II OSK 127/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz, Sędziowie NSA Krystyna Borkowska, Tomasz Zbrojewski (spr.), Protokolant Dorota Korybut - Orłowska, po rozpoznaniu w dniu 25 października 2005 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 października 2004r., sygn. akt II SA/Kr 3044/02 w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1) oddala skargę kasacyjną 2) przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie adwokatowi A. M. kwotę 120 złotych (sto dwadzieścia) tytułem nieopłaconych kosztów zastępstwa procesowego adwokata ustanowionego z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem, z dnia 12 października 2004r., sygn. akt II SA/Kr 3044/02, oddalił skargę H. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2002 r., Nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Wskazanym rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. o wymeldowaniu H. M. z pobytu stałego z lokalu przy ul. F. w T. O powyższym organ orzekł na wniosek byłej żony skarżącego T. M. Sąd I instancji, podzielił stanowisko organu administracji, iż spełnione zostały przesłanki wymeldowania określone w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), bowiem skarżący w dacie wymeldowania nie przebywał w przedmiotowym lokalu i opuścił go dobrowolnie. Wyraził też pogląd, iż przez opuszczenie lokalu należy rozumieć opuszczenie dobrowolne, z którym równoznaczne jest także usunięcie osoby zameldowanej z lokalu przez dysponenta lokalu w sytuacji, gdy osoba ta nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Skorzystanie przez stronę we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu nie oznacza, zdaniem Sądu, formalnego wystąpienia przez stronę o stosowną ochronę prawną do właściwych organów, tak jak w rozpoznawanej sprawie do prokuratury, ale oznacza uzasadnione prawnie wystąpienie, w wyniku, którego właściwe organy uznały możliwość powrotu tej osoby do lokalu i uznały za bezprawne działanie dysponenta lokalu polegające na usunięciu z niego osoby zameldowanej. Skoro zatem mimo wystąpienia H. M. do organów ścigania o stosowną ochronę, postępowanie zostało umorzone i obecnie nie toczy się żadna sprawa, w wyniku której powrót skarżącego do lokalu byłby możliwy, to zdaniem Sądu należało uznać, że decyzje organu I jak i II instancji są zgodne z prawem. Ponadto, z wielu pism i oświadczeń skarżącego wynika, że nie przyjmuje on do wiadomości rozwodu z żoną i dokonanego sądownie podziału majątku wspólnego w wyniku, którego żonie został przyznany zajmowany przez byłych małżonków lokal. Błędnie uważa, że fakt zameldowania daje mu prawo do mieszkania we wskazanym lokalu, mimo że został spłacony z wkładu mieszkaniowego przez byłą żonę. Według Sądu, rozbieżności w zeznaniach między byłymi małżonkami dotyczą charakteru korzystania przez skarżącego z lokalu. T. M. twierdzi bowiem, że były mąż w nim nie mieszkał a jedynie bywał, natomiast skarżący, że mieszkał tylko często bywał poza domem. Z pisemnych oświadczeń sąsiadów wynika jedynie fakt bywania skarżącego w spornym mieszkaniu lub w jego pobliżu, co nie przesądza, że przebywał w nim na stałe. Od powyższego wyroku, H. M. działający przez pełnomocnika ustanowionego w ramach przyznanego mu prawa pomocy, złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego za wszystkie instancje według norm przepisanych. Dodatkowo wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz kosztów zastępstwa prawnego za sporządzenie skargi kasacyjnej podnosząc, że koszty te nie zostały opłacone przez skarżącego. Jako podstawy skargi kasacyjnej wskazano naruszenie prawa materialnego, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i w związku z tym naruszenie art. 80 kpa. Uzasadniając przedstawione zarzuty autor skargi stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły podstawy do zastosowania art. 15 ust. 2 w/w ustawy, albowiem H. M. nie opuścił miejsca stałego pobytu. Jego nieobecność podczas, której T. M. wymieniła zamki trwała tylko trzy dni i spowodowana była pobytem na kursie rehabilitacyjnym zorganizowanym, poza T. Zdaniem skarżącego, organy orzekające pominęły zupełnie oświadczenia sąsiadów skarżącego, z których wynika, iż mieszka on w przedmiotowym lokalu, oraz fakt wystąpienia do właściwych organów o ochronę służących mu uprawnień. Okoliczność wydania postanowienia o umorzeniu postępowania przez organy prowadzące postępowanie karne nie może sankcjonować decyzji o wymeldowaniu, zwłaszcza w sytuacji, gdy H. M. przysługują jeszcze inne środki zmierzające do wzruszenia wydanej decyzji (m.in. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Żaden z przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie wymaga uzyskania przez stronę pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie ochrony jej uprawnień przed organami ją prowadzącymi. Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji w kwestii dobrowolnego opuszczenia przez skarżącego lokalu w sytuacji, gdy nigdy nie miał on takiego zamiaru. O braku takiego zamiaru świadczy pozostawienie przez niego rzeczy osobistych w mieszkaniu i ich bezprawne usunięcie przez T. M. Usunięcie strony z lokalu w drodze przymusu fizycznego bądź psychicznego albo uniemożliwienie jej dostępu do lokalu poprzez wymianę zamków w drzwiach, nie można uznać za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Takie stanowisko potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt II SA 2950/00. O wymeldowaniu nie może decydować fakt spłacenia skarżącego przez była żonę, jak i fakt przysługiwania wyłącznie jej lokatorskiego prawa do lokalu. O wymeldowaniu mają bowiem decydować tylko i wyłącznie okoliczności określone w ustawie o ewidencji i dowodach osobistych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany wskazanymi w niej podstawami i wnioskami. Z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W myśl art. 174 ustawy, skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie bądź naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy zarzucie naruszenia przepisu prawa materialnego chodzi o wadliwe rozumienie normy prawnej odniesionej do bezspornego stanu faktycznego sprawy bądź o błędne posłużenie się nią w sprawie, w której nie ma ona zastosowania. Przy drugiej podstawie skargi kasacyjnej chodzi o naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego powstałe na skutek błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania norm prawa procesowego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie normy art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, organ wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywała w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Badając zasadność przytoczonego wyżej zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie znajduje on usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim podnieść trzeba, że Sąd I instancji orzekając, nie stosował bezpośrednio art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (...), a jedynie oceniał, czy organ administracji właściwie zastosował przywołaną normą prawną. Oddalając skargę, odwołując się do ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego, Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, iż skarżący H. M. w chwili dokonywania przez byłą żonę wymiany zamków w lokalu nr [...] przy ul F. w T., nie mieszkał w nim i opuścił go dobrowolnie, a podjęte przez niego kroki prawne mające na celu umożliwienie mu ponownego zamieszkania w lokalu, zakończyły się niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem. Przy tego rodzaju ustaleniach przytoczonych w uzasadnieniu wyroku, spełnione były przesłanki, do wymeldowania skarżącego z przedmiotowego lokalu, określone w powołanym wyżej przepisie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwrócił przy tym uwagę na rozbieżności występujące w oświadczeniach skarżącego i jego byłej żony oraz na to, iż z pisemnych oświadczeń sąsiadów, na które się on powołuje, nie można było wyprowadzić wniosku, że przebywał on na stałe w miejscu swego zameldowania do czasu wymiany zamków. Ponadto, Sąd I instancji podniósł, że nawet gdyby przyjąć, iż skarżący nie opuścił dobrowolnie lokalu, co starał się udowodnić, a został z niego usunięty poprzez wymianę zamków i przeniesienie jego rzeczy do piwnicy, to okoliczność ta nie miała by w sprawie istotnego znaczenia. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy bowiem uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Przytoczony pogląd, pojawiający się w orzeczeniach sądów administracyjnych, może być w pełni usprawiedliwiony okolicznościami faktycznymi, ustalonymi w konkretnie rozpatrywanych sprawach. W rozpoznawanej sprawie, został on jednak wyrażony w odniesieniu do stanu hipotetycznego. Postępowanie karne, wszczęte na wniosek skarżącego przeciwko byłej żonie, w związku z wymianą zamków zostało, co prawda umorzone, nie mniej jednak, jak wyżej powiedziano, w sprawie zostało przyjęte na podstawie akt, iż skarżący nie mieszkał w lokalu przed wymianą zamków i opuścił go dobrowolnie. Także okoliczności przysługiwania T. M. lokatorskiego prawa do lokalu na skutek orzeczenia sądu powszechnego, jak i spłacenia udziałów byłego małżonka w majątku wspólnym nie stanowiły, wbrew stanowisku składającego kasację, podstawy jego wymeldowania. Fakty te mimo, iż zostały podniesione w uzasadnieniu wyroku, to miały znaczenie drugorzędne dla rozstrzygnięcia sprawy, co wynika z treści uzasadnienia. Trafnie Sąd I instancji zwrócił uwagę na wyrok Trybunał Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r., sygn. akt K 20/01 (OTK-A2002/3/34). Z orzeczenia tego wynika, iż ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie rozstrzyga zatem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim, czego skarżący H. M., jak wynika z akt sprawy, nie dostrzega. Odnosząc się natomiast do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przepisów postępowania, Sąd uznał, iż także nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący podnosząc ten zarzut, wskazał na naruszenie art. 80 kpa poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności wyjaśnień skarżącego w kwestii dobrowolnego opuszczenia lokalu. Analizując tak sformułowany zarzut skargi kasacyjnej podnieść należy, iż podstawa kasacyjna wskazana w przepisie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi umożliwia podnoszenie zarzutów przeciwko wyrokowi Sądu I instancji. Musi więc odnosić się do naruszenia przez ten Sąd przepisów procedury sądowej, a nie norm procedury administracyjnej, które zobowiązane są stosować organy administracji publicznej. Żaden z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie odsyła do stosowania w toku postępowania sądowoadministracyjnego przepisu art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z powyższym, jeśli Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie był adresatem tej normy prawnej, to nie można mu skutecznie zarzucić jej naruszenia. Podsumowując, Sąd I instancji, powołując się na wskazane w uzasadnieniu ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji, był uprawniony wyrazić ocenę, iż w sprawie trafnie zastosowano przepis art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co przy jednoczesnym braku skutecznego zakwestionowania prawidłowości stosowania przepisów procedury sądowoadministracyjnej w zakresie oceny stosowania przepisów postępowania administracyjnego, uzasadnia oddalenie skargi kasacyjnej. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O kosztach zastępstwa procesowego adwokata ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).