I OSK 755/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz, Sędziowie NSA Małgorzata Stahl (spr.), Marek Stojanowski, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Wr 1761/02 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa- Starosty Powiatu [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W[...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej nieodpłatnie własność gruntu pod budynkami uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 24 lutego 2005 r. (sygn. II SA/Wr 1761/02),po rozpoznaniu sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Starosty Powiatu [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej nieodpłatnie własność gruntu pod budynkami – uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą oraz orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W uzasadnieniu wyjaśnił, że decyzją z dnia 24 lutego 2000 r. Starosta [...] na podstawie ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz.53) przyznał nieodpłatnie na własność M. G. grunt stanowiący dotychczas własność Skarbu Państwa pod budynkami, wpisanymi do księgi wieczystej KW nr 4096 obejmujący działkę nr 82/9 o pow. 0,13 ha w obrębie [...] gmina [...]. W uzasadnieniu wyjaśnił, że rodzice wnioskodawczyni A. i P. G. przekazali w dniu 20 kwietnia 1974 r. na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne z wyłączeniem zabudowań zapisanych w KW nr 4096 Sądu Rejonowego w [...]. Wnioskodawczyni była ich wyłącznym spadkobiercą zgodnie z postanowieniem spadkowym z 1999 r. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po zbadaniu z urzędu wskutek wystąpienia Prokuratora Okręgowego we Wrocławiu zgodności z prawem powyższej decyzji, na podstawie art.157 § 1 i 2 w zw. z art.158 § 1 k.p.a. odmówiło stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Przytoczyło w uzasadnieniu stanowisko Prokuratora, wynikające z przepisu art.4 ustawy z 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na rzecz Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 3, poz.15 ze zm.), przewidującego że z chwilą śmierci rolnika budynki wyłączone spod przejęcia przechodzą na własność Skarbu Państwa (w przypadku A. i P. G. z dniem 7 marca 1976 r.). W tej sytuacji skarżącej, która nie była właścicielką budynków, nie przysługiwała nieodpłatnie własność działki. Zdaniem Kolegium, organy administracji są związane ustaleniami wynikającymi z prawomocnych wpisów do księgi wieczystej, co wynika z art. 3 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz.1361 ze zm.). Do obalenia domniemania z księgi wieczystej służy postępowanie przewidziane w art.10 tej ustawy. Prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego uległo oddaleniu powództwo Skarbu Państwa przeciwko M. G. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, zatem omawiane domniemanie nie zostało skutecznie wzruszone a w tej sytuacji nie zachodziła przesłanka nieważności decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarb Państwa – Starosta [...] podnosił, że domniemanie to nie ma zastosowania w przypadku nabycia prawa własności z mocy prawa a H. T. (najemca mieszkania na nieruchomości objętej decyzją) podkreślał, że badana decyzja naruszyła jego prawa. Decyzją z dnia [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję własną z [...]. W skardze na tę decyzję Skarb Państwa – Starosta [...] ponawiał zarzuty i podkreślał, że oddalenie powództwa Skarbu Państwa nastąpiło jedynie z uwagi na skutki prawne badanej decyzji i dlatego wyrok jak i ta decyzja pozostają w odwrotnej zależności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie i podnosiło, że nie rozważało kwestii własności działki, chociaż w tym zakresie miarodajny jest wpis do księgi wieczystej a względy społeczne nie mogły mieć wpływu na kwestię nieważności ostatecznej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylając obie decyzje stwierdził, że pogląd iż na przeszkodzie uwzględnienia bezspornego stanu prawnego(nie ma wątpliwości co do tego, że sąd wieczystoksięgowy dokonał sprzecznego z prawem wpisu wnioskodawczyni do księgi wieczystej i przyznanie własności działki pod budynkami nastąpiło z naruszeniem prawa) i stwierdzenia nieważności decyzji stała wadliwa rejestracja w księdze wieczystej jest nietrafny. Powództwo z art. 10 ustawy o księgach wieczystych nie jest wyłącznym środkiem udowodnienia prawa własności przez rzeczywistego właściciela nie wpisanego do księgi wieczystej. Taki błędny pogląd jest dość powszechny i dlatego trzeba przypominać prawidłową wykładnię i prawidłowe tezy orzecznictwa. Celem powództwa z art. 10 pow. ustawy jest uzyskanie podstawy do wpisu w księdze wieczystej lub uzyskanie wpisu rzeczywistego prawa podczas gdy domniemanie prawidłowości wpisu z art. 3 tej ustawy może być obalone każdym dowodem w każdym innym postępowaniu prawnym, w tym w postępowaniu administracyjnym. Domniemanie o jakim mowa nigdy nie powinno powstać w odniesieniu do organu dysponującego obok treści wpisu, dokumentami stanowiącymi podstawę tego wpisu i wykazującymi oczywistą nielegalność tego wpisu od początku. Skoro błędny wpis nie dał M. G. roszczenia z art. 6 (służącego jedynie właścicielom budynku) to oczywiście sprzeczne z przepisami było przyznanie jej prawa własności gruntu pod nimi. Skoro podstawą oddalenia powództwa było uwzględnienie przez sąd powszechny stanu prawnego stworzonego badaną decyzją z dnia 24 lutego 2000 r. to organ nie mógł, z powołaniem się na treść wyroku, przekonywać o braku podstaw do stwierdzenia nieważności tej decyzji. Organ administracji jest władny stwierdzać samodzielnie stan własności i nie może uznawać za ważniejszy błędnego zapisu przez kogokolwiek i w jakimkolwiek urządzeniu rejestrującym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżyło powyższy wyrok skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania albo uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi. Skargę kasacyjna oparto na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię art.6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, w zw. z art. 3 ust.1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, polegającą na przyjęciu ze osoba wpisana w księdze wieczystej jako właściciel budynków nie korzysta z domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym, a w konsekwencji nie jest uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie nieodpłatnie na własność działki gruntu, na której budynki te zostały wzniesione. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium podnosiło, że w powołanym przez WSA wyroku SN z dnia 10 grudnia 1993 r. I CRN 202/93, LEX nr 79940, chodziło o to, że domniemanie prawne z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece można obalić, wykorzystując wszelkie dostępne środki dowodowe, w każdym postępowaniu prawnym, ale chodziło o postępowania o charakterze cywilnoprawnym. Reguła którą sformułował SN odnosiła się do sprawy rozstrzyganej w postępowaniu cywilnym i nie mogła mieć zastosowania do postępowania administracyjnego, będącego postępowaniem odrębnym. Kolegium powołało liczne orzeczenia SN i NSA, w tym ponownie wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 1999 r., w którym wskazywano, że zasada wyrażona w pow. art. 3 wyłącza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w księgach wieczystych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną zainteresowany H. T. wnosił o jej oddalenie, wyjaśniając swoją trudną sytuację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zarzut skargi kasacyjnej jest zasadny a tym samym należało ją uwzględnić. Wywody skargi kasacyjnej w kwestii charakteru domniemania o jakim mowa w art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz.1361 ze zm.) są w pełni zasadne, co potwierdzają powołane w niej orzeczenia SN i NSA. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tezy, jaką przyjął – jako oczywistą - Sąd I instancji uznający, że obalenie domniemania z art. 3 pow. ustawy może nastąpić w każdym postępowaniu i wszelkimi dowodami, w tym w postępowaniu administracyjnym. Oczywiste jest natomiast stanowisko odmienne, zawarte w skardze kasacyjnej, iż obalenie prawdziwości wpisu w księdze wieczystej może nastąpić w każdym postępowaniu, ale o charakterze cywilnym. Nie jest rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywać możliwe, na drodze cywilnoprawnej, środki i postępowania które mogą prowadzić do uchylenia bezspornie błędnego wpisu. Organy administracji publicznej nie mają kompetencji do samodzielnego rozstrzygania spraw o charakterze cywilnym, zastrzeżonych do właściwości sądów powszechnych. Tylko na gruncie postępowań cywilnych (nie tylko w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 10 pow. ustawy) można wykorzystywać wszelkie dostępne środki dowodowe w celu obalenia domniemania prawidłowości wpisu w księdze wieczystej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.