IV SA/Wa 187/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Rzążewska Sędzia WSA Wojciech Mazur Asesor WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.) Protokolant Agata Krysztofiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2004 r. sprawy ze skarg E. S. i Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "P." Sp. z o.o. na decyzję Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o nacjonalizacji przedsiębiorstwa i zatwierdzenie protokołu - skargi oddala - Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z [...] lutego 2004 r., po rozpatrzeniu wniosków: PPH "P." Sp. z o.o., Huty Szkła "J." Sp. z o.o. , Starosty Powiatu W. oraz A. P., B. H. i E. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2003 r., stwierdzającą na podstawie art. 156 § 1 kt 2 w zw. z art. 157 § 1 i 2 kpa nieważność: 1. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa huta Szkła "O." [...], Spółka Komandytowa – [...], 2. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego: przedsiębiorstwa Huta Szkła " O." K[...], Spółka Komandytowa – [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ naczelny podał, że po ponownym przeanalizowaniu całości zebranego w sprawie materiału dowodowego nie znalazł podstaw do zmiany uprzednio zajętego stanowiska w decyzji z dnia [...] lutego 2003 r. Przedsiębiorstwo p.n. Huta Szkła "O." przejęto na własność Państwa na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstwa w P. Przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało umieszczone w wykazie przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) ogłoszonym w W. Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] grudnia 1946 r. Nr [...], poz. [...]. Wojewódzka Komisja do spraw upaństwowienia w P. postanowiła w dniu [...] lipca 1947 r. skreślić przedmiotowe przedsiębiorstwo z wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu z tego względu, że w hucie znajduje się tylko jedna wanna 6-cio otworowa czynna, druga zaś zużyta 5-otworowa musi być traktowana, jako wanna zastępcza, a z uwagi na zniszczenia zdolność zatrudnienia można podnieść z 45 do 55 pracowników na jedną zmianę. Główna Komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w W. po rozpatrzeniu odwołania W. Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w P. postanowieniem z dnia [...] maja 1948 r. zatwierdziła postanowienie Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. o skreśleniu Huty Szkła "O." z wykazu przedsiębiorstw. Następnie ta sama Główna Komisja postanowieniem z dnia [...] listopada 1948 r. uchyliła własne postanowienie z dnia [...] maja 1948 r. i przekazując sprawę Komisji do ponownego rozpatrzenia na skutek wniosku z dnia [...] lipca 1948 r. Ministra Przemysłu i Handlu złożonego w trybie § 61 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 62), w którym podniósł, że przedmiotowe przedsiębiorstwo podlega przejęciu na własność . ... na podstawie art. 3 ust. 1 lit B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. ponownie w postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że huta posiada dwie wanny (jedną produkcyjną, drugą tzw. zastępczą) oraz zdolna jest zatrudnić przy produkcji i zatrudnia 50 pracowników na jedną zmianę . W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Główna Komisja postanowieniem z dnia [...] listopada 1948 r. postanowiła przedstawić Ministrowi Przemysłu i Handlu wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu na własność Państwa Huty Szkła "O." [...], Spółka Komandytowa – [...], uznając, że "huta kilku – wannowa posiadająca wanny o więcej niż 4 otworach, winna posiadać i posiada zdolność zatrudnienia na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników". W dniu [...] grudnia 1948 r. Minister Przemysłu i Handlu wydał orzeczenie Nr [...] o przejęciu na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowej gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U Nr 3, poz. 17) oraz § 65 ust. 1 i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr ..., poz....) przedmiotowego przedsiębiorstwa. Przepis art. 3 ust. 1 lit. B cyt. wyżej ustawy stanowił, że za odszkodowaniem przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Rada Ministrów w rozporządzeniu z dnia 19 grudnia 1946 r. (Dz. U. z 1947 r. Nr 2, poz. 7) wydanym w oparciu o deklarację zawartą w ww. ustawie, w § 1 lit A. pkt 7 podwyższyła w hutach szkła dolną granicę zdolności zatrudnienia do 100 pracowników na jedną zmianę, o ile posiadają nie więcej niż jedną wannę. Organ naczelny po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego uznał, że orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1948 r. o przejęciu Huty Szkła "O." [...], Spółka Komandytowa – [...] zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 3 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przedmiotowe przedsiębiorstwo nie kwalifikowało się do nacjonalizacji z tego powodu, że w dacie wejścia w życie ww. ustawy – tj. 5 lutego 1946 r. huta była nieczynna na skutek zniszczeń wojennych i pożaru wywołanego przez żołnierzy radzieckich w dniu [...] lutego 1945 r., co potwierdza protokół Komendanta Milicji Obywatelskiej w W. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie: - w orzeczeniu biegłych: J. P. i inż. K. P. z dnia [...] kwietnia 1948 r. sporządzonym dla Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw dot. "wydania opinii, co do ilości wanien, przy uwzględnieniu rodzaju produkcji, o zdolność zatrudnienia na dzień [...].02.1946 r.", z którego wynika, że w dniu 5 lutego 1946 r. w hucie nie było wanien zdatnych do produkcji oraz w opinii biegłych – inż. A. P. i L. H. z dnia [...] lipca 1947 r., jak też w spisie inwestycji dokonanych przed uruchomieniem huty, sporządzonym przez jej właścicieli w 1947 r. W ocenie organu naczelnego okoliczność, że w dniu [...] lutego 1946 r. przedmiotowa huta z uwagi na zniszczenia nie miała żadnych zdolności produkcyjnych, ani żadnych zdolności zatrudnienia pracowników przy produkcji przesądziła o braku przesłanej do jej nacjonalizacji. Uruchomienie produkcji nastąpiło dopiero w dniu [...] maja 1946 r. po dokonaniu po dniu [...] lutego 1946 r. odbudowy zniszczeń części budynków i urządzeń. Poza tym organ podniósł, że przedmiotowa huta nawet po uruchomieniu produkcji po dniu [...] maja 1946 r. była jednowannowa, a jej zdolność zatrudnienia nigdy nie przekraczała 100 pracowników przy produkcji na jedną zmianę. Okoliczność tę potwierdza wspomniana już opinia J. P. i inż. K. P. z dnia [...] kwietnia 1948 r., z której wynika, że zdolność zatrudnienia przy odbudowanej wannie pięcio-otworowej wyniosłaby 44 pracowników na 1 zmianę, jak też opinią biegłych inż. A. P. i L. H. z [...].07.1947 r., w której podano, że przy istniejącej w hucie wannie pięcio-otworowej przy produkcji zatrudniano 134 osoby na trzy zmiany, a na jedną zmianę 45 pracowników. Okoliczność tę potwierdzają dane o stanie zatrudnienia sporządzone przez właścicieli huty, na podstawie których zostało stwierdzone, że w lipcu 1947 r. zatrudniano w hucie przy produkcji 134 pracowników, a na jedną zmianę 45 pracowników. Również z protokołu kontroli, technicznej sporządzonego przez P. H. (bez daty) wynika, że przy jednej czynnej wannie, na trzy zmiany pracowało 118 pracowników. Ponadto organ naczelny podniósł, że w oparciu o materiał dowodowy ustalił, iż w postępowaniu nacjonalizacyjnym w ogóle nie wzięto pod uwagę opinii biegłych inż. A. P. i L. H., jak też opinii J. P. i inż. K. P., ale oparto się wyłącznie na protokole z dnia [...] lipca 1947 r. Komisji Technicznej powołanej dla ustalenia możliwości produkcyjnych w omawianej sprawie, sporządzonym przez osoby nie posiadające odpowiednich uprawnień – K. S. – Dyrektora Przemysłu Miejscowego i S. A. – kontrolera branżowego, którzy ustalili, że huta posiada dwie wanny i jej obecny stan zatrudnienia na 3 zmiany wynosi 175 pracowników fizycznych, 8 umysłowych i 2 właścicieli. Wobec kwestionowanej przez skarżących powyższych ustaleń zlecono opracowanie ekspertyzy dotyczącej potencjalnej zdolności zatrudnienia na jedną zmianę, według stanu na dzień [...] lutego 1946 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia [...] stycznia 1946 r. w Hucie Szkła "O." [...] Spółka Komandytowa – [...]. Z przedłożonej ekspertyzy mgr. inż. Z. G. – rzeczoznawczy Zespołu Rzeczoznawców Stowarzyszenia Naukowo - Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego w W. wynika, że w dniu [...] lutego 1946 r. przedmiotowa huta nie pracowała, głównie z powodu nieczynnej wanny, której uruchomienie wymagało przeprowadzenie kapitalnego remontu. W tych okolicznościach przedmiotowa huta nie spełniała przesłanek do upaństwowienia, a wszelkiego rodzaju ustalenia dotyczące ilości wanien i zdolności zatrudnienia po dacie – [...] lutego 1946 roku i są bezprzedmiotowe i nie mogą być brane pod uwagę jako kryteria przejęcia omawianego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Jak ustalono na podstawie dokumentów źródłowych, Huta "O." nawet po ww. dacie nie posiadała dwóch wanien, a jej zdolność zatrudnienia nie przekraczała 45 osób przy produkcji na jedną zmianę. Organ naczelny podniósł, że przychyla się do wniosku rzeczoznawcy mg inż. Z. G., że nawet gdyby przyjąć, że w dniu [...] lutego 1946 r. w hucie pracowała pełnosprawna wanna pięciootworowa o pojemności ca 35 ton to zdolność zatrudnienia na jedną zmianę wyniosłaby 44 – 45 pracowników (odpowiednio przy wannie 6-cio otworowej, maksymalnie 51-52 pracowników). W świetle powyższego organ naczelny stwierdził, że ww. orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r. w odniesieniu do omawianego przedsiębiorstwa, zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Ponieważ skutki prawne wynikające ze stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia M.P.iH. z dnia [...] grudnia 1948 r. rozciągają się na orzeczenia zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy, to należało też stwierdzić nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1950 r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa Huta Szkła "O." [...] Spółka Komandytowa – [...]. Skargi do Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wnieśli E. S. oraz Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "P." Sp. z o.o. w O.. Skarżąca E. S. w swojej skardze podniosła, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 156 § 2 kpa. Zdaniem skarżącej organ naczelny nie uwzględnił zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych decyzji nacjonalizacyjnych. W skardze na powyższą decyzję przedsiębiorstwo produkcyjno-handlowe "P." Spółka z o.o. w O. podniosło zarzut niewyjaśnienia kluczowych zagadnień dla tej sprawy poprzez niedopuszczenie dowodu skarżącego w postaci opinii wykazanych przez trzech niezależnych ekspertów oraz oświadczenia pracownika tej huty, z których to wynika, że potencjał Huty Szkła "O." na dzień [...] lutego 1946 r. – tj. na dzień wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, zatrudnianie w hucie ponad 50 osób na jedną zmianę było możliwe i realne. Podniesiono również zarzut, że organ naczelny nie wziął pod uwagę, że z powodu upływu czasu orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa i zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego wywierały nieodwracalne skutki prawne. W odpowiedzi na skargi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej wniósł o ich oddalenie powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargi są niezasadne. Przede wszystkim należy podnieść, że zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podlegają gałęzie gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17 ze zm.) na własność Państwa przechodziły przedsiębiorstwa nie wymienione pod literą "A" jeżeli są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. W rozporządzeniu Rady Ministrów z 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia (...) (Dz. U. z 1947 r. nr 2, poz...). Dolną granicę do 100 pracowników na jedną zmianę podniesiono w hutach szkła, o ile posiadają nie więcej niż jedną wannę (§ 1 lit "A" pkt 7). Z powołanych przepisów wynika, że przejęcie huty szkła na własność Państwa mogło nastąpić przy zaistnieniu dwóch przesłanek: po pierwsze huta nie mogła posiadać więcej niż jedną wannę, a po drugie zdolność zatrudnienia na jedną zmianę musiała być większa niż 50 pracowników produkcyjnych. Przy czym stan ten musiał istnieć w dniu 5 lutego 1946 r. – tj. w dacie wejścia w życie ustawy z 3 stycznia 1946 r. – o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w dniu [...] lutego 1946 r. Huta Szkła "O." nie posiadała żadnej wanny, która z powodu działań wojennych uległa zniszczeniu i wymagała kapitalnego remontu. Dlatego też zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że jakiekolwiek ustalenia co do ilości posiadanych wanien, jak też zdolności zatrudnienia pracowników na dzień [...] lutego 1946 r. były bezprzedmiotowe, wobec tego należy zgodzić się, że omawiana huta nie spełniała warunków do nacjonalizacji określonych w art. 3 ust. 1 lit. B cyt. wyżej ustawy. W konsekwencji zatem zasadnym było stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1948 r. o przejęciu na własność Państwa Huty Szkła "O." [...], Spółka Komandytowa – [...]. Rezultatem powyższego jest też sprawdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1950 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego dot. tej Huty Szkła "O.". Chybione są zarzuty obu skarg, że wspomniane powyżej orzeczenia wywierały nieodwracalne skutki prawne. Późniejsze zmiany własnościowe nie mają wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji, gdyż zbycie części nieruchomości zostało dokonane podczas trwania postępowania nieważnościowego. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).