III SA 2006/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Błesiński Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka Asesor WSA - Wojciech Czajkowski (spr.) Protokolant - Katarzyna Lenartowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2004r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 27 czerwca 2003r. Nr "[...]" w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego z dnia 25 marca 2003r. o nr "[...]" orzekającą o odpowiedzialności J. B. jako członka Zarządu Przedsiębiorstwa Budowlanego "A" Spółka z o.o. z siedzibą w O. za zaległości tej Spółki w podatku dochodowym od łącznej kwoty wypłat wynagrodzeń za miesiące od lipca do października 2000r. w wysokości 11.398,00 zł oraz z tytułu odsetek za zwłokę od tych zaległości w kwocie 9.092,70 zł i kosztów egzekucyjnych na sumę 226,20 zł. W uzasadnieniu, podzielając stanowisko organu I instancji Izba Skarbowa podniosła, że warunki do orzeczenia odpowiedzialności J. B. jako członka jej zarządu, za w/w zaległości na podstawie art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 ze zm.) zaistniały w sprawie wobec bezskuteczności prowadzonej egzekucji należności podatkowych Spółki. Zgodnie bowiem z tym przepisem za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Izba Skarbowa powołała również § 2 tego artykułu, w świetle którego odpowiedzialność członków zarządu określona w § 1 obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Izba Skarbowa nie stwierdziła, aby Strona wykazała zaistnienie przesłanek zwalniających ją z odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, o których mowa w art.116 § 1 Ordynacji podatkowej. Ustalono bowiem na podstawie aktu notarialnego, że obowiązki członka Zarządu Spółki Przedsiębiorstwa Budowlanego "A" w ramach reprezentacji jednoosobowej J. B. pełnił od 1994r. Funkcję tę wykonywał również w 2000r., czyli w okresie powstania zobowiązań Spółki z tytułu podatku dochodowego od łącznej kwoty wypłat wynagrodzeń. Zgromadzony materiał dowodowy, dotyczący przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego z tytułu tego podatku za okres lipiec-październik 2000r. "A" Sp. z o.o., potwierdził, w ocenie Izby, bezskuteczność tego postępowania. Syndyk Upadłości Spółki trzykrotnie bowiem informował Urząd Skarbowy o ujęciu go w III kategorii na liście wierzytelności "A" Sp. z o.o. Jednocześnie stwierdził, na podstawie posiadanych dokumentów, iż w masie upadłości zabraknie środków na zaspokojenie wierzycieli kategorii III, w tym Urzędu Skarbowego. Nie została też spełniona, zdaniem Izby, przesłanka zwolnienia z odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit.a Ordynacji podatkowej. Wniosek o zgłoszenie upadłości został bowiem zgłoszony w niewłaściwym czasie, czego potwierdzeniem, w ocenie organu, jest postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 30 sierpnia 2000r., którym oddalono wniosek Spółki o otwarcie postępowania układowego. Już wówczas, jak wskazał organ II instancji, Spółka utraciła płynność finansową, zaś jej Zarząd był świadomy zaistniałej sytuacji, na co wskazał w podaniu o otwarcie postępowania układowego złożonym 08.08.2000r. Izba zwróciła uwagę, że zgodnie z art. 5 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. nr 118 z 1991r., poz.512 ze zm.) przedsiębiorca jest zobowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Dlatego też, złożenie przez Spółkę wniosku o ogłoszenie upadłości, dopiero w dniu 27.09.2000r. po trwającym kilka miesięcy braku płynności finansowej, organ uznał za działanie spóźnione. Tym samym wobec niespełnienia przez Stronę warunków, o których mowa w powołanym art.116 § 2 Ordynacji podatkowej, Izba Skarbowa podtrzymała stanowisko organu I instancji uznając, iż orzeczenie odpowiedzialności J. B. za zaległości Spółki jest uzasadnione. W złożonej skardze Strona wnosząc o uchylenie decyzji zarzuciła organom podatkowym przedwczesność wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie oraz niezapewnienie Stronie czynnego w nim udziału. Powołując się na treść art.5 prawa upadłościowego J. B. wskazał, iż w myśl tego przepisu przedsiębiorca ma dwa tygodnie na złożenie tego wniosku liczone od daty zaistnienia przesłanki powodującej konieczność zgłoszenia wniosku o upadłość, chyba że wniesie podanie o wszczęcie postępowania układowego. Podnosząc, iż podanie w tej kwestii złożone zostało 08 sierpnia 2000r. Skarżący zwrócił uwagę, że termin złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dla niniejszej sprawy nie ma znaczenia zważywszy na fakt, że wniosek ten złożony został przed prawomocnym rozstrzygnięciem w zakresie podania układowego i z uwzględnieniem wiedzy, iż w sytuacji w jakiej spółka się znalazła we wrześniu 2000 r. możliwości sanacji były mało prawdopodobne. Decydujące zatem, znaczenie miało dla sprawy to, czy podanie o otwarcie układu złożone było w czasie właściwym. Na tę okoliczność, jak podał skarżący przedstawiona została obszerna dokumentacja, której organ I instancji nie wziął pod uwagę, uniemożliwiając skarżącemu czynny udziału w postępowaniu. W odpowiedzi Izba Skarbowa podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanej decyzji wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem wydana decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa. W świetle art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek zwalniających członka zarządu Spółki z o.o. z odpowiedzialności za cudze i nie wyegzekwowane zobowiązanie podatkowe ciąży na tym członku. To członek zarządu powinien okoliczność tą udowodnić, bowiem z faktu tego zamierza wyciągnąć korzystne dla siebie skutki prawne. Takie brzmienie powołanego przepisu nie przekreśla jednak stosowania w postępowaniu podatkowym odnoszącym się do kwestii odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, zasad ogólnych tego postępowania, a tym samym obowiązków organu wynikających z art. l22, art.187 § 1 oraz art.191 O.p. Oznacza to tym samym, ze w przypadku, gdy twierdzenia strony w danej kwestii nie są poparte według organu stosownymi dowodami, to odmówienie wiarygodności takim twierdzeniom powinno nastąpić po ich uprzednim zweryfikowaniu. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nienależycie, bo w oparciu o niepełny materiał dowodowy oceniły okoliczności dotyczące zaistnienia przesłanki o której mowa w art.116 § 1 pkt 1 lit.a Ordynacji podatkowej, odnoszącej się do możliwości wyłączenia odpowiedzialności członka zarządu Spółki w sytuacji, gdy wykaże on, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe). Jak podnoszono już w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA w Katowicach z 19.11.2001r. o sygn. akt I SA/Ka 1734/00 oraz wyrok NSA w Warszawie z 05.03.2003r. o sygn. akt III SA 2490/01) gospodarczą przyczyną upadłości jest załamanie finansowe podmiotu gospodarczego, polegające w zasadzie na jego trwałej niewypłacalności, a więc na braku możliwości zaspokojenia wszystkich wierzycieli. Podstawą do ogłoszenia upadłości jest zatem taki stan, gdy dłużnik z braku środków płatniczych nie płaci przeważającej części swoich długów. Zaprzestanie płacenia długów jest podstawową i powszechną (obowiązującą wszystkie kategorie przedsiębiorców) przesłanką ogłoszenia upadłości. Podstawą natomiast ogłoszenia upadłości w stosunku do przedsiębiorców wymienionych w § 2 art.1 Prawa upadłościowego jest również taki stan, w którym majątek tych przedsiębiorców nie wystarcza na zaspokojenie długów. Przy ocenie, czy zachodzi stan nadmiernego zadłużenia należy uwzględniać wszystkie wierzytelności i zobowiązania dłużnika, bez względu na to, czy miałyby w przyszłości wchodzić w skład masy upadłości, czy mają charakter warunkowy lub bezwarunkowy, a także, czy są już wymagalne (por. St. Gurgul, Prawo upadłościowe i układowe. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s.31-33). Krótkotrwałe wstrzymanie płacenia długów wskutek przejściowych trudności nie jest podstawą ogłoszenia upadłości – art.2 Prawa upadłościowego. Podobne przesłanki decydują o wszczęciu postępowania układowego, bowiem jak to wynika z art.1 Prawa o postępowaniu układowym, przedsiębiorca, który wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności zaprzestał płacenia długów lub przewiduje w najbliższej przyszłości zaprzestanie ich płacenia, może żądać otwarcia postępowania celem zawarcia układu z wierzycielami. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że wszczęcie postępowania upadłościowego lub układowego może nastąpić jedynie wtedy, gdy wystąpią ustawowe przesłanki do ogłoszenia upadłości bądź otwarcia postępowania układowego. W rozpoznawanej sprawie Skarżący podniósł, iż Spółka, za której zaległości ma ponosić odpowiedzialność we właściwym czasie, bo już 08 sierpnia 2000r. złożyła wniosek o wszczęcie postępowania układowego, zaś jeszcze przed wydaniem rozstrzygnięcia w tym zakresie został złożony wniosek o upadłość Spółki. Okoliczność ta, jak podał J. B. została pominięta przez organ podatkowy drugiej instancji, który praktycznie nie odniósł się do wywodów Strony dotyczących zaistnienia warunków do wszczęcia postępowania układowego zawartych w złożonym odwołaniu od decyzji. Analizując akta sprawy Sąd stwierdził, iż podnoszonym przez Stronę zarzutom nie można odmówić słuszności. Z art.5 prawa upadłościowego wynika, iż przedsiębiorca zobowiązany jest, nie później niż w okresie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (§ 1 tego art.), a reprezentant przedsiębiorcy będącego osobą prawną jest obowiązany zgłosić taki wniosek w terminie 2 tygodni od dnia, w którym majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów (§2). Zgodnie zaś z § 3 tego artykułu terminy określone w § 1 i 2 nie biegną, a jeżeli rozpoczęły bieg, ulegają zawieszeniu, gdy przedsiębiorca złożył podanie o wszczęcie postępowania układowego. Dla stwierdzenia zatem istnienia (bądź nie istnienia) omawianej przesłanki zwolnienia od odpowiedzialności ważne jest ustalenie, czy i kiedy wystąpił stan trwałego zaprzestania płacenia długów, a w konsekwencji tego, czy w terminie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości bądź o wszczęcie postępowania układowego. Jak wynika z akt sprawy pomimo składanych przez Stronę skarżącą wniosków dowodowych okoliczności te zostały przez organ II instancji pominięte zaś ocena, iż wystąpiła przesłanka trwałego zaprzestania długów oparta została jedynie na postanowieniu wydanym przez Sąd Rejonowy, którym oddalono wniosek Spółki o wszczęcie postępowania układowego. Należy jednocześnie zauważyć, iż w świetle dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 05 marca 2003r. o sygn. akt III SA 2490/01, M. Podatkowy 2003/10/40) poczynione ustalenia przez organy podatkowe, czy zaistniały przesłanki do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości i czy występując z takim wnioskiem do sądu spółka nie uczyniła tego w terminie nie mogą pozostawać w sprzeczności z dokonanymi w tym zakresie ustaleniami przez sąd. Podzielając powyższy pogląd podkreślić należy, iż niezbędnym do stwierdzenia zaistnienia warunku orzeczenia odpowiedzialności, którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit.a Ordynacji podatkowej jest ustalenie, czy w związku z postępowaniem upadłościowym prowadzone było przeciwko członkowi zarządu Spółki z o.o. postępowanie na podstawie art.5 § 1 i art.172 bądź orzekano za szkodę wyrządzoną wierzycielowi w związku z art.171 Prawa upadłościowego. Dopiero dopełnienie wszystkich obowiązków procesowych i dokładne wyjaśnienie całokształtu okoliczności sprawy, z uwzględnieniem wniosków dowodowych strony, które wbrew stanowisku organu mają znaczenie dla sprawy pozwoli, na ocenę czy zgłoszenie wniosku wszczęcia postępowania układowego, a następnie upadłościowego przez Spółkę nastąpiło we właściwym czasie, a tym samym na ocenę zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa procesowego i materialnego. Mając powyższe na uwadze zaskarżoną decyzję należało uchylić na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270). O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art.152 tej ustawy.