I OSK 557/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz, Sędziowie NSA Janina Antosiewicz, Henryk Dolecki (spr.), Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SA/Gl 818/04 w sprawie ze skargi Sławomira Z. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia 21 marca 2002 r. (...) w przedmiocie wydalenie ze służby oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 1 grudnia 2004 r. po rozpoznaniu skargi Sławomira Z. uchylił orzeczenie z dnia 21 marca 2002 r. Komendanta Wojewódzkiej Policji utrzymujące w mocy orzeczenie z dnia 22 stycznia 2002 r. Komendanta Miejskiego Policji w B. o uznaniu Sławomira Z. winnym popełnienia zarzucanych czynów o znamionach przestępstwa i wymierzeniu mu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. W uzasadnieniu Sąd podał, że Komendant Miejski Policji w B. działając na podstawie par. 24 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów /Dz.U. 1998 nr 4 poz. 14/, orzekł o wydaleniu Sławomira Z. ze służby. Organ dyscyplinarny wskazał, że Prokurator Okręgowy w K. przedstawił obwinionemu 19 zarzutów o przestępstwa kryminalne, w tym o kierowanie zorganizowaną, zbrojną grupą przestępczą. W dniu 20 grudnia 2001 r. Sąd Rejonowy zastosował wobec Sławomira Z. areszt tymczasowy na okres 3 miesięcy. Przeprowadzone postępowanie dyscyplinarne pozwoliło stwierdzić, że fakt popełnienia zarzucanych obwinionemu czynów jest oczywisty. W myśl art. 132 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji /Dz.U. nr 30 poz. 179 ze zm./ odpowiedzialność dyscyplinarna policjantów jest niezależna od odpowiedzialności karnej, a w art. 134 ust. 1 pkt 10 tej ustawy przewidziana jest kara dyscyplinarna wydalenia ze służby, to wobec oczywistości czynów o znamionach przestępstwa niemożliwe jest dalsze pozostawanie obwinionego w służbie /par. 21 ust. 2 cyt. rozporządzenia/. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Sławomira Z. organ odwoławczy, działając na podstawie par. 32 ust. 3 pkt 1 cyt. rozporządzenia utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie, uznając, że charakter zarzucanych policjantowi czynów nie pozwala przyjąć, iż jest on osobą o nieposzlakowanej opinii, co zgodnie z art. 25 ustawy o Policji jest warunkiem koniecznym do pełnienia służby. Stosując tymczasowe aresztowanie Sąd Rejonowy w K. stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do uznania, że obwiniony dopuścił się zarzucanych mu czynów. Przyjmując oczywistość popełnienia czynów przestępczych, organ odwoławczy uwzględnił również inne dowody "w postaci wydanych w toku postępowania karnego postanowień, o przedstawieniu kom. Sławomirowi Z. zarzutów i tymczasowym aresztowaniu policjanta". W skardze do Sądu administracyjnego Sławomir Z. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia zarzucając, że postępowanie dyscyplinarne należało zawiesić do czasu zakończenia postępowania karnego, stosownie do par. 21 ust. 1 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 1997 r., gdyż brak było podstaw do uznania oczywistości popełnienia przez niego przestępstw. W postępowaniu karnym do przedstawienia zarzutów wystarczy dostateczne podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba. Oczywistość popełnienia przestępstwa nie jest też przesłanką zastosowania tymczasowego aresztowania. Sąd I instancji odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów stwierdził, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało z naruszeniem prawa, a mianowicie art. 132 ustawy o Policji, który stanowi, że policjant ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za popełnione przestępstwa i wykroczenia, niezależnie od odpowiedzialności karnej. Zatem przesłanką tej odpowiedzialności jest stwierdzenie, że obwiniony popełnił określony czyn karalny i wystarczy samo podejrzenie popełnienia takiego czynu. Do stwierdzenia faktu popełnienia czynu niezbędne jest przeprowadzenie stosownego postępowania wyjaśniającego, zgromadzenie materiału dowodowego i poddanie go właściwej ocenie. Taki obowiązek organów dyscyplinarnych wynikał również z przepisów rozporządzenia z dnia 19 grudnia 1997 r. oraz przepisów art. 7, 77 par. 1 i 80 Kpa, do których odsyłał par. 45 rozporządzenia. Oprócz tego par. 21 ust. 1 cyt. rozporządzenia wskazywał na obligatoryjny tryb postępowania organu dyscyplinarnego w przypadku, gdy zarzucany policjantowi czyn był przedmiotem postępowania karnego i nie stanowił naruszenia dyscypliny służbowej. W takim wypadku organ zobowiązany był zawiesić postępowanie dyscyplinarne do czasu zakończenia postępowania karnego. W ust. 2 tego przepisu przewidziano odstępstwo od tego trybu w razie, gdy popełnienie przez policjanta czynu o znamionach przestępstwa było oczywiste i uniemożliwiało pozostawienie go w służbie. Orzekając o wydaleniu ze służby organy obu instancji, oparły się na przesłance oczywistości popełnienia przestępstwa jako podstawie do prowadzenia postępowania dyscyplinarnego i odniosły ją też do wyniku tego postępowania, co należy traktować jako równoznaczne z uznaniem skarżącego winnym popełnienia zarzucanych mu czynów. Takie stanowisko należy uznać za błędne. Z treści uzasadnień obu orzeczeń oraz akt dyscyplinarnych wynika, że oczywistość popełnienia przez skarżącego przypisanych mu czynów, organy wywiodły z dwóch faktów, a mianowicie wydania przez prokuratora postanowienia o przedstawieniu skarżącemu zarzutów, oraz wydaniu przez sąd postanowienia o tymczasowym aresztowaniu w postępowaniu przygotowawczym. Zdaniem Sądu I instancji, oba te postanowienia nie są wystarczające do przyjęcia oczywistości popełnienia zarzucanych przestępstw, a więc nie zostały spełnione wymogi z par. 21 ust. 2 cyt. rozporządzenia. Wydanie postanowienia o przedstawieniu zarzutów w postępowaniu karnym jest czynnością procesową wszczynającą postępowanie karne przeciwko konkretnej osobie. Wprawdzie sporządza się je jeżeli zebrane dane uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że określona osoba popełniła określony czyn, jednak istnienie takiego podejrzenia nie można utożsamiać z oczywistością popełnienia tego czynu na gruncie postępowania dyscyplinarnego. Poza tym postanowienie o przedstawieniu zarzutów jest niezaskarżalne i podejrzany nie ma wpływu na jego funkcjonowanie w obrocie prawnym. Tymczasowe aresztowanie jest natomiast środkiem zapobiegawczym stosowanym zasadniczo w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego. W myśl art. 249 par. 1 Kpk środek ten można zastosować, gdy zebrane dowody wskazują, na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa przez określona osobę. Również przyjęcie takiego prawdopodobieństwa przez sąd karny nie może być podstawą, ustalenia popełnienia przestępstwa przez organ dyscyplinarny, a tym bardziej oczywistości jego popełnienia. Prawdopodobieństwo, nawet duże, popełnienia przestępstwa nie daje pewności jego popełnienia. Wadliwe byłoby natomiast wnioskowanie, że to co dla sądu karnego jest dużym prawdopodobieństwem, dla organu dyscyplinarnego stanowi oczywistość. Nadto organy dyscyplinarne nie przeprowadziły jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, w toku którego zgromadzone zostałyby dowody uzasadniające odpowiedzialność dyscyplinarną skarżącego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Komendant Policji, który wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7, 77 Kpa przez ich niewłaściwe niezastosowanie, poprzez przyjęcie, że organ odwoławczy nie wyjaśnił stanu faktycznego. Nie wskazał dowodów na jakich się oparł, a także nie dokonał oceny ich wiarygodności wyprowadzając w związku z tym wadliwy wniosek o oczywistości popełnienia przez skarżącego zarzucanych mu czynów, co miało skutkować uchyleniem orzeczenia, które zapadło z naruszeniem prawa podczas gdy organ przywołał w uzasadnieniu orzeczenia opartego o przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów /Dz.U. 1998 nr 4 poz. 14 ze zm./, wszystkie okoliczności mające wpływ na treść orzeczenia, w tym wskazujące na oczywistość popełnienia zarzucanych mu czynów i ocenił zarzuty przedstawione w odwołaniu. Organ w skardze kasacyjnej wskazał, że postępowanie dyscyplinarne prowadzone było zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów. Zgodnie z par. 45 tego rozporządzenia w zakresie nie uregulowanym miały zastosowanie przepisy Kpa. W postępowaniu odwoławczym rozpoznanie sprawy w myśl par. 32 cyt. rozporządzenia, następowało na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu zakończonym orzeczeniem dyscyplinarnym. Postępowanie dyscyplinarne w stosunku do policjanta podlega kontroli sądu administracyjnego jako sprawa, co do której przepis ustawy szczególnej przewiduje taką kontrolę. W związku z tym nie należy sprawy dyscyplinarne i wydane w nich orzeczenia oceniać jako prowadzone w trybie Kpa, a orzeczenia jako decyzje administracyjne, do których mają zastosowanie wprost przepisy Kpa. Dlatego nie można się zgodzić ze stanowiskiem Sądu, że wydając orzeczenie organ odwoławczy naruszył przepisy art. 7, 77 Kpa i uchybił dyspozycji art. 80 Kpa w zakresie oceny wiarygodności dowodów. Organ wskazał nadto, że par. 20 ust. 2 cyt. rozporządzenia w sprawach prowadzonych przeciwko policjantowi podejrzanemu o popełnienie przestępstwa postępowanie dyscyplinarne prowadzi się niezależnie od postępowania przygotowawczego w sprawie karnej, tym samym postępowanie dyscyplinarne mogło zakończyć się wcześniej niż postępowanie karne. Całość postępowania dowodowego przeciwko skarżącemu sprowadzała się do oceny czy skarżący dopuścił się przewinień dyscyplinarnych, polegających na popełnieniu czynów przestępczych, co wiązało się z naruszeniem dyscypliny służbowej. Oczywistość popełnienia tych czynów dawała podstawę do prowadzenia postępowania, a nie zawieszania go do czasu zakończenia postępowania karnego. Nadto jak wyjaśnił organ nieprawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 18 listopada 2004 r., (...), skarżący został uznany winnym popełnienia przestępstw, będących przedmiotem postępowania dyscyplinarnego, i skazany na 12 lat pozbawienia wolności. Zasadniczy materiał dowodowy zebrany w postępowaniu karnym i materiał dowodowy w postępowaniu dyscyplinarnym były tożsame. Nie może, więc być obojętny sądowi administracyjnemu, wynik postępowania karnego. Z tych też powodów za niezrozumiała jest zmiana stanowiska Sądu, który najpierw zawiesił postępowanie /postanowienie z dnia 7.06.2004 r., 4 II SA/Ka 983/02/, a następnie je uchylił /postanowienie z dnia 18.10.2004 r./ i sprawę rozstrzygnął. Taki stan, w którym sądy powszechne w tej samej sprawie wydają dwa różne wyroki naraża wymiar sprawiedliwości na utratę zaufania. Stąd biorąc pod uwagę wadliwe przepisy cyt. rozporządzenia /wyrok TK z dnia 8.10.2002 r., K 36/00 - OTK-A 2002 nr 5 poz. 63/ sąd administracyjny kwestionując oczywistość popełnienia przestępstwa powinien co najmniej zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne do czasu rozstrzygnięcia sprawy karnej /zob. postanowienie z dnia 11.01.2005 r. WSA w Gliwicach, 4/II SA/Ka 2975/02/. W przeciwnym razie mogłoby dojść do sytuacji, w której policjant skazany prawomocnym wyrokiem karnym zostanie uwolniony od odpowiedzialności na drodze sądowoadministracyjnej, co spowoduje obowiązek przywrócenia go do służby w Policji. Rozstrzyganie zatem w sprawie legalności zaskarżonego orzeczenia jest możliwe dopiero po uprawomocnieniu się wyroku, jaki zapadł w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w B. Przekonanie o oczywistości popełnienia czynów organ oparł na całości zebranych materiałów dowodowych, a powołując się na treść uzasadnienia postanowienia sądu o tymczasowym aresztowaniu wskazał na trafność oceny materiału dowodowego przy stwierdzeniu oczywistości, a nie na uznaniu, że zastosowanie tego środka zapobiegawczego czyni prawdopodobnym fakt popełnienia przestępstw, jak przyjął Sąd. Oczywistość popełnienia przestępstwa ma miejsce, gdy zaistnieje możliwość stwierdzenia na podstawie nienasuwającego wątpliwości stanu faktycznego, bezspornego /obiektywnego/ faktu, że doszło do popełnienia przez określoną osobę czynu kwalifikowanego przez prawo jako przestępstwo. Organ odwoławczy nie uchylił się od należytej oceny wiarygodności dowodów, poprawności ustaleń stanu faktycznego i rozważań w zakresie materialnoprawnym, w szczególności w zakresie oczywistości popełnienia przestępstw, gdyż wziął pod uwagę całość zebranego na dzień orzekania materiału dowodowego, który wówczas wskazywał na oczywistość popełnienia czynów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Sławomir Z. wniósł o jej oddalenie, jako bezzasadnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Strona skarżąca sformułowała zarzut naruszenia prawa materialnego, wskazując na art. 7, 77 Kpa, przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że organ odwoławczy nie wyjaśnił stanu faktycznego, nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Odnosząc się do podniesionego zarzutu należy przede wszystkim stwierdzić, że zarzuty stanowiące podstawy kasacyjne, ponieważ skierowane są przeciwko wyrokowi Sądu I instancji, muszą być formułowane z odniesieniem do przepisów zastosowanych przez ten Sąd /zob. wyrok NSA z dnia 31.05.2004 r., FSK 103/04/. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano właściwe przepisy prawa materialnego, które miały zastosowanie w przedmiotowej sprawie, a mianowicie art. 132 ustawy o Policji. W myśl tego przepisu policjant ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za popełnione przestępstwa i wykroczenia, niezależnie od odpowiedzialności karnej. Sąd I instancji podkreślił, że dla stwierdzenia faktu popełnienia czynu karalnego niezbędne jest przeprowadzenie stosownego postępowania wyjaśniającego, zgromadzenie materiału dowodowego i właściwa jego ocena. Takie powinności organu dyscyplinarnego wynikały z treści rozporządzenia z dnia 19 grudnia 1997 r. oraz art. 7, 77 par. 1 i 80 Kpa. Sąd I instancji wskazał na te przepisy proceduralne, odnosząc je do powinności dowodowych organów orzekających w sprawie, co nie jest równoznaczne z twierdzeniem strony skarżącej, że Sąd te przepisy zastosował jako podstawę swego rozstrzygnięcia, a zatem nie trafny jest zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Sąd I instancji właściwie wskazał, że par. 21 ust. 1 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 1997. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów, nakazywał zawiesić postępowanie dyscyplinarne do czasu zakończenia postępowania karnego, gdy zarzucany policjantowi czyn był przedmiotem postępowania karnego i nie stanowił naruszenia dyscypliny służbowej. Wyjątkowo od tego trybu można było odstąpić, gdy popełnienie przez policjanta czynu o znamionach przestępstwa było oczywiste i uniemożliwiało pozostawienie go w służbie. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji przyjęły, że popełnienie przestępstwa było oczywiste, opierając się tylko na treści postanowienia prokuratora o przedstawieniu zarzutów i postanowieniu sądu o zastosowaniu tymczasowego aresztowania. W tej sytuacji Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że oba postanowienia mogą wprawdzie uzasadniać podejrzenie, że określona osoba popełniła dany czyn, ale nie może to być utożsamiane ze stwierdzeniem, że popełnienie przestępstwa jest oczywiste /par. 21 ust. cyt. rozporządzenia/. Prawidłowości oceny dokonanej przez Sąd nie zmienia fakt, że nieprawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 18 listopada 2004 r., (...), Sławomir Z. został uznany winnym popełnienia przestępstw, będących przedmiotem postępowania dyscyplinarnego i skazany na 12 lat pozbawienia wolności, ponieważ rozpatrzenie sprawy następuje według stanu na dzień wydania zaskarżonego orzeczenia /decyzji/. W związku z tym, mając na uwadze powyższe rozważania na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.