I OSK 634/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, Sędziowie NSA Henryk Dolecki (spr.), Izabella Kulig-Maciszewska, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ryszarda R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt II SA/Łd 1229/03 w sprawie ze skargi Ryszard R. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. z dnia 1 lipca 2003 r. (...) w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego oddala skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach wyrokiem z dnia 23 września 2003 r. II SAB/Ka 22/03 zobowiązał Prezydenta Miasta G. - w terminie określonym w art. 35 Kpa - do załatwienia wniosku Ady O. i Katarzyny M. z dnia 14 lutego 2000 r. o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Wyrok ten doręczono Prezydentowi Miasta Gliwice 6 listopada 2003 r., 13 stycznia 2004 r. zaś skarżące wezwały Prezydenta do wydania stosownej decyzji, lecz w odpowiedzi otrzymały tylko pismo informacyjne, 23 lutego 2004 r. wniosły więc skargę na "niewykonanie wyroku", którą - na polecenie sądu - sprecyzowały wnosząc "o ukaranie Urzędu wobec braku wydania decyzji" /Ada O. na rozprawie/ oraz o "nałożenie kary na bezczynność Prezydenta Miasta G." /Ada O. i Katarzyna M. w piśmie z dnia 21 stycznia 2005 r./. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - działając na podstawie art. 154 par. 1 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ - wyrokiem z dnia 31 stycznia 2005 r. II SA/Gl 147/04 wymierzył Prezydentowi Miasta G. grzywnę w wysokości 500 zł. Wnosząc skargę kasacyjną Prezydent Miasta G. przytoczył jako jej podstawę naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 46 par. 1 pkt 3 i art. 57 par. 1 w związku z art. 154 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez wymierzenie grzywny mimo braku stosownego żądania ze strony skarżących. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że w samej skardze nie było żądania wymierzenia grzywny, uczestnicząca w rozprawie Ada O. domagała się wprawdzie ukarania, jednak nie Prezydenta Miasta G., lecz "Urzędu", natomiast w piśmie z dnia 21 stycznia 2005 r. jest mowa tylko o nałożeniu kary, bez wyjaśnienia na czym ma polegać ukaranie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano przede wszystkim, że skarżące sprecyzowały skargę na wyraźną sugestię sądu, który naruszył uprawnienia wynikające z art. 49 par. 1 i art. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podczas gdy "powyższe przepisy nie upoważniają Sądu w wezwaniu do usunięcia braków pisma, ani też w pouczenie strony, działającej bez adwokata lub radcy prawnego, do jednoznacznego i wyraźnego sugerowania skarżącej treści jej żądania". W odpowiedzi na skargę kasacyjną Ada O. i Katarzyna M. podniosły m.in., że "łatwiej jest uzasadniając skargę kasacyjną wykazać, że 71-letnia Ada O. postawiła znak równości pomiędzy Prezydentem Miasta a Urzędem, a Urząd Miasta nie jest żadnym organem, niż przyznać się do swojej nieudolności, ponieść konsekwencje i naprawić zaniedbania, które spowodowały szkodę". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy. Odmiennie niż uważa wnoszący skargę kasacyjną, właśnie art. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi legitymuje działanie sądu w tej sprawie, gdyż jest obowiązkiem sądu udzielać występującej bez pełnomocnika stronie potrzebnych wskazówek, zwłaszcza że intencja skarżących była oczywista i tylko nieznajomość prawa nie pozwoliła im na samodzielne sformułowanie skargi w sposób określony w art. 154 par. 1 in fine powołanej ustawy. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. I OSK 644/05 art. 27 ust. 3a ustawy - o pomocy społecznej jest chybiony. Obowiązująca w chwili wydania zaskarżonej decyzji ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. - o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 art. 184 Decyzją z dnia 3 stycznia 2002 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. odmówił przyznania Grzegorzowi S. zasiłku stałego z uwagi na opiekę nad synem Remigiuszem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. decyzją z dnia 18 lutego 2002 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podstawą rozstrzygnięcia organu II instancji było stwierdzenie zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej, zasiłku stałego wyrównawczego, emerytury, renty, z wyłączeniem renty rodzinnej. Remigiusz S. jest uprawniony do renty socjalnej, którą otrzymał w grudniu 2001 r. równocześnie z uzyskaniem pełnoletności. Tym samym brak jest podstaw, aby Remigiusz S. z uwagi na stan zdrowia otrzymywał rentę socjalną, a jego ojciec z uwagi na ten sam stan zdrowia, tej samej osoby, pobierał zasiłek stały. W skardze do sądu administracyjnego wniesionej przez Grzegorza S. zarzucono nieprawidłową wykładnię art. 27 ust. 3a ustawy - o pomocy społecznej, wskazując, że kilka lat temu zrezygnował z pracy w celu opieki nad ciężko chorym synem i decyzję o pozbawieniu go zasiłku stałego uważa za krzywdzącą. Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazuje, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisu ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. - o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy w brzmieniu ustalonym przez art. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. - o zmianie ustawy o pomocy społecznej, ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz.U. nr 154 poz. 1792/ zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4 ustawy - o pomocy społecznej, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. - o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 123 poz. 776 ze zm./. Art. 27 ust. 2 ustawy - o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek stały przysługuje również w wypadku, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie opiekuje się pełnoletnim dzieckiem, jednak na mocy ust. 3 tego przepisu, w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej, zasiłku stałego wyrównawczego, emerytury, renty, z wyłączeniem renty rodzinnej, zasiłek stały nie przysługuje. Z akt sprawy wnika zaś, że decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia 6 lipca 2001 r. Remigiuszowi S. został przyznany zasiłek stały z pomocy społecznej, a decyzją z dnia 12 grudnia 2001 r. organ I instancji przyznał mu, wobec uzyskania przez niego pełnoletności i zły stan zdrowia rentę socjalną. Wydanie tej drugiej decyzji wyłączyło uprawnienie skarżącego do uzyskania zasiłku stałego. Odnosząc się do kwestii błędnego wskazania podstawy prawnej wydanej decyzji przez organ I instancji Sąd podnosi, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest nie tylko ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, ale także winien ponownie rozstrzygnąć sprawę /B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2004, s. 592/. Zgodnie więc z art. 138 Kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. posiadało kompetencję do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Pełnomocnik Grzegorza S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2005 r. wnosząc o jego uchylenie, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. W skardze kasacyjnej podnoszony jest zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 27 ust. 3a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. - o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ polegającą na przyjęciu, że w odniesieniu do skarżącego nastąpił zbieg prawa do zasiłku stałego z prawem do renty socjalnej w sytuacji, gdy prawo do renty socjalnej przypadło synowi skarżącego, który z kolei ubiegał się o przyznanie zasiłku stałego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jest podnoszone, iż w przedmiotowej sprawie nie nastąpił zbieg uprawnień, gdyż wskazane wyżej uprawnienia przysługują różnym osobom. Jak wskazuje strona decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia 16 lipca 2003 r. przyznano jej prawo zasiłku stałego, pomimo że w tym samym czasie jego syn miał również przyznaną rentę socjalną. Decyzja ta została wydana na podstawie dokładnie tej samej ustawy, na podstawie której wydano decyzje i wyrok zaskarżone w niniejszym postępowaniu. Skutkiem powyższego na gruncie tego samego aktu prawnego funkcjonują dwa skrajnie różne rozstrzygnięcia organów administracji, sprzeczne ze sobą, co już samo w sobie narusza konstytucyjną zasadę zaufania obywatela do państwa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. wnosi o oddalenie skargi. Organ kwestionuje stanowisko skarżącego, zgodnie z którym art. 27 ust. 3a ustawy - o pomocy społecznej reguluje tzw. zbieg prawa do różnych świadczeń. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wywodzi się, że wspomniany zbieg świadczenie jest unormowany w art. 27 ust. 2a ustawy - o pomocy społecznej. Z przepisu tego wynika, że zasiłek stały nie przysługuje osobie, która otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych lub zasiłek przedemerytalny albo świadczenie przedemerytalne. Przepis art. 27 ust. 3a powołanej ustawy dotyczy z kolei świadczeń w nim wymienionych nie tylko przysługujących osobie ubiegającej się bezpośrednio o zasiłek stały, ale także dotyczy uprawnień przysługujących osobie ubiegającej się bezpośrednio o zasiłek stały, ale dotyczy także uprawnień do świadczeń przysługujących dziecku, z opieką którego rozpatrywany jest wniosek o zasiłek stały. Nie sposób przyjąć, zdaniem Kolegium, że prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 3a ustawy - o pomocy społecznej przypisane zostało przez ustawodawcę jedynie do osoby występującej o zasiłek stały. Regulacja art. 27 ust. 3a ustawy ma charakter bardziej ogólny i odnosi się do stosunku opiekun- dziecko. Nieuprawnione byłoby istnienie prawa do zasiłku stałego w sytuacji, gdy dziecko posiadałoby prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 3a ustawy. W powyższej sytuacji dochodziłoby bowiem do wypłacania dwóch świadczeń wynikających z tego samego zdarzenia faktycznego - niepełnosprawności dziecka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje; Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Podnoszony przez stronę skarżącą zarzut naruszenia art. 27 ust. 3a ustawy - o pomocy społecznej jest chybiony. Obowiązująca w chwili wydania zaskarżonej decyzji ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. - o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ przewiduje szereg świadczeń mających na celu zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. W rozpatrywanej sprawie zagadnieniem spornym jest kwestia podmiotowego zbiegu przewidzianych w ustawie świadczeń z tytułu zasiłku stałego oraz renty socjalnej. Dokonując oceny powyższych świadczeń z punktu widzenia zaistnienia przesłanek warunkujących ich przyznanie należy stwierdzić, że podmiotowy zbieg tych świadczeń nie jest możliwy. Stosownie do treści art. 27 ust. 1 ustawy - o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4 ustawy, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. - o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 123 poz. 776 ze zm./. Beneficjentem tego świadczenia jest więc osoba sprawująca pieczę nad niepełnosprawnym dzieckiem, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych warunków odnoszących się do sposobu sprawowania opieki oraz osiąganych w rodzinie dochodów, nie zaś samo dziecko. W myśl art. 27 ust. 2 ustawy - o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje również w wypadku opieki nad pełnoletnim dzieckiem, którego niepełnosprawność została stwierdzona zgodnie z zasadami określonymi w ustawie - o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W odróżnieniu od omawianego wyżej zasiłku stałego, renta socjalna w myśl art. 27a ust. 1 ustawy przysługiwała osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 roku życia, niezależnie od dochodu, z zastrzeżeniem ust. 4a i 5, które to jednak wyjątki nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie. W rozpatrywanej sprawie jest bezsprzeczne, że zaistniał zbieg uprawnień do zasiłku stałego oraz renty socjalnej. Niewątpliwie, zgodnie z twierdzeniem strony skarżącej, zbieg ten nie ma charakteru podmiotowego, gdyż oba świadczenia przysługują różnym osobom: zasiłek stały ojcu - Grzegorzowi S., zaś renta socjalna jego pełnoletniemu synowi Remigiuszowi. Tak więc jak już zostało wyżej wywiedzione niemożliwy jest zbieg świadczeń z tytułu zasiłku stałego i renty socjalnej w stosunku do jednej osoby. Fakt ten nie zmienia jednak oceny wykluczającej możliwość jednoczesnej wypłaty obu świadczeń. Art. 27 ust. 3a ustawy - o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania skarżonej decyzji stanowił, iż w wypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej, zasiłku stałego wyrównawczego, emerytury, renty, z wyłączeniem renty rodzinnej, zasiłek stały nie przysługuje. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ oddalił skargę kasacyjną. Stosownie do treści art. 250 ustawy przyznano adwokatowi reprezentującemu stronę skarżącą kwotę 440 złotych z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Na powyższą kwotę składa się 180 złotych za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - par. 18 ust. 1 pkt 2 lit. "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. - w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1348 ze zm./ oraz 260 złotych z tytułu zwrotu kosztów podróży do Sądu poniesionych przez pełnomocnika, określonych zgodnie ze złożonym przez niego oświadczeniem.