowiązek naprawienia szkody obciąża zobowiązanego a jej naprawienie obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyść jaką mógłby osiągnąć. W niniejszej sprawie można mówić wyłącznie o poniesionych stratach. Stwierdzenie , że odsetki mają charakter uboczny nie może oznaczać, że nie mieszczą się one w pojęciu odszkodowania. Zdaniem skarżących odsetki są swego rodzaju rekompensatą dla uprawnionego z tytułu nienaprawienia szkody w terminie. Odsetki stanowią integralną część należności głównej – odszkodowania, a zatem podlegają zwolnieniu na podstawie art. 23 ust. 1 pkt. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych , na równi z odszkodowaniem. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o oddalenie skargi, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zagadnieniem zasadniczym w rozpoznawanej sprawie jest rozstrzygnięcie sporu co do charakteru odsetek zasądzonych obok roszczenia głównego przez Sąd Okręgowy w Łodzi w wyroku z dnia 31 października 2001r. sygn. akt II C 333/99. Nie może być żadnych wątpliwości co do tego, iż podstawą zasądzania przedmiotowych odsetek jest art. 481 kc. W paragrafie 1 przepis ten stanowi, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Przepis ten ma w zgodnej opinii doktryny i judykatury charakter odszkodowawczy, którego podstawą jest opóźnienie się dłużnika ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Z tego właśnie względu odsetki przewidziane w tym przepisie nazywane są odszkodowaniem ryczałtowym lub quasi odszkodowaniem. Uprawniony i nie wykraczający poza granice dopuszczalnej wykładni wymienionego przepisu staje się zatem wniosek, że stanowi on swoistą formę odszkodowania za nieterminowe spełnienie świadczenia pieniężnego. Innymi słowy a jednocześnie w nawiązaniu do treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę można zasadnie przyjąć tezę, iż odsetki nie są represją, lecz rekompensatą za uniemożliwieni uprawnionemu korzystania ze swych (należnych) pieniędzy. Zasądza się je kosztem osoby, która popadła w zwłokę w świadczeniu należności głównej tj. od osoby, która nienależnie z nich korzystała. Ten wniosek należało w toku postępowania podatkowego odnieść do treści art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity Dz. U. nr 14 z 2000r. poz. 176 ze zmianami). W stanie prawnym dotyczącym rozpoznawanej sprawy stanowił on, że wolne od podatku są odszkodowania otrzymane na podstawie przepisów prawa administracyjnego, prawa cywilnego i na podstawie innych ustaw z wyjątkami wskazanymi w treści nie mającymi znaczenia da rozstrzygnięcia. Bez wątpienia odszkodowanie (kwotę główną) zasądzono na podstawie stosownych przepisów prawa cywilnego. Bez wątpienie też zasądzenie odsetek (odszkodowania za nieterminowe spełnienia świadczenia) również znajdowało oparcie w przepisach prawa cywilnego rangi ustawowej. Przepis art. 21 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie różnicuje prawa do zwolnienia od podatku od tytułu prawnego uzyskanego odszkodowania. Dla spełnienia przesłanek tego przepisu wystarczające było ustalenie, że na podstawie przepisów prawa cywilnego rangi ustawowej zasądzone zostało odszkodowanie. Dlatego niezasadna jest teza organów podatkowych, że przedmiotem zwolnienia od podatku może być tylko kwota główna a nie odsetki od zasądzonego roszczenia. Podkreślenia wymaga, że stanowisko sądu zaprezentowane w rozpoznawanej sprawie stanowi kontynuację poglądu wyrażonego w wyroku z dnia 25 września 2003r. sygn. akt I S.A./Łd 562/02, który jest w całości aprobowany przez skład orzekający w niniejszej sprawie. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 par.1 pkt 1 litera a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. i par. 2 ust.1 w związku z par. 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zmianami)