I SA/Lu 699/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita,, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Referent stażysta Marcin Małek, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego [...] – B. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W 1998r. agencja celna, działająca w imieniu i na rzecz B. K., dokonała szeregu zgłoszeń zawartych w dokumentach SAD do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym odzieży używanej, sprowadzonej z Niemiec. Z uwagi na to, że pochodzenie towarów zostało udokumentowane preferencyjnymi dowodami pochodzenia, do obliczenia cła zastosowano obniżoną stawkę celną. Z uwagi na negatywne wyniki weryfikacji dowodów pochodzenia, Dyrektor Urzędu Celnego po wszczęciu postępowań – decyzją z dnia [...] (wydaną po wznowieniu postępowania ), uchylił własną decyzję z dnia [...] w części dotyczącej stawki celnej oraz kwoty cła i obliczył cło z zastosowaniem konwencyjnej stawki celnej w wysokości 23,1%, natomiast decyzjami z dnia [...] od nr [...] do Nr [...], uznał zgłoszenia celne za nieprawidłowe w zakresie dotyczącym stawki celnej oraz kwoty cła i obliczył cło z zastosowaniem konwencyjnej stawki celnej w wysokości 23,1%. Od powyższych decyzji strona złożyła odwołanie. Prezes Głównego Urzędu Ceł, postanowieniem z dnia [...] września 2001r. połączył odwołania do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, zaś decyzją z dnia [...] utrzymał zaskarżone decyzje w mocy. Powyższa decyzja została zaskarżona do Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2002r. sygn. I SA/Lu 1131/01 uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził zwrot kosztów postępowania. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe i wystąpił dwukrotnie do niemieckich władz celnych o powtórną kontrolę dowodów pochodzenia. Niemieckie służby celne w pismach z dnia [...] czerwca 2003 r. i z dnia [...] września 2003r., potwierdziły wcześniejsze ustalenia zawarte w piśmie z dnia [...] marca 2001r. odnośnie negatywnej weryfikacji dowodów pochodzenia. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżone decyzje pierwszoinstancyjne. Podstawę faktyczną tego rozstrzygnięcia stanowiły ustalenia organu pierwszej instancji oraz ustalenia organu odwoławczego, poczynione na podstawie w/w pism. Jako podstawę prawną przytoczono art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, art. 13 § 1 i § 3 , art. 15 § 1 , art. 19 § 1 i § 3, art. 20 § 1 i § 2, art. 83, art. 85 § 1 Kodeksu celnego, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz.U. Nr 158, poz. 1047), art. 13, art. 16, art. 21, art. 32 Protokołu Nr 4 Układu ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony (załącznik do Dz.U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662 ze zm.), § 11 ust. 1, § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. Nr 130, poz. 851 ze zm.). W obszernym uzasadnieniu tej decyzji podniesiono m. in., że w sytuacji gdy niemieckie władze celne ustaliły, iż towar będący przedmiotem importu nie jest towarem pochodzącym, brak było podstaw do stosowania obniżonych stawek celnych. Weryfikacja dowodów pochodzenia była przeprowadzona w oparciu o postanowienia PROTOKOŁU 4 Układu Europejskiego, zaś jej wyniki są wiążące dla polskich organów celnych (art. 32). Ocena istnienia potrzeby przeprowadzenia dodatkowej weryfikacji dowodów pochodzenia pozostawiona została w gestii władz celnych kraju importu (art. 32 pkt 2). Postępowanie weryfikacyjne odbywa się bez udziału importera, któremu przekazuje się wyłącznie wynik weryfikacji. Przepisy PROTOKOŁU 4 nie wymagają uzasadnienia wyniku weryfikacji, ani wyjaśnienia w oparciu o jakie zasady władze celne kraju eksportu przeprowadzały weryfikację. Oceniając moc dowodową pism weryfikacyjnych Dyrektor Izby Celnej odwołał się do art. 1138 k.p.c. i art. 194 §1 Ordynacji podatkowej. Skoro są to dokumenty urzędowe, to stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone, dopóki nie zostanie udowodnione, że dokumenty te nie są prawdziwe albo oświadczenia organu są niezgodne z prawdą. PROTOKÓŁ Nr 4 zawiera szczegółowe unormowania związane z tym zagadnieniem, a zatem polskie organy celne nie dysponują żadnym innym uprawnieniem wynikającym z przepisów prawa, aby wystąpić z dodatkowym żądaniem do władz celnych sprawdzających o rozszerzenie ich działania w zakresie prowadzonej weryfikacji (np. poprzez uwzględnienie wymogów zawartych w art. 8 PROTOKOŁU Nr 6). W zakresie zagadnień odnoszących się do problematyki pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej, prymat posiadają uregulowania zawarte w PROTOKOLE Nr 4 Układu Europejskiego. W ocenie organu odwoławczego, nie miały w sprawie zastosowania postanowienia art. 32 pkt 6 PROTOKOŁU NR 4, gdyż nie zaistniały żadne wyjątkowe okoliczności pozwalające na utrzymanie zastosowanej obniżonej stawki celnej. Analizując przepisy Konstytucji RP, Dyrektor Izby Celnej wyraził pogląd, że umowy przedkonstytucyjne spełniające wymogi art. 241 stały się źródłami powszechnie obowiązującego prawa i tym samym częścią krajowego porządku prawnego. W razie konfliktu z ustawą (nawet późniejszą) mają zapewnione pierwszeństwo (art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji). Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie (...) został ratyfikowany przez Prezydenta RP w dniu 20 października 1992r. , a następnie ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 27 stycznia 1994r. Nr 11, poz. 388. Art. 117 UE stwierdza, że integralną jego część stanowią Protokoły 1-7 oraz załączniki od I do XIII. Akt ten jest zatem źródłem prawa powszechnie obowiązującego w Polsce . Decyzję powyższą zaskarżył do Sądu B. K. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "[...]" w Ś. W skardze zarzucił naruszenie: - art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U.Nr 74, poz. 368 ze zm.), - art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), - art. 13 § 1, § 3 pkt 2 i 4, § 4, art. 83 § 3, art. 85 § 1 - § 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (Dz.U. Nr 75, poz. 803 ze zm.), - art. 5, art. 6, art.16, art. 21, art. 24 oraz art. 32 Protokołu Nr 4, stanowiącego załącznik do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie (...) (Dz.U. z 1994r. Nr 11, poz. 38 ze zm.), - przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz.U. Nr 158, poz. 1047 ze zm). W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zaskarżona decyzja nie respektuje stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 5 czerwca 2002r. sygn. I SA/Lu 1132/01 wyraził pogląd dotyczący hierarchii źródeł prawa, wskazał na konieczność przeprowadzenia właściwego postępowania weryfikacyjnego, z uwzględnieniem postanowień Protokołu 6 Układu Europejskiego i nakazał odniesienie się do treści art. 32 ust. 6 Protokołu Nr 6. Wprawdzie niemieckie władze celne zaprzeczyły unijnemu pochodzeniu odzieży używanej, ale nie ustaliły jakie pochodzenie miała ta odzież. Powtórna weryfikacja została zatem dokonana niewłaściwie, zaś organy celne nie ustaliły czy preferencje celne nie były możliwe do zastosowania. Ustalenia te nie wykroczyły w istocie poza ramy pierwotnego postępowania weryfikacyjnego. Organy celne pominęły przepisy Kodeksu celnego i Ordynacji podatkowej w aspekcie prowadzenia postępowania dowodowego oraz konieczności oceny pisma stanowiącego odpowiedź weryfikacyjną niemieckich władz celnych. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2004r. pełnomocnik skarżącego dodatkowo zarzucił rażące naruszenie art. 65 § 5 w zw. z art. 65 § 4 kodeksu celnego, skoro zaskarżona decyzja została wydana po upływie trzyletniego terminu przedawnienia prawa do wydania takiej decyzji. Zakaz przewidziany w art. 65 § 5 kodeksu celnego, w brzmieniu przed nowelizacją ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r., odnosił się do wydania decyzji ostatecznej również przez organ II instancji. Powołano się na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 maja 2004r. sygn. 3 I SA/Wr 4181/02. Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek zarzut zawarty w piśmie z dnia [...] sierpnia 2004r. nie jest trafny. Stosownie do art. 65 § 5 Kodeksu celnego – decyzja, o której mowa w § 4 nie może być wydana, jeżeli upłynęły trzy lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. W myśl natomiast art. 65 § 4 pkt 2 – po przyjęciu zgłoszenia celnego, organ celny (...) może z urzędu wydać decyzję, w której uznając zgłoszenie celne za nieprawidłowe w całości lub w części: a/ rozstrzyga o nadaniu towarowi właściwego przeznaczenia celnego, b/ określa kwotę wynikającą z długu celnego (...), c/ zmienia elementy zawarte w zgłoszeniu celnym inne niż określone w lit. "a" i "b". Z brzmienia art. 65 § 4 i § 5 kodeksu celnego wynika, że trzyletni termin do wydania decyzji odnosi się do organu I instancji, gdyż do jego wyłącznej kompetencji należy weryfikacja wadliwego zgłoszenia celnego. W wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 23 kwietnia 2003r. (Dz.U. Nr 120, poz. 1122) dodano § 5 o następującej treści: "Przepisy art. 230 § 5 i 6 stosuje się odpowiednio". Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2004r. sygn. akt GSK 675/04 (niepubl.), że "(...) celem dokonanej nowelizacji było, przez dodanie odwołania jako dodatkowej przyczyny uzasadniającej zawieszenie biegu terminu dla wydania decyzji (...) wydłużenie czasu, w którym możliwe będzie uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Wydłużenie tego czasu przez ustawodawcę nie może być interpretowane w kierunku odwrotnym przez przyjęcie, że przed upływem terminu przewidzianego w art. 65 § 5 kodeksu celnego musi być także wydana decyzja organu odwoławczego". Skoro od przyjęcia zgłoszeń celnych, do dnia wydania decyzji przez organ I instancji nie upłynęły trzy lata (niesporne), zarzut naruszenia art. 65 § 5 w zw. z § 4 Kodeksu celnego jest chybiony. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że poza uzasadnieniem zarzutu naruszenia art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, skarżący nie wskazuje na czym miałoby polegać naruszenie pozostałych przepisów wymienionych w skardze, a zatem ich ocena staje się bezprzedmiotowa. Za trafny natomiast uznać trzeba zarzut naruszenia art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). W myśl powołanego przepisu – ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu, wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z akt sprawy wynika, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 5 czerwca 2002r. sygn. akt I SA/Lu 1132/01 Prokurator Generalny złożył rewizję nadzwyczajną. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2004r. sygn. akt III RN 42/3 Sąd Najwyższy umorzył postępowanie na podstawie art. 102 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Mimo prawidłowego pouczenia, Dyrektor Izby Skarbowej nie wniósł od przedmiotowego wyroku skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym wyrok ten ma walor orzeczenia prawomocnego, co pociąga za sobą konsekwencje określone w art. 30 ustawy o NSA i oznacza, że Dyrektor Izby Celnej związany był wykładnią prawa przedstawioną w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 5 czerwca 2002r. sygn. akt I SA/Lu 1132/01. Powyższą wykładnią jest również związany Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na mocy art. 99 w/w ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające (...). Nie stanowi bowiem zmiany stanu prawnego, wyrażenie przez Naczelny Sąd Administracyjny poglądu prawnego w innych sprawach, odmiennego od przedstawionego w przedmiotowym wyroku (por. m.in. wyrok z dnia 21 kwietnia 2004r. sygn. akt 63/04). Przyjęcie innego poglądu prowadziłoby do rozwiązań kolidujących z konstytucyjną wartością państwa prawnego polegającą na niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2003r. sygn. akt III RN 77/02 – Prok. i Pr. 2003/9/40). W omawianym wyroku z dnia 5 czerwca 2002 r. sygn. akt I SA/Lu 1132/01, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził m.in. pogląd, że Protokół Nr 4 stanowiący integralną część Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony, sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991r. (Dz.U.z 1994r.Nr 11, poz. 38 ze zm.). ma rangę aktu podustawowego, zaś polskie organy celne związane są ustaleniami dokonanymi przez właściwe organy kraju eksportu tylko w takim przypadku, gdy ustalenia te nie są sprzeczne z ustawą obowiązującą w Polsce. Ustalenia powyższe nie są same w sobie wiążące, gdyż podlegają ocenie z punktu widzenia prawa polskiego, a z chwilą zaistnienia sporu, zasadne jest stosowanie prawa krajowego, w tym Ordynacji podatkowej (art. 121, 122, 123, 187, 191) i Kodeksu celnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, że lakoniczne wystąpienie polskiego organu celnego, jak również lakoniczna odpowiedź właściwego organu niemieckiego nie pozwalają w sposób jednoznaczny na rozstrzygnięcie zasadniczej kwestii w sprawie tj. pochodzenia towarów w rozumieniu PROTOKOŁU 4. Z uzasadnienia wyroku wynika jednoznacznie, aby zlecono dodatkową weryfikację dowodów pochodzenia, z zastosowaniem postanowień PROTOKOŁU 6, w szczególności zaś art. 8, który nakłada na właściwe organy kraju eksportu dostarczenie właściwym organom kraju importu, dokumentów odzwierciedlających wyniki dochodzenia w danej sprawie. Dopiero dodatkowe ustalenia organów kraju eksportu i dowody przez nie przedstawione będą podane analizie w celu dokonania oceny, czy importowane przez skarżącego towary można było uznać za produkty pochodzące ze Wspólnoty. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Dyrektor Izby Celnej, z naruszeniem art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, nie respektuje wykładni prawa zawartej w w/w wyroku NSA, gdyż opiera się wyłącznie na dodatkowych wynikach weryfikacji przeprowadzonych przez Centralny Urząd Kontroli Pochodzenia Towarów w Münster, zawartych w pismach z dnia [...] czerwca 2003r. i [...] września 2003r. (k.[...] akt administracyjnych), które w istocie nie odbiegają od wyniku pierwotnej weryfikacji, poddanej krytyce przez Sąd. Z wniosku Dyrektora Izby Celnej datowanego [...].10.2002 r. (k.[...] akt) wynika wprawdzie, że wystąpiono do niemieckich władz celnych o nadesłanie pełnej dokumentacji odnośnie przeprowadzonej weryfikacji, wraz z ewentualnym protokołem przeprowadzenia kontroli oraz przesłuchania niemieckiego eksportera, lecz wystąpienia powyższego nie wyegzekwowano. W piśmie z dnia [...].06.2003r. (k.1364 akt), Centralny Urząd Kontroli Pochodzenia Towarów poinformował, że jego właściwość obejmuje wyłącznie sprawy związane z PROTOKOŁEM 4 UE, w związku z czym nie może udostępnić żądanych dokumentów. Wskazał jednocześnie, że do pomocy urzędowej w zakresie spraw celnych, zgodnie z PROTOKOŁEM 6 UE, właściwym urzędem w Niemczech jest Centralny Urząd Kryminalny. Mimo tej informacji, polski organ celny nie zwrócił się o dostarczenie odpowiedniej dokumentacji do właściwego organu w Niemczech, natomiast powtórnie wystąpił o nią znów do Centralnego Urzędu Kontroli Pochodzenia Towarów w Münster (por. pismo z dnia [...].04.2003 r. – k.[...] akt). Urząd ten przy piśmie z dnia 02.09.2003r. nie dołączył żadnych dokumentów, o które wystąpił polski organ celny. W tych okolicznościach , stanowisko Dyrektora Izby Celnej o wiążącym charakterze samych wyników weryfikacji dokonanych przez władze niemieckie i ich mocy dowodowej - w świetle wykładni prawa dokonanej przez NSA nie jest trafne, gdyż prowadzi do niedopuszczalnej polemiki z wykładnią prawa zawartą w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 czerwca 2002r. sygn. I SA/Lu 1132/01. Wykładnia powyższa musi być uznana za jedynie słuszną w rozpatrywanej – indywidualnej sprawie, nawet gdyby organ i wojewódzki sąd administracyjny orzekający w tej sprawie, miały odmienne stanowisko. Twierdzenia skarżącego odnośnie nie wypowiedzenia się, czy nie zaistniały wyjątkowe okoliczności, o których mowa w art. 32 ust. 6 PROTOKOŁU 4, uznać należy za chybione, skoro organ odwoławczy odniósł się do tej kwestii, zaś skład orzekający zaprezentowane przezeń stanowisko podziela. Ponownie rozpatrując sprawę należy wystąpić do właściwego organu kraju eksportu o dostarczenie wszelkich dokumentów stanowiących podstawę podanych wyników weryfikacji dowodów pochodzenia, zaś po ich uzyskaniu – poddać cały zgromadzony materiał dowodowy ocenie, w celu ustalenia zasadniczej kwestii tj., czy importowane towary można uznać za produkty pochodzące ze Wspólnoty w rozumieniu postanowień PROTOKOŁU 4 stanowiącego integralną część Układu Europejskiego (...) sporządzonego w Brukseli dnia 27 stycznia 1991r. Skoro zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz art. art. 122, 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 tej ustawy.