II SA/Kr 795/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek sprawozdawca Sędziowie: AWSA Dorota Dąbek NSA Wiesław Kisiel Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2004 r sprawy ze skargi M.N. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [ ] w przedmiocie naruszenia dyscypliny służbowej uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie organu pierwszej instancji Orzeczeniem nr [....] z dnia 20 lutego 2002 do nr [....][....] Komendant Wojewódzki Policji w K. po rozpatrzeniu odwołania podinsp. M.N. od orzeczenia z dnia 21 stycznia 2002r. Komendanta Miejskiego Policji w T. o uznaniu go winnym popełnienia zarzucanego czynu i odstąpieniu od wymierzenia kary dyscyplinarnej postanowił zaskarżone orzeczenie utrzymać w mocy. Na uzasadnienie orzeczenia [....] Komendant Wojewódzki podał, że orzeczeniem z dnia 21.01.2002r. Komendant Miejski Policji w T. uznał M.N. winnym naruszenia dyscypliny służbowej i odstąpił od wymierzenia kary dyscyplinarnej za to, że: "w dniu [....] 2001r. około godziny [....] będąc przełożonym funkcjonariuszy z Komisariatu Policji [....] wydał podległym policjantom polecenie usunięcia bez obecności komornika, pojazdu marki [....] nr rej. [....] , zajętego przez Komornika Sądowego Rewiru [....] przy Sądzie Rejonowym w T. tytułem egzekucji długów należących do dłużnika W.C. i doprowadził tym samym do przekroczenia uprawnień Policji, polegającego na zastosowaniu środka egzekucji administracyjnej za organ egzekucji - tj. popełnienie czynu będącego naruszeniem dyscypliny służbowej określonego w par. 4 ust.1 Zarządzenia Nr 21 Komendanta Głównego Policji z dnia 20 maja 1993r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji w zw. z par. 3 ust.2 i par.5 ust.1 Rozporządzenia MSWiA z dnia 29 sierpnia 2001r. w sprawie sposobu udzielania przez Policję i Straż Graniczną pomocy lub asysty organowi egzekucyjnemu i egzekutorowi przy wykonywaniu czynności egzekucyjnych. W uzasadnieniu podano, że zarzuty skarżącego zawarte w odwołaniu są nieuzasadnione i nie podzielono poglądów skarżącego, że żaden z przytoczonych przepisów nie precyzuje formy udzielania pomocy komornikowi, a podane Rozporządzenie dotyczy czynności egzekucyjnych w administracji, natomiast skarżący zlecił przeprowadzenie czynności w oparciu o przepisy kodeksu postępowania cywilnego, a nie na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podano, że obecność komornika przy każdej czynności egzekucyjnej jest obligatoryjna i wynika z art. 809 kpc, bowiem komornik z każdej czynności egzekucyjnej ma obowiązek spisać protokół. Podkreślono, że fakt zatrzymania pojazdu przez policjantów na polecenie skarżącego bez udziału komornika nie budzi wątpliwości i że było to działanie "za komornika". Jako podstawę prawną takiego rozumowania przyjęto opinię Biura Prawnego KGP oraz Radcy Prawnego KMP w T. Zaznaczono także, że uwzględniono w orzeczeniu okoliczności, że działanie skarżącego nie spowodowało ujemnych następstw dla służby i nie naraziło resort Spraw Wewnętrznych na koszty i z tych powodów nie wymierzono skarżącemu kary. Organ odwoławczy uznał, że skarżący swoim działaniem naruszył zasady dyscypliny służbowej. Z decyzją tą nie zgodził się M.N. , który wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i orzeczenia go poprzedzającego. W uzasadnieniu skargi podał, że w dniu [....] 2001r. po rozmowie telefonicznej z komornikiem wydał decyzję podległym policjantom zatrzymania i zabezpieczenia na parkingu strzeżonym samochodu zajętego przez komornika tytułem egzekucji długów. Wiedział, że komornik zwrócił się pisemnie do Policji o pomoc w tej sprawie, a polecenie wydał w oparciu o przepisy kodeksu postępowania cywilnego, przy czym dokładny sposób działania nie był wówczas określony, gdyż stosowne przepisy zostały wydane dopiero Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 stycznia 2002r. (Dz.U. nr 10, poz. 106). Podniósł, że orzeczenia organów obu instancji zapadły z naruszeniem prawa materialnego, bowiem podane przepisy nie odnoszą się do zaistniałej sytuacji, a powstałe - jak wynika z uzasadnienia orzeczenia - wątpliwości zostały rozstrzygnięte na jego niekorzyść. Zarzucił też, że organ mimo przyjęcia na jego wniosek dowodu z przesłuchania komornika nie przeprowadził tego dowodu naruszając tym samym przepisy postępowania w tej sprawie. Zdaniem skarżącego uniemożliwiło to wyjaśnienie istoty sprawy w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę [....] Komendant Wojewódzki w K. wniósł o jej oddalenie uzasadniając jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i zaznaczył, że skarżący podejmując decyzję o odebraniu samochodu od dłużnika bez udziału komornika działał w sposób wykraczający poza uprawnienia Policji w tym zakresie, a nadto, że obowiązujące ustawy nie dawały podstaw do udzielania pomocy komornikowi i skarżący w oparciu o art. 14 ustawy o Policji powinien odmówić wykonania czynności, o którą komornik się zwrócił. Jednocześnie podano, że art. 765 kpc uprawniał Policje do przełamania oporu dłużnika lub innych osób przeszkadzających wykonaniu czynności egzekucyjnych przez komornika. Podano, że ponieważ delegacja ustawowa z art. 765 par.2 kpc była "pusta", to jako samodzielną podstawę odpowiedzialności przyjęto par. 4 Zarządzenia nr 21 KGP z 20.05.1993r., a posiłkowo zastosowano Rozporządzenie MSWiA z dnia 29.08.2001r., gdyż "chciano bowiem przytoczyć wszystkie naruszone przez podinsp. M.N. przepisy". Podano też, że chociaż budzi wątpliwości zastosowanie w/w Rozporządzenia z 29.08.2001r., skoro nie było wydane na podstawie art. 765 par.2 kpc, ale "nie wpływa to jednak na zasadnicze rozstrzygnięcie sprawy tj. uznanie podinsp. M.N. winnym naruszenia dyscypliny służbowej, bo faktycznie takie naruszenie miało miejsce." Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi (art.3 par.1 i art. 134 par.1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i 77 par.1 kpa organ prowadzący postępowanie administracyjne stoi na straży praworządności obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a zgodnie z art. 105 par.1 kpa obowiązany jest umorzyć postępowanie, jeśli stało się bezprzedmiotowe. Przepisy, które organy obu instancji podały jako stanowiące podstawę uznania M.N. winnym przekroczenia uprawnień czy naruszenia dyscypliny służbowej przez skarżącego to: I. - par. 3 ust.2 cyt. Rozporządzenia MSWiA z dnia 29 sierpnia 2001r. "Policja lub Straż Graniczna udzielą pomocy lub asysty niezwłocznie po otrzymaniu pisemnego wezwania od organu egzekucyjnego i egzekutora, w przypadku: 1) oporu uniemożliwiającego lub znacznie utrudniającego prowadzenie czynności egzekucyjnych, 2) uzasadnionego przypuszczenia , że na taki opór natrafią." - par. 5 ust.1 cyt. Rozporządzenia MSWiA: "Pomoc lub asysta organów Policji lub Straży Granicznej polega na umożliwieniu przeprowadzenia czynności egzekucyjnych, w szczególności poprzez zapewnienie: 1) dostępu do miejsca, w którym mają one być wykonywane, 2) porządku w miejscu przeprowadzania egzekucji administracyjnej, 3) osobistego bezpieczeństwa organowi egzekucyjnemu i egzekutorowi, 4) w razie potrzeby - na uzasadnione żądanie organu egzekucyjnego i egzekutora - niezbędnej pomocy w zastosowaniu środków egzekucji administracyjnej." Zdaniem Sądu już z treści par.3 ust.2 tego Rozporządzenia wynika, że należy rozróżnić pojęcie asysty i tu obecność organu egzekucyjnego przy działaniach Policji jest niezbędna od pojęcia pomocy, przy której, udział organu egzekucyjnego nie wydaje się być konieczny. Z treści par. 5 ust.1 pkt 4 powołanego Rozporządzenia nie wynika - zdaniem Sądu - że nie można uznać udziału Policji w zatrzymaniu pojazdu za niezbędną pomoc przy zastosowaniu środka egzekucyjnego (np. w postaci egzekucji z ruchomości, jaką jest samochód).. Nie sposób także nie przyjąć, że ukrycie pojazdu zajętego przez organ egzekucyjny i nie wydanie go dobrowolne na żądanie tego organu nie może nosić znamion oporu stawianego temu organowi. Powyższe rozważania dotyczące Rozporządzenia MSWiA z dnia 29 sierpnia 2001r. wynikają jedynie z podanej w orzeczeniach organów obu instancji jako podstawy prawnej tego aktu prawnego, który nie mógł stanowić podstawy działania skarżącego w chwili wydawania przez niego podległym funkcjonariuszom polecenia zatrzymania samochodu choćby dlatego, że o takie zatrzymanie zwrócił się pisemnie komornik sądowy w ramach prowadzonej przez niego egzekucji sądowej i w oparciu o przepis art. 765 par.1 kodeksu postępowania cywilnego, natomiast powołane przez organy obu instancji Rozporządzenie MSWiA z dnia 29 sierpnia 2001r. w sprawie sposobu udzielania przez Policję i Straż Graniczną pomocy lub asysty organowi egzekucyjnemu i egzekutorowi przy wykonywaniu czynności egzekucyjnych zostało wydane na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a ściślej w oparciu o delegację ustawową wynikającą z art 46 par.3 pkt 2 i art. 50 par.3 pkt 2 tej ustawy, a więc nie może stanowić podstawy prawnej do udzielania pomocy czy asysty komornikowi. II. par. 4 ust. 1 cyt. Zarządzenia nr 21: "W razie wystąpienia trudności związanych z ustaleniem obowiązku własnego działania lub uprawnienia przełożonego do nakazania określonego działania albo z wyborem odpowiedniego sposobu postępowania, należy kierować się przede wszystkim treścią obowiązującego prawa, a w szczególności: 1. przepisami ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz.U. nr 30, poz.. 179 z późn. zm.) - w przypadku policjantów, 2. przepisami ustawy z dnia 16 września 1982r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. nr 31, poz. 214 z późn. zm.) - w przypadku pracowników Policji zatrudnionych na podstawie mianowania, 3. przepisami ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz.U. nr 24, poz. 141 z późn. zm.) - w przypadku pracowników Policji zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, 4. odpowiednimi w danej sytuacji przepisami wykonawczymi do ustaw wymienionych w pkt 1 - 3." Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - przytoczone Zarządzenie mogłoby stanowić rodzaj podstawy prawnej, gdyby przyjąć, że w chwili telefonicznego powiadomienia Policji przez komornika o prawdopodobnym miejscu postoju zajętego przez niego pojazdu, a nie wydanego mu dobrowolnie przez dłużnika, mogły powstać u skarżącego jakieś wątpliwości, co do podjęcia działań przez Policję. Jednak wątpliwości nie powinny - zdaniem Sądu - powstać, albowiem w Komendzie zalegało pismo komornika wraz z kopią orzeczenia Sądu Okręgowego w T. podlegającego wykonaniu, a wykonanie orzeczeń sądowych należy do elementarnych zasad przestrzegania praworządności gwarantowanej konstytucyjnie, a przekładającej się na współdziałanie w tym zakresie wszystkich organów władzy publicznej - w granicach swych uprawnień. Gdyby nawet przyjąć, że z powodu telefonicznej informacji komornika zaistniały jakieś wątpliwości, co do działania Policji w tym zakresie i cel z art. 1 ustawy o Policji, dla jakiego funkcjonują organy Policji zostałby tym samym nie rozpoznany - to należy przyjąć, że skarżący podjął działania właśnie w oparciu o pkt. 1 cyt. Zarządzenia nr 21, który kieruje do ustawę o Policji. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę na pominięty przez obie strony art. 300 par. 2 kodeksu karnego: "Kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu (...), udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa (...) składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5." Jest to przestępstwo ścigane z urzędu. Należy przypomnieć, że pismem z dnia [....] października 2001r. Komornik Sądowy Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w T. zwrócił się do Komisariatu Policji [....] załączając kserokopie wniosku o egzekucję i tytułu wykonawczego tj. tytułu egzekucyjnego będącego orzeczeniem Sądu Okręgowego w T. z dnia 24 kwietnia 2001r. zaopatrzonego w klauzulę wykonalności o udzielenie pomocy poprzez zatrzymanie samochodów dłużnika w celu umożliwienia odebrania ich dłużnikowi i przeprowadzenia egzekucji. Komornik zaznaczył, że w dniu [....] września 2001r. dokonał zajęcia samochodów i zobowiązał dłużnika do wydania ich w terminie do dnia 1 października 2001r., jednak w zakreślonym terminie dłużnik dobrowolnie samochodów nie wydał, a przeto zatrzymanie ich przez organy Policji jest niezbędne. Zdaniem Sądu - należy rozróżnić dwie sytuacje: jedną z nich jest zwrócenie się przez komornika do organów Policji o udzielenie mu asysty czy pomocy w wykonywaniu przez niego czynności egzekucyjnych w sytuacji napotkania przez komornika oporu, a drugą zawiadomienie organu Policji przez komornika o zachowaniu dłużnika wskazującym na popełnianie przez niego przestępstwa z art. 300 par.2 kk. Odnośnie pierwszej sytuacji, mimo obowiązywania art. 765 par.1. kodeksu postępowania cywilnego: "w razie oporu komornik może wezwać pomocy organów Policji" oraz par.2 tego art: "sposób udzielania pomocy komornikowi przy wykonywaniu czynności egzekucyjnych, przypadki, w których należy udzielić komornikowi pomocy, sposób postępowania, tryb występowania o udzielenie pomocy, sposób jej realizacji, a także sposób dokumentowania wykonywanych czynności i rozliczania ich kosztów, określa w drodze rozporządzenia: (...) minister właściwy do spraw wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości - w przypadku udzielania pomocy przez Policję lub Straż Graniczną" - takie Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zostało wydane dopiero w dniu 28 stycznia 2002r. i weszło w życie 23 lutego 2002r., a więc po wydaniu zaskarżonej decyzji. Nie oznacza to, że brak było podstawy prawnej w ogóle do udzielania pomocy komornikowi, gdyż takową stanowił samodzielnie art. 765 par.1 kpc jak również art.14 ust. 1 ustawy o Policji: "W granicach swych zadań Policja w celu rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw (...) wykonuje czynności: operacyjno-rozpoznawcze, dochodzeniowo-śledcze i administracyjno-porządkowe." W sytuacji rozpatrywanej należy mieć na względzie drugi przypadek, bowiem komornik pismem z dnia [....] października 2001r. zawiadomił organ Policji o tym, że dłużnik dobrowolnie nie wydał zajętych samochodów i udaremnia wykonanie orzeczenia sądu, a więc o działaniu dłużnika mającym charakter przestępstwa z art. 300 par. 2 kk. W tej sytuacji Policja powinna uczynić wszystko, by zapobiec skutkom bezprawnego działania dłużnika i wykonać swe zadanie jako zadania mające na celu ściganie przestępstwa. Skarżący - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - wypełnił właściwie (w sposób oczekiwany przez społeczeństwo i zgodny z prawem - art. 14 ust.1 ustawy o Policji) swoje obowiązki i zawiadomiony przez komornika o tym, gdzie znajduje się przedmiotowy samochód spowodował jego zatrzymanie przez podległych funkcjonariuszy przez odebranie kluczyków i przewiezienie na parking strzeżony, gdzie przekazano go komornikowi w celu wykonywania dalszych czynności egzekucyjnych. Zatrzymanie pojazdu odbyło się spokojnie, w sposób zgodny z przepisami obowiązującymi funkcjonariuszy Policji. Wojewódzki Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że fizyczne zatrzymanie pojazdu zajętego przez komornika nie jest czynnością egzekucyjną w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, w oparciu o które komornik prowadzi egzekucje, a tym samym nie można mówić, że Policja zatrzymując pojazd (przez faktyczne zatrzymanie jadącego pojazdu, odebranie kluczyków, przewiezienie na parking strzeżony itp.) wykonuje czynności egzekucyjne za komornika. Obecność komornika przy takim zatrzymaniu jest z reguły niemożliwa, gdyż po wniosku komornika o udzielenie w tym zakresie pomocy, czy zawiadomieniu o przestępstwie z art. 300 par.2 kk - komornik nie ma obowiązku uczestniczyć w działaniach Policji, a tym samym w takim zatrzymaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca nadto uwagę, że zarzucając funkcjonariuszowi przekroczenie przez niego uprawnień, czy naruszenie dyscypliny służbowej należy podać konkretny przepis, który działaniem tego funkcjonariusza został przekroczony, czy naruszony, a skoro takiego przepisu nie podano należy przyjąć, że skarżący w żaden sposób nie przekroczył swoich uprawnień i nie naruszył dyscypliny służbowej. W świetle przytoczonych wyżej przepisów fakt, że skarżącemu, który nie tylko nie przekroczył żadnego przepisu, ale wykonał swe obowiązki niezwykle starannie, wytoczono postępowanie dyscyplinarne budzi - zdaniem Sądu - co najmniej zdumienie. Takież samo zdumienie budzi argumentacja uzasadnień orzeczeń organów Policji I i II instancji, nie wspominając o uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, w której próba obrony zaskarżonego orzeczenia prowadzi organ II instancji do niedopuszczalnej konstatacji, albowiem pisze się, że Policja winna odmówić komornikowi udzielenia pomocy wobec braku przepisów wykonawczych. W tej sytuacji mimo jednoznacznego brzmienia przepisu o randze ustawy, jakim jest art. 765 par.1 kpc doszłoby do jego pogwałcenia nie mówiąc o zlekceważeniu zarówno pisemnego zawiadomienia komornika o działaniach dłużnika wskazujących na popełnianie przestępstwa z art. 300 par. 2 kk jak i na zlekceważenie przepisów ustawy o Policji - wskazanego wyżej art. 14 ust. 1 i art.1 tej ustawy wskazującego na naczelne cele działania Policji. Sąd zwraca uwagę także na to, że działanie skarżącego nie tylko nie naruszyło żadnego obowiązującego przepisu, ale zgodnie z obowiązującym prawem umożliwiło komornikowi, funkcjonariuszowi państwowemu prowadzenie dalszego postępowania egzekucyjnego celem zaspokojenia wierzycieli, a tym samym realizowanie konstytucyjnej zasady praworządności zawartej w art. 7 i 83 Konstytucji Mając powyższe na względzie - Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że orzeczenia organów obu instancji są sprzeczne z prawem, także podanym jako podstawa prawna, a wobec oświadczenia skarżącego złożonego do protokołu, że nie żąda zwrotu poniesionych kosztów postępowania - uwzględniając skargę jako w pełni uzasadnioną, na mocy powołanych wyżej przepisów oraz art. 145 par. 1 pkt 1a) p.p.s.a. - uchylił zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające go orzeczenie organu I instancji - jak w sentencji wyroku.