II OSK 302/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz, Sędziowie NSA Jerzy Bujko (spr. ), Małgorzata Stahl, Protokolant Wiesława Koślińska, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2005 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2004 r. sygn. akt II SA/Bk 646/04 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od J. P. na rzecz R. P. kwotę 200,00 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; W dniu 11 marca 2004 r. J. P. wystąpił o wymeldowanie z pobytu stałego pod adresem K. swego ojca R. P. Decyzją z dnia 30 lipca 2004 r. Wójt Gminy [...] orzekł o odmowie wymeldowania R. P. Organ ustalił, że R. P. jest zameldowany na pobyt stały we wsi K. od dnia 7 listopada 1997 r. Właścicielem znajdującego się tam domu jest J. P.i, któremu rodzice przekazali w 1989 r. gospodarstwo rolne z budynkami. R. P. w latach 70-tych wyjechał do Stanów Zjednoczonych, lecz od czasu zameldowania zamieszkiwał w domu przekazanym synowi, zajmując tam wydzieloną mu część tego budynku. Na podstawie zeznań świadków, informacji z policji, dowodu z oględzin mieszkania i innych dowodów organ ustalił, że R. P. mimo częstych wyjazdów do USA oraz okresowego pobytu w miasteczku S. nie opuścił przedmiotowego lokalu mieszkalnego, zajmuje ten lokal i w nim jest skoncentrowane jego centrum życiowe. Odmawiając uwzględnienia wniosku o wymeldowanie organ powołał się na przepis art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r. Nr 110, poz. 1189 ze zm.). Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. P., kwestionując zasadność ustalenia, iż R. P. zamieszkuje we wsi K. i zarzucając naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewoda Podlaski uwzględnił to odwołanie i decyzją z dnia 6 września 2004 r. orzekł o uchyleniu decyzji pierwszoinstancyjnej i dokonał wymeldowania R. P. z pobytu stałego w miejscowości K. W następstwie dokonania własnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, iż w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka opuszczenia przez R. P. przedmiotowego lokalu, co zgodnie z przepisem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu. Na podstawie informacji uzyskanej z Granicznej Placówki Kontrolnej Straży Granicznej Warszawa – Okęcie organ odwoławczy ustalił, iż R. P. w latach 2002–2004 przeważający okres czasu przebywał w USA i do Polski przyjeżdżał dwa lub trzy razy w roku na czas nieprzekraczający 90 dni. Wojewoda Podlaski dał wiarę wyjaśnieniom J. P. i potwierdzającym te wyjaśnienia zeznaniom części świadków, iż R. P. skoncentrował swoje sprawy życiowe zagranicą, tam stale przebywa i w związku z tym opuścił sporne miejsce zamieszkania w Polsce, do której przyjeżdża tylko na okresy świąteczne. Właścicielem domu w K. jest jego syn Janusz, któremu ojciec chce odebrać przekazane gospodarstwo rolne. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Wojewoda dokonał weryfikacji decyzji pierwszoinstancyjnej. Na decyzję Wojewody Podlaskiego R. P. wniósł skargę do sądu administracyjnego. W obszernym uzasadnieniu tej skargi skarżący wyjaśnił przyczyny, dla których nie opuścił na stałe swego rodzinnego domu we wsi K. oraz wskazał na fakty świadczące o jego pobycie w tym domu. wyjaśnił, że dom ten remontuje, stale z niego korzysta oraz jest związany z miejscem pobytu różnego rodzaju działalnością społeczną. Kwestionując ustalenia z zaskarżonej decyzji Wojewody Podlaskiego R. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 16 grudnia 2004 r. uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Wojewody Podlaskiego na rzecz skarżącego 200 zł tytułem kosztów postępowania sądowego. Sąd stwierdził w uzasadnieniu wyroku, iż wniosek organu II instancji, iż R. P. skoncentrował swoje sprawy życiowe zagranicą, pozostaje w sprzeczności z treścią zebranego w aktach sprawy administracyjnej i uzupełnionego w postępowaniu sądowym materiału dowodowego. Organ odwoławczy nie dokonał bowiem rzetelnej oceny całego zgromadzonego materiału dowodowego, a wyprowadzony wniosek o opuszczeniu przez skarżącego stałego miejsca pobytu wydaje się dowolny. Pewne jest bowiem, gdyż potwierdzone wpisami w paszporcie, iż skarżący przebywa kilka razy w ciągu roku w Polsce, przy czym brak jest dowodów wskazujących na to, że w czasie tych pobytów nie mieszka w domu rodzinnym w K. Już ten sam fakt wskazuje, że skarżący nie opuścił trwale miejsca stałego pobytu w Polsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na pominięcie przez Wojewodę dowodu z oględzin przedmiotowego domu, który – zdaniem Sądu – wskazuje, iż w budynku tym mieszka R. P., a nie zamieszkuje J. P. Sąd wskazał w oparciu o ukształtowane orzecznictwo na istotne cechy stałego pobytu osoby w konkretnym lokalu i stwierdził, iż wynikająca z ogólnych zasad Kodeksu cywilnego możliwość posiadania tylko jednego miejsca zamieszkania odnosi się wyłącznie do obszaru państwa polskiego. W końcu Sąd Wojewódzki stwierdził, iż wymeldowanie z miejsca stałego pobytu winno być następstwem ustalenia definitywnego zerwania więzi z tym miejscem przez osobę zameldowaną, bez ujawnionej na zewnątrz woli powrotu. Ponieważ dotychczas zgromadzone dowody nie świadczą o tym, że skarżący w sposób trwały i definitywny opuścił miejsce stałego pobytu w K., skarga jego podlega uwzględnieniu. Od wymienionego wyroku skargę kasacyjną wniósł J. P., reprezentowany przez pełnomocnika. Wyrokowi temu zarzucił: – naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 28 k.c. w związku z art. 25 k.c. przez uznanie, że przepisy te mają zastosowanie tylko i wyłącznie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej; – naruszenie art. 6, art. 15 ust. 2 i ust. 3 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez uznanie, że miejscem stałego pobytu R. P. są K. C. i że nie opuścił on dobrowolnie oraz w sposób trwały tej miejscowości, mimo że miał obowiązek wymeldować się lub zgłosić wyjazd organowi ewidencyjnemu. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: – art. 106 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie dowolnych ustaleń i oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na podstawie wyjaśnień skarżącego bez wszechstronnego rozważenia zebranego materiału; – art. 133 i 106 § 3 wymienionej wyżej ustawy z 30 sierpnia 2002 r. przez zamknięcie rozprawy i wydanie wyroku bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy, a w szczególności charakteru zamieszkania R. P. w S.; – sprzeczność ustaleń z zebranym materiałem dowodowym przez ustalenie, że miejscem stałego zamieszkania R. P. jest miejscowość K., a jego wyjazdy do Ameryki mają charakter turystyczny. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie skargi R. P. albo uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną kosztów postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim należy rozważyć zasadność podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenie przepisów proceduralnych, bowiem prawidłowe zastosowanie tych przepisów jest warunkiem należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz, następnie, oceny tego stanu na podstawie norm prawa materialnego. Należy przy tym zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z przepisem art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) jest związany podanymi w skardze kasacyjnej podstawami zaskarżenia, co oznacza, że może badać tylko to czy Sąd I instancji naruszył wskazane w tej skardze przepisy i nie może podejmować badań w celu stwierdzenia innych wad zaskarżonego orzeczenia. Wychodząc z takich ogólnych zasad należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów proceduralnych. Sąd ten nie prowadził własnego postępowania dowodowego, a więc nie naruszył tym samym przepisów art. 106 § 3 i § 5 oraz art. 133 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej należy też stwierdzić, iż Sąd I instancji nie miał obowiązku wyjaśniania sprawy i przeprowadzania uzupełniającego postępowania dowodowego, gdyż całkiem inna jest rola sądu administracyjnego kontrolującego zgodność z prawem decyzji wydanych w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek wyjaśnienia sprawy spoczywał na organach administracyjnych a nie na Wojewódzki Sądzi Administracyjnym, zaś sformułowanie zarzutu skargi kasacyjnej, wskazującego na niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, pośrednio przemawia za trafnością i zasadnością zaskarżonego wyroku. Nie są również uzasadnione zarzuty dotyczące obrazy przepisów prawa materialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku dokonał prawidłowej wykładni ustawowych pojęć "stały pobyt" (art. 6 ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych) i "opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu" (w rozumieniu art. 15 ust. 2 tej ustawy) oraz trafnie ustalił, iż Wojewoda Podlaski nie wyjaśnił dokładnie wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, a nadto nie rozważył wnikliwie i w całości zebranego w sprawie materiału dowodowego. Należy w pełni podzielić pogląd z wyroku tego Sądu, iż o opuszczeniu stałego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały. Sąd I instancji wskazał na wiele okoliczności obiektywnie przemawiających za tym, iż R. P. związał się ponownie po długim okresie pobytu w USA ze swoim miejscem urodzenia i w żaden sposób nie wyraził swojej woli opuszczenia dawnego domu rodzinnego. Oprócz argumentów wskazanych w zaskarżonym wyroku można dodatkowo stwierdzić, iż za słusznością stanowiska prezentowanego w toku postępowania przez R. P. mogą świadczyć także, wykazane dowodami, fakty jak związanie się z rodzinnym krajem działalnością społeczną, w tym kombatancką, remontowania spornego domu mieszkalnego oraz fakt, iż właściciel tego domu również stale z niego nie korzysta i przebywa zagranicą. Jest więc psychologicznie prawdopodobne, że po uzyskaniu w USA zabezpieczenia emerytalnego R. P. chce okres starości spędzać w Polsce w swoim dawnym domu rodzinnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył w żaden sposób przepisów art. 15 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 28 k.c. w zw. z art. 25 k.c. Zaniechanie wykonania obowiązku zgłoszenia wyjazdu za granicę, nałożonego pierwszym z wymienionych przepisów, nie ma żadnego wpływu na ustalenie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wymeldowania z pobytu stałego. Wyjazd za granicę nie jest bowiem równoznaczny z opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu stałego, uzasadniającym wymeldowanie. Jeżeli zaś chodzi o przepisy art. 25 i 28 k.c., to należy zauważyć, iż nie zawierają one zakazu podjęcia zamiaru stałego pobytu jednocześnie w kilku różnych miejscowościach. Postanowienie art. 28 k.c. oznacza, że w razie wielokrotnego, jednoczesnego zrealizowania sytuacji przewidzianej w art. 25 k.c. tylko jedna z wchodzących w grę miejscowości będzie przesądzać o określeniu miejsca zamieszkania (por. S. Grzybowski: System prawa cywilnego, tom I, Ossolineum 1974, str. 334). Należy też dodać, że wskazane przepisy określają miejsce zamieszkania osoby w świetle prawa cywilnego, a więc dla stosunków cywilnoprawnych regulowanych przez to prawo. Nie mogą one natomiast decydować w wyłączny sposób o realizacji administracyjnoprawnego obowiązku meldunkowego. Zaskarżony wyrok nie kończy postępowanie, lecz wskazuje na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego i ponownego rozpoznania sprawy. Konieczność ta staje się tym bardziej oczywista, gdy zważy się na pominięty przez Wojewodę Podlaskiego fakt, że sprawa wymeldowania R. P. była już wcześniej rozpoznana przez organ I instancji (odpowiedź na skargę skierowaną do WSA). Organy nie wyjaśniły jakie prawne znaczenie miało prowadzone w 2003 r. postępowanie o wymeldowanie, jak się ono zakończyło i jaki ma ono wpływ na niniejsze postępowanie rozpoczęte wnioskiem J. P. z 10 marca 2004 r. Skarga kasacyjna, jako nieuzasadniona podlega więc oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – p.p.s.a. Na podstawie art. 204 pkt 2 tej ustawy Sąd zasądził od wnoszącego skargę kasacyjną na rzecz R. P. koszty postępowania sądowego w drugiej instancji w wysokości wynagrodzenia adwokata.