I GZ 14/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 grudnia 2005 r. sygn. akt 3 I SA/Wr 100/03 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 10 czerwca 2005 r. w sprawie skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia 11 września 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Legnicy postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 9 grudnia 2005 r. po rozpoznaniu wniosku A. K. o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 10 czerwca 2005 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienia z dnia 6 maja 2005 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 12 października 2004 r. – odmówił przywrócenia terminu. W uzasadnieniu Sąd podał, że postanowienie z dnia 10 czerwca 2005 r. zostało skutecznie doręczone w dniu 29 czerwca 2005 r. na adres wskazany przez skarżącego jako adres do doręczeń w Polsce. Siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia upłynął w dniu 6 lipca 2005 r. Zażalenie zostało złożone w dniu 9 lipca 2005 r. Zdaniem Sądu I instancji w rozważanej sprawie zasadniczą kwestią było ustalenie czy została spełniona podstawowa przesłanka przywrócenia terminu, jaką jest uprawdopodobnienie przez skarżącego braku winy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. We wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia skarżący podniósł jedynie, że postanowienie z dnia 10 czerwca 2005 r. zostało mu doręczone dnia 5 lipca 2005 r. Z akt sprawy wynika jednak, że doręczenie miało miejsce w dniu 29 czerwca 2005 r. W ocenie WSA skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia, a w związku z tym brak było podstaw do uwzględnienia jego wniosku o przywrócenie terminu. W zażaleniu A. K. domagał się uchylenia powyższego postanowienia i przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 10 czerwca 2005 r. Skarżący podniósł, że uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło bez jego winy. Przyczyną opóźnienia była konieczność przesłania mu postanowienia z dnia 10 czerwca 2005 r., drogą pocztową ze Sławy (adres do doręczeń) do Cohoes w USA. Podkreślił, że w roku 2005 nie mieszkał pod adresem do doręczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia przyjął, że postanowienie z dnia 10 czerwca 2005 r. zostało doręczone skarżącemu prawidłowo w dniu 29 czerwca 2005 r., na adres do doręczeń. Skarżący wskazał ten adres na rozprawie w dniu 28 września 2004 r. Ze skargi i innych pism składanych przez skarżącego wynika jednak, że miejsce jego zamieszkania znajduje się za granicą. W myśl art. 299 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., strona zamieszkała za granicą, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy, obowiązana jest wraz z wniesieniem skargi ustanowić pełnomocnika do doręczeń. W razie niedopełnienia tego obowiązku pisma w postępowaniu sądowym pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia (art. 299 § 2 p.p.s.a.). Powinnością sądu, wynikającą z art. 299 § 1 i § 3 w związku z art. 6 p.p.s.a., jest wezwanie strony zamieszkałej za granicą do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń oraz pouczenie jej o skutkach zaniechania dokonania tej czynności. Z ustaleń Sądu zawartych w zaskarżonym postanowieniu nie wynika natomiast czy bezpośrednio po wniesieniu skargi lub na późniejszym etapie postępowania Sąd wspomnianego wezwania i pouczenia dokonał. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości doręczeń dokonywanych skarżącemu. Jeżeli bowiem Sąd I instancji dopełnił wymienionego obowiązku, to doręczenia powinny odbywać się w sposób określony w art. 299 § 2 p.p.s.a., jeżeli zaś nie – pisma sądowe powinny być kierowane na adres miejsca zamieszkania skarżącego w USA. Nie jest bowiem dopuszczalne pozostawianie w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia pism przeznaczonych dla skarżącego przed uprzednim wezwaniem go do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń i pouczeniem o następstwach zaniechania tej czynności. Skarga w sprawie niniejszej została wniesiona w dniu 20 listopada 2002 r., a więc w czasie obowiązywania ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa o NSA. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia obowiązku strony zamieszkałej za granicą do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń, a sądu do właściwego pouczenia strony. Wynikał on bowiem z art. 1135 k.p.c., który miał zastosowanie na podstawie art. 59 ustawy o NSA. Dodać należy, że po dniu 1 stycznia 2004 r., na mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed tą datą i postępowanie nie zostało zakończone, podlegały rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z podaniem przez skarżącego adresu do doręczeń należy ponadto zauważyć, że wskazanie takiego adresu następuje wtedy, gdy strona wnosząca pismo do sądu nie może oznaczyć swojego miejsca zamieszkania (art. 46 § 2 p.p.s.a.). Zasada ta, z uwagi na wyjątkowy charakter uregulowania art. 299 § 1 p.p.s.a., nie może mieć jednak zastosowania, gdy strona ma miejsce zamieszkania za granicą. Uregulowania dotyczące postępowania w obrocie zagranicznym są bowiem przepisami szczególnymi względem przepisów regulujących postępowanie sądowe w udziałem podmiotów krajowych. Z tej przyczyny Sąd I instancji nie powinien był uznać wskazanego przez skarżącego adresu jako właściwego do dokonywania mu doręczeń. Skoro w myśl art. 299 § 1 p.p.s.a. obowiązkiem strony zamieszkałej za granicą, która nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy, jest ustanowienie pełnomocnika do doręczeń, to wskazanie adresu do doręczeń nie stanowi wypełnienia tego obowiązku. W związku z tym, po wskazaniu przez skarżącego adresu do doręczeń Sąd powinien pouczyć go o obowiązkach, wynikających z ostatnio powołanego przepisu, i w zależności od dalszych czynności strony dokonywać doręczeń do rąk pełnomocnika do doręczeń lub pozostawiać pisma dla skarżącego w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Sąd I instancji nie postąpił w opisany sposób i doręczał pisma przeznaczone dla skarżącego na podany adres dla doręczeń, wyprowadzając z tego daleko idące, niekorzystne dla strony, wnioski. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 10 czerwca 2005 r. w pierwszej kolejności wymaga ponownego rozważenia czy wymienione postanowienie zostało skarżącemu doręczone prawidłowo i w jakiej dacie to nastąpiło, a następnie ustalenia czy i kiedy upłynął termin do wniesienia zażalenia. Mając na uwadze powyższe, należało na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylić zaskarżone postanowienie.